CITE DE L'ARCHITECTURE ET DU PATRIMOINE

‘La saga des grands Magasins’; ofwel een reis door de geschiedenis van de warenhuizen. Een verhaal over voortdurende evolutie en revolutie. Ik neem je mee naar de Cité de l'Architecture et du Patrimoine, gevestigd in het Palais Chaillot op de Place du Trocadéro, dit is een uitzonderlijk monumentaal museum van 22.000 m2 met talloze maquettes, stadsplannen en enorme scuplturen. In 1882 geopend als opvolger van het musée de Sculpture Comparée. Hier kun je enkele van de mooiste gebouwen die ooit gebouwd zijn van dichtbij bekijken en je onderdompelen in de wereld van technologie, architectuur en stedenbouw. Het museum is gehuisvest in het prachtige Palais de Chaillot, op de Place du Trocadéro en tegenover de Eiffeltoren, en beschikt over een grote ruimte waardoor het monumentale stukken kan tentoonstellen. In de 7.000 m² grote permanente collecties worden meer dan 6.000 historische voorwerpen tentoongesteld.

Cité de l'Architecture et du Patrimoine, hier kun je enkele van de mooiste gebouwen die ooit gebouwd zijn van dichtbij bekijken

Ik vertoef graag in dit paleisachtige museum, een overblijfsel van de Wereldtentoonstelling in 1937. Vanuit de esplanade heb je het mooiste uitzicht op de Eiffeltoren. Dit keer was ik er voor een bezoek aan de tentoonstelling ‘La saga des grands magasins’. Op bijna 1.000 m² neemt de tentoonstelling je mee door de geschiedenis van warenhuizen vanaf het midden van de 19^e eeuw tot nu. Het onderzoekt hoe retail giganten zich konden aanpassen aan de technologische en sociale omwentelingen van de 20^e eeuw, en zelfs hoe zij de hedendaagse uitdagingen van de online handel konden aangaan. Kortom, deze tentoonstelling biedt een reis door de tijd en benadrukt het belang en de impact van warenhuizen in de stedelijke en culturele ontwikkeling, niet alleen in Parijs, maar in heel Europa. Het is een uitnodiging om te ontdekken hoe deze instellingen onze samenlevingen hebben gevormd en nog steeds vormgeven. Een verrijkende en informatieve ervaring, voor liefhebbers van geschiedenis, architectuur en stadscultuur.

 

Deze tentoonstelling dompelt je onder in de sfeer van warenhuizen door middel van een meeslepende scenografie, die de zintuigelijke en aantrekkelijke ervaring van deze consumptie tempels nabootsen. We ontdekken hoe ze verankerd raakten in het dagelijkse leven en de verbeelding van Europese samenlevingen, vanaf het midden van de 19e eeuw tot nu. Het belicht de evolutie van warenhuizen in een bredere context, zowel territoriaal als internationaal. Modellen, maquettes, foto's, posters, meubels en andere uiteenlopende voorwerpen (textiel, serviesgoed, enz.) dompelen je onder in de evolutie van wereldberoemde warenhuizen zoals Le Bon Marché, Printemps, La Samaritaine en Galeries Lafyette.

 

Deze tentoonstelling dompelt je onder in de sfeer van warenhuizen door middel van een meeslepende scenografie

De tentoonstelling begint bij de ‘gouden eeuw’ tussen 1850 en 1930, in het Parijs van Baron Haussmann. In die tijd transformeerde de uitvinding van warenhuizen de samenleving, gehypnotiseerd door hun monumentale architectuur, de theatraliteit van hun inrichting en de overvloed van afdelingen, waarmee ze een revolutie teweegbrachten in consumptiepatronen, waarbij ze de handeling van het kopen transformeerden in zintuigelijke en vermakelijke ervaringen. Gebouwen, zo ontworpen om klanten te verbazen en te verleiden dankzij duizelingwekkende koepels, koninklijke trappen, grote ramen en decorum, waarbij elk detail een unieke ervaring creëerde. Louis-Charles Boileau, architect van Le Bon Marché legde de basis voor dit visionaire model. Gebouwen waarin hij een architectuur beschrijft zonder dragende muren en waar metalen constructies immense glazen daken en grote open ruimtes mogelijk maken. Een nieuwe vorm van theatraliteit: We komen niet langer om te kopen maar om verleid te worden en om te zien en gezien te worden.

Gebouwen, zo ontworpen om klanten te verbazen en te verleiden dankzij duizelingwekkende koepels - Le Bon Marché

Printemps

Galeries Lafayette

 

“Op een dag zullen alle warenhuizen musea worden en alle musea warenhuizen”.

Andy Warhol 1975

Le Bon Marché.

Het eerste echte warenhuis van Parijs, werd opgericht door het echtpaar Aristide en Marguerite Boucicaut en de gebroeders Videau in 1852. Aristide verkocht shawls in de winkel van de gebroeders Videau, genaamd Au bon Marché. Zijn vooruitziende blik, handelsgeest en stoute uitbreidingsplannen benauwden de beide broers zo, dat die vervolgens besloten om in 1863 hun aandelen aan Boucicaut te verkopen. Boucicaut leende 2,2 miljoen Franse Francs van Henry-Francois Maillard, die fortuin had gemaakt in New York met onroerend goed, en begon aan de uitbouw van zijn imperium. Als geen ander begreep hij het gedrag van de consument en misschien is hij wel de grondlegger van wat vandaag consumentenmarketing wordt genoemd. Boucicaut introduceerde voorgeprijsde artikelen, in plaats van dat de prijzen alleen bekend waren bij het verkopend personeel. Nam genoegen met lagere winstmarges om zo grotere hoeveelheden te kunnen afzetten. Creëerde op vaste periodes uitverkoop tegen sterk gereduceerde prijzen en een thuisbezorgservice (1860). Speciaal daarvoor liet hij stallen bouwen voor 150 paarden en 100 bezorgkoetsen. In 1867 introduceerde hij de postordercatalogus met een oplage van 500.000 stuks. Bij de postorderdivisie werkte al snel 120 man personeel, goed voor 4000 tot 5000 zendingen per dag. Tevens verzorgde hij kinderopvang voor winkelende moeders.

 

Te zien in de tentoonstelling exclusieve items uit de collectie van le Bon Marché

Zijn ongelofelijke succes was gebaseerd op een vernieuwende aanpak, die revolutionair was voor die tijd. Voor zijn personeel initieerde hij als eerste een bonussysteem, gebaseerd op verkopen, een 12-urige werkdag, betaalde vakantiedagen, gratis maaltijden, opleidingen, medische verzorging en zelfs een pensioenfonds. Vergis u niet, we spreken van de negentiende eeuw!

Collectie Le Bon Marché

 

De zaken gingen zo goed dat Aristide Boucicaut besloot om in 1872 alle naastliggende gebouwen op te kopen. Het Hospice des Petits Ménages en de Assistance Publique. Dat zelfde jaar bezit hij het gehele blok tussen de rue du Bac, rue de Sèvres, de boulevard l'Enfer - de huidige boulevard Raspail - de rue Babylone en de rue Velpeau. De architecten Boileau en Gustave Eiffel krijgen de opdracht om van de aanpalende gebouwen een eenheid te maken. Gustave Eiffel was een geniale constructeur die, in zijn tijd, de vooruitgang in de architectuur flink vooruit heeft geholpen door de toepassing van staal, in plaats van zware, ouderwetse baksteenconstructies. De Industriële Revolutie; West Europa industrialiseerde en nieuwe technologieën en materialen kwamen niet alleen beschikbaar, maar waren ook nodig om de nieuwe ontwikkelingen te kunnen uitvoeren. Eiffel deed zijn eerste ervaringen op met metaalconstructies toen hij voor spoorwegmaatschappijen in Frankrijk begon te werken. Nog voor dat hij aan de bouw begon van zijn bekendste werk, de toren die naar hem is genoemd, werd in 1876 het warenhuis Le Bon Marché voorzien van een door hem ontworpen, moderne ijzer-glas-cocon.

 

Collectie Le Bon Marché

Een jaar later overlijdt Boucicaut. Maar zijn geesteskind werd voortgezet door zijn vrouw Marguerite en zijn zakenvrienden van het eerste uur: Narcisse Fillot, Émile Morin en Jules Plassard. De kooptempel inspireerde zelfs schrijver Émile Zola  voor zijn werk 'Au Bonheur des Dames' gepubliceerd in 1883.

 

Printemps

Op 3 november 1865 opende dit warenhuis zijn deuren als koophuis met vaste prijzen. De winkel, naar een ontwerp van de bekende architecten Jules en Paul Sedille, opende op de hoek van Le Havre en de Boulevard Haussmann. De winkel werkte met vooraf vastgestelde prijzen, terwijl het in die tijd heel gewoon was dat een prijs uitsluitend werd vastgesteld door loven en bieden. Het gebouw werd sterk uitgebreid in 1874, met liften (toen een grote nieuwigheid) afkomstig van de Wereldtentoonstelling van 1867. In 1888 installeerde het als eerste warenhuis elektriciteit en het was ook een van de eerste warenhuizen met een directe verbinding met de metro (1904). In het begin van de 20e eeuw werd het gebouw vervolgens uitgebreid langs de Boulevard Haussmann door architect Rene Binet in een Art Nouveau-stijl en in 1923 werd de 42 meter hoge Art Nouveau-koepel het middelpunt van het warenhuis. In 1975 werd de gehele voorgevel  geclassificeerd als historisch monument.

Maquette van Printemps Haussmann. In 1975 werd de gehele voorgevel  geclassificeerd als historisch monument 

La Samaritaine

Het opende zijn deuren in 1869 als een klein zaakje. De eigenaars waren Ernest Cognacq en zijn vrouw Marie Louise Jay, eens verkoopster bij het warenhuis Le Bon Marché. Hun leven lijkt wel de verwezenlijking van de American Dream. Een weeskind dat het brengt van straatventer tot oprichter van La Samaritaine. De naam, La Samaritaine, is ontleend aan de waterpomp bij de Pont Neuf in de tijd van Hendrik IV. Het begon allemaal met het succesvol verkopen van stropdassen in een klein zaakje op de hoek van de rue Pont Neuf en de rue de la Monnaie. Toen Cognacq in 1883 hoorde dat de aangrenzende middenstandswoningen te koop kwamen was dit de aanzet tot de eerste winkel van de ‘Grand Magasins de la Samaritaine’.

 

De schoonheid van La Samaritaine

Galeries Lafayette

In december 1893 openden de neven Théophile Bader en Alphonse Kahn een winkel met naaigerief, dat 'Aux Galeries Lafayette' werd genoemd. De naam van de winkel verwees naar het oorspronkelijke adres aan de rue La Fayette, op wandelafstand van de Opera Garnier. In 1905 gaf Bader de Franse architect Georges Chedanne de opdracht om nieuw aangekochte gebouwen (rue la Fayette 38, 40 en 42) volledig te herbouwen, wat duurde tot in 1907.  Weer een aantal jaren later werd Galeries Lafayette uitgebreid met de aankoop van het pand aan de boulevard Haussmann nummer 15 en groeide uit tot het indrukwekkende warenhuis dat we nu kennen.

Pas in 1912 kreeg Lafayette de monumentale koepel in Byzantijnse stijl van gekleurd glas en smeedijzer, een ontwerp van de Franse architect Ferdinand Chanut. Maar liefst 33 meter hoog. Het metalen frame steunt op 10 punten en is voorzien van  gebrandschilderd glas, rijkelijk versierd met bloemmotieven dat weer zorgt voor een prachtig goudkleurig licht.  De rijk geornamenteerde balustrades zijn van de hand van Louis Majorelle. De koepel gaf het gebouw de bijnaam ‘Magasin Coupole’.

 

Details van de koepel van Galeries Lafayette

In de periode van 1930 tot 1980 werden de warenhuizen geconfronteerd met nieuwe uitdagingen door de opkomst van supermarkten, hypermarché’s. Om te overleven transformeren ze in verkoopmachines geïnspireerd door Noord-Amerikaanse commerciële modellen waarin efficiëntie en winstgevendheid voorrang krijgen boven architecturale flamboyantie. Ruimtes worden verdeeld, hallen met glazen daken worden gesloten, kunstmatige verlichting wordt wijdverbreid en roltrappen maken hun debuut. Het unieke karakter van warenhuizen verwatert geleidelijk, maar ze behouden hun invloed.

Otis lift uit het begon van de 20e eeuw in Galeries Lafayette

Vanaf de jaren tachtig leidden economische crises en de opkomst van e-commerce tot een heroverweging van warenhuizen. Sommigen sluiten hun deuren, anderen sluiten zich aan bij andere warenhuizen, terwijl anderen zich opnieuw verbinden met hun architecturale identiteit om zichzelf opnieuw te definiëren. Warenhuizen moeten zichzelf daarom opnieuw uitvinden door unieke ervaringen en steeds grotere diensten aan te bieden om relevant te blijven voor steeds nieuwe consumententrends. Opvallende voorbeelden zijn het pas geopende en geheel gerenoveerde La Samaritaine of Galeries Lafayette. Zij zijn getuigen van de innovaties van deze tijd en illustreren zowel oogverblindend als functioneel te zijn.

 

Reclame posters van vroeger en nu

Deze fantastische tentoonstelling onthult de fascinerende geschiedenis van onder andere de Parijse warenhuizen van 1850 tot heden. Nog te zien tot en met 6 april 2025.

De Cité de l'Architecture et du Patrimoine de Paris is elke dag geopend, behalve op dinsdag, van 11.00 tot 19.00 uur en op donderdag tot 21.00 uur. De laatste toegang is op dinsdag om 18.20 uur en op donderdag om 20.20 uur. Metrostation Trocadero, lijn 6 & 9.