Het project zal u verrassen. Het zal slechts kortstondig zichtbaar zijn.
Het enige spoor dat het achterlaat, zal voortleven
in onze herinnering”.
JR
Afgelopen maand juni stond Parijs weer in het middelpunt van de belangstelling, en mocht je het gemist hebben dan is deze blog speciaal voor jou! Meer dan een jaar werkte de kunstenaar JR, in samenwerking met de Christo en Jeanne-Claude Stichting en L'Amicale des Ponts de Paris, met de steun van de stad Parijs aan de planning en realisatie van ‘La Caverne du Pont Neuf’. Maar eerst even wat voorgeschiedenis.
In de jaren ’80 schudden Christo en Jeanne-Claude de
kunstwereld op met hun monumentale installaties. Zij verpakten beroemde
gebouwen, zoals de Reichstag in Berlijn tot de Arc de Triomphe in Parijs
(postuum voltooid in 2021). ‘The Pont Neuf Wrapped‘ was in 1985 hun eerste
grote project. Het project ‘Pont Neuf Wrapped’ werd voor het eerst voorgesteld
door de kunstenaars in 1975. Het duurde tien jaar van technische planning en
onderhandelingen met de autoriteiten voordat het uiteindelijk van 22 september
tot 5 oktober 1985 werkelijkheid werd. Gedurende deze periode werd de iconische
brug omwikkeld met 41.800 m² stof, vastgezet met 13 km aan touwen en 12 ton
staalkabels, dankzij de hulp van 12 ingenieurs en 300 gespecialiseerde
arbeiders.
Foto: ‘Pont Neuf Wrapped’ (Project voor Parijs), Collage
1984, Privécollectie. Archief © 1984 Christo en Jeanne-Claude Stichting
“Ik wilde het transformeren, er een architectonisch object van maken, een bron van inspiratie voor kunstenaars, gewoon een kunstobject”, zodat het voor het eerst een sculptuur zou worden, maar dan een efemere”, legde Christo uit tijdens de creatie van de ‘Pont Neuf Wrapped’.
In die twee weken bezochten drie miljoen mensen de
Pont Neuf wrapped en veertig jaar later transformeert de Franse kunstenaar JR
de Pont Neuf opnieuw.
Foto: ‘Pont Neuf Wrapped’ (Project voor Parijs), Collage
1984, Privécollectie. Archief © 1984 Christo en Jeanne-Claude Stichting
De Pont Neuf werd voltooid in 1607. Het was de eerste brug
in Parijs die niet van hout was gemaakt, maar volledig van Lutetiaans
kalksteen, ook wel bekend als Parijse steen. Het kalksteen dat voor deze brug,
evenals voor vele andere gebouwen en monumenten in Parijs, werd gebruikt, kwam
uit steengroeven in het bekken van Parijs. Het was ook de eerste brug in de
stad met geplaveide trottoirs, wat het voetgangersverkeer en het Parijse
stadsleven vergemakkelijkte. Naast het blijvende publieke gebruik wordt de brug
nog steeds geroemd om zijn rijke geschiedenis en pittoreske uitzichten op de
Seine.
“Mijn visie voor dit project is geïnspireerd
door zowel het verleden als het heden van deze iconische brug”.
JR
Geen spijker, geen schroeven; de Pont Neuf is
historisch erfgoed
Dit was een van de grootste prestaties van het project en
een absolute voorwaarde voor het werken aan deze magnifieke oudste brug van
Parijs : ‘La Caverne du Pont Neuf’ was zo ontworpen om de integriteit van dit
historische monument nooit in gevaar te brengen. Er is geen enkele schroef of
spijker in de steen geslagen; de stof is eenvoudigweg over de balustrade
gelegd. Tijdens de installatie werkten de teams van JR samen met specialisten
op het gebied van monumentenzorg om de brugpijlers te beschermen met behulp van
spanbanden en tijdelijke bevestigingssystemen. De enorme doeken werden
vervolgens vanaf de balustrade neergelaten en vastgezet zonder de structuur van
de Pont Neuf aan te raken.
Een XXL-kunstwerk, ‘made in France’
Het project was bijzonder uitdagend vanwege het scheepvaartverkeer en de weersomstandigheden. Er waren speciale vergunningen nodig, zodat specialisten het gigantische doek 's nachts vanaf de Seine konden installeren met behulp van vier Zodiacs (opblaasbare boten), hoogwerkers en een pontonboot. ‘La Caverne du Pont Neuf’ werd ontworpen in de Parijse studio's van JR en vervolgens volledig vervaardigd in Bretagne, bij Air Toiles Concept , een ambachtelijk bedrijf gevestigd in Plougoumelen (Morbihan) dat gespecialiseerd is in textiele en opblaasbare constructies. Dit bedrijf werkte enkele maanden aan het technisch ontwerp, het drukken van de doeken en de montage van de gehele constructie. JR wilde prioriteit geven aan korte toeleveringsketens en een gecontroleerde impact op het milieu. Het project zette het bedrijf er zelfs toe aan te investeren in nieuwe grootformaatprinters en een tweede werkplaats.
Er waren 800 mensen gemobiliseerd. Ingenieurs,
ontwerpbureaus, 3D-ontwerpers, modeontwerpers, drukkers, lassers, timmerlieden,
lichttechnici, brandveiligheidsspecialisten, bootkapiteins, hoogwerker
bedieners en onderhoudspersoneel, enz. Na meer dan een jaar voorbereidend werk,
voorafgaand aan de onthulling van de installatie, was er sinds 11 mei een ware
bedrijvigheid gaande op de brug – alleen al voor de opbouw waren er 300 mensen
aan het werk – en dit werk zou doorgaan tijdens de publieke opening en tot aan
de demontage, die op 13 juli zal worden afgerond.
L’art est une
transformation et un moyen de renouveler la facon dont nous regardons le monde
qui nous entoure. À travers La Caverne du Pont Neuf, c’est ce que j’espère
rendre possible à Paris.
Kunst is een transformatie en een manier om
onze kijk op de wereld om ons heen te vernieuwen. Via ‘La Caverne du Pont Neuf’
hoop ik dat mogelijk te maken in Parijs.
JR
Het doel van JR was niet simpelweg de Pont Neuf te
bedekken, zoals Christo en Jeanne-Claude vóór hem hadden gedaan, maar een echte
rots in het hart van Parijs te laten verschijnen. Om dit trompe-l'œil-effect te
creëren, bezocht hij talloze kalksteengroeven in de regio Île-de-France en
grotten in Griekenland, die hij fotografeerde. Honderden gemengde beelden
werden samengevoegd tot een patchwork om een unieke, denkbeeldige rots te
ontwerpen in de vorm van een 3D-model.
Het enige wat nog restte, was de constructie te plaatsen en
op te blazen, zodat deze zijn uiteindelijke vorm zou aannemen. Om een eerste
indruk van het resultaat te krijgen, werd eerder dit jaar een sectie op ware
grootte getest in een hangar in Orly (Val-de-Marne). De weerstand tegen de
elementen – en zelfs tegen een overstroming van de Seine – werd onderzocht. In
de nacht van 20 op 21 mei verscheen een 18 meter hoge ‘berg’ midden in de
Franse hoofdstad. Binnen één uur vulden 80 canvasbogen zich met perslucht en namen hun uiteindelijke vorm aan. Het
gebruik van vluchtige lucht sluit ook aan bij JR’s oog voor duurzaamheid, zoals
het gebruik van organische inkt op de stof die over het opblaasproject is
gedrapeerd.
2 Juni beschadigde een windval het kunstwerk van JR
Maar ondanks alle voorbereidingen gebeurde toch het
onwaarschijnlijke. Dinsdagmorgen 2 juni, terwijl er nog gewerkt werd aan het
buitententdoek, hebben harde windstoten scheuren veroorzaakt aan de uiteinden
van het doek. In een uitgegeven communiqué op donderdag 4 juni 2026, noemt JR
Studio het voorval een "uitzonderlijk meteorologisch fenomeen" en
verduidelijkt dat "ernstige windstoten plaatsvonden terwijl er nog gewerkt
werd aan het buitenste doek, waardoor scheuren aan de uiteinden ontstonden". Toch was er relatief goed nieuws: de
compartimentering van de omhulling en de beveiligingssystemen die geïnstalleerd
waren hadden ervoor gezorgd dat het bij één incident bleef.
Cijfers waar je duizelig van wordt
- Geschatte kosten 10 tot 12 miljoen euro;
- 18.900 vierkante meter bedrukt polyesterweefsel;
- 5 maanden ontwerp en 4 maanden productie;
- 10 onderling verbonden modules;
- 20.000 kubieke meter opgeblazen lucht;
- 3 uur nodig om het buitenweefsel volledig op te blazen;
- 120 meter lang;
- 20 meter breed;
- Tot 18 meter hoog;
- 700 bezoekers tegelijk binnen... en 2,5 miljoen mensen
verwacht;
- 24/7 geopend.
Het kunstwerk is volledig gefinancierd door particuliere
schenkingen, zonder gebruik te maken van publieke middelen. De financiering
komt uit de verkoop van werken van JR en van particuliere sponsors, waaronder
Snap Inc., Bloomberg Philanthropies, Paris Aéroport en Salesforce.
Ter gelegenheid van ‘La Caverne du Pont Neuf presenteert JR
zijn kunstwerken tot en met 25 juli 2026 bij de Parijse galerie Perrotin. Deze
tentoonstelling biedt een kijkje achter de schermen bij de totstandkoming van
deze monumentale, maar tegelijkertijd vergankelijke installatie op de oudste
brug van Parijs. De voorbereidende schetsen vertellen het verhaal van La
Caverne en volgen het project van de eerste visie tot aan de Seine. Elk
multimediawerk combineert collage, tekening en assemblage in een zeer technisch
proces, afgewerkt met zinkplaten afkomstig van fragmenten van Parijse daken.
Bezoek galerie Perrotin en ontdek JR's werkwijze aan de hand van originele
schetsen en nooit eerder vertoonde werken, de volledige diepte van een project
waaraan jarenlang is gewerkt. Perrotin Parijs – ‘Les Esquisses de la Caverne’,
76 rue de Turenne, 3e arrondissement.
Foto: ‘La Caverne du Pont Neuf’, Esquisse préparatoire,
2025. Courtesy Atelier JR © Atelier JR
JR
Hij draagt altijd zijn donkere zonnebril en zijn zwarte
hoed stevig op zijn hoofd, het kenmerk van een man die anonimiteit heeft
gekozen om anderen beter te kunnen leren kennen. JR, een pseudoniem afgeleid
van de initialen van zijn voornaam Jean-René, werd geboren in Parijs in 1983 en
groeide op in Montfermeil, een voorstad van Parijs, voordat hij een van de
meest ambitieuze kunstenaars van zijn generatie werd. Zijn werk wordt niet
tentoongesteld in traditionele musea, maar direct in de stad – op gevels van
gebouwen, bruggen en complete stedelijke oppervlakken. Hij plaatst deze beelden
zo dat hele gebouwen plotseling openluchtgalerieën worden.
Sinds het begin van deze eeuw heeft JR naam gemaakt met zijn monumentale fotocollages die stedelijke ruimtes transformeren in openbare kunstgalerieën. Hij omschrijft zichzelf als een ‘fotograffiti-kunstenaar’ een combinatie van fotograaf en graffitikunstenaar, die kunst en activisme combineert en een gezicht en een stem geeft aan individuen en gemeenschappen die doorgaans onzichtbaar zijn. Zijn methode: het plakken van immense zwart-witportretten, genomen met een groothoeklens, op muren over de hele wereld, waarbij hij zijn onderwerpen in hun meest rauwe waarheid vastlegt. Een voorbeeld hiervan was in Rome in 2021, op de gevel van het Palazzo Farnese.
Wereldwijd bekend als de "Franse Banksy", is ‘La
Caverne du Pont Neuf’ een hoogtepunt in een artistieke cyclus die in 2020
begon. Gedurende deze cyclus heeft hij voortdurend de groeiende vervreemding en
isolatie onder burgers ter discussie gesteld, met name verergerd door de
pandemie en de daaropvolgende lockdowns. In deze geest creëerde JR
verschillende trompe-l'oeil-kunstwerken, waarbij hij openingen in de gevels van
iconische gebouwen aanbracht, zoals La Ferita in Florence (2021), Punto de Fuga
in Rome (2021) en La Nascita in Milaan (2024). Deze benadering inspireerde ook
de creatie van ‘Retour à la Caverne’ (Terug naar de grot) op de gevel van de
Opéra de Paris (2023). De installatie op de gevel van het Palais Garnier
moedigde de kijkers aan terug te keren naar een romantiek geïnspireerd door de
natuur. De grot nodigde de bezoekers uit om naar binnen te kijken, verwijzend
naar Plato's allegorie – een plek waar de uitgang leidt naar kennis en begrip van
de wereld.
La Caverne du Pont Neuf in de avond - Foto courtesy Les Bateaux Mouches
De twee bedrijven van ‘Retour à la Caverne’, die uiteindelijk tot leven kwamen in een voorstelling met 153 dansers, vormden de prelude op wat ‘La Caverne du Pont Neuf zal afsluiten. Met de transformatie van de iconische brug in een grot wil JR een beweging ondersteunen die burgers oproept om blindheid en isolationisme achter zich te laten en te kiezen voor helderheid, saamhorigheid en harmonie.
La Caverne de Pont Neuf was te zien tot en met 28 juni 2026.
Bronnen: Website van de kunstenaar JR, Wikipedia,
Hôtel de Ville Paris, Fondation Christo & Jeanne-Claude en eigen bezoek.
