DE MAKERS; JOS VERHEUGEN KUNSTSCHILDER IN PARIJS

 

DE MAKERS zijn Nederlanders die wonen, werken en succesvol zijn in Parijs. Onderdeel van het netwerk van het Atelier Néerlandais, de cultuurhub van de Nederlandse ambassade in Frankrijk. Tijdens de vele netwerkbijeenkomsten heb ik steeds de kans om bijzondere Nederlanders te ontmoeten die ik voor het gemak DE MAKERS heb genoemd. Zij zijn de creatieven, de mensen met ideeën, kunstenaars, dromers, en de durfals met  verbeelding, energie, ambitie en intuïtie om iets te creëren vanuit het niets. Ze brengen Parijs tot leven. Want wat zijn steden anders dan menselijke ecosystemen – netwerken – van mensen die gebouwen, monumenten, tuinen en straten tot leven brengen?

Kunstschilder Jos Verheugen

 

In deze blog breng ik weer een deel van het creatieve DNA van Parijs in kaart en beschrijf ik een stukje van deze dynamische keten. Je maakt kennis met een van hen en ontmoet hem als het ware backstage, om zo getuige te zijn van zijn werkzame leven. Het mooiste van alles is dat het geen geheim genootschap is. Deze mensen zijn de motoren van enkele van de meest opwindende plaatsen van de stad. Geen cynische imitaties of het resultaat van berekende carrière moves, geen Instagram influencers of concepten uitgevonden door algoritmes; dit zijn mensen van vlees en bloed  die een verlengstuk zijn van hun passie en persoonlijkheid.

 

Dit keer maken jullie kennis met een kunstenaar met een missie: Jos Verheugen, kunstschilder in Parijs. Een tijdje geleden ontving ik van hem het volgende bericht: “Hallo Ferry, leuk dat je langskomt, maart is prima. Neem tegen die tijd nog even contact op om een precieze afspraak te maken. Hier alvast de routebeschrijving: rue Barrault No 22 – ‘La Petite Russie’ in het 13^e arrondissement. Je stapt uit bij metrostation Corvisart, lijn 6. Nummer 22 is toegankelijk via de glazen deur tussen hotel IBIS en het bedrijf  ‘Une Pièce en Plus’. Toets om de glazen straatdeur te openen op het paneeltje aan de zijkant van de deur de volgende code in (sorry lezers maar de code is geheim). Ga de tweede glazen deur door en klim de betonnen trap op. Bovenop het dak/terras aangekomen woon en werk ik onder het derde puntdakje ('nr 71b'). Tot dan, Jos”.

'La Petite Russie'; 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond

Een perfect beschermde plek

‘La Petite Russie’ is maar op twee manieren te ontdekken, maar voor beide keren heb je wel een beetje geluk en de hulp van een bewoner nodig. Dat geluk had ik. Voor degenen die dat geluk niet hebben is het wachten op ‘jaarlijkse open dagen van kunstenaarsateliers’ die worden georganiseerd door de vereniging ‘Lézarts de la Bièvre’. ‘La petite Russie’ is vanuit de straatkant niet te zien want het ligt verscholen achter gebouwen op de Butte-aux-Cailles en is zonder twijfel de best verborgen en meest bevoorrechte microbuurt van de hele hoofdstad. We tellen Villa Montmorency niet mee (ook wel het getto van de elites genoemd, Sarkozy woont er met zijn Carla Bruni en ook de Nederlands-Franse zanger Dave) want die ligt buiten de gebaande paden in het 16^e arrondissement. 

Volgens Jos Verheugen doen er twee verschillende verhalen de ronde over dit wooncomplex. Het zou zijn naam te danken hebben aan zijn eerste bewoners. Het werd gebouwd om de werknemers van een taxibedrijf te huisvesten, van wie de overgrote meerderheid Russische immigranten waren. Daarom lijken de huisjes meer op traditionele Russische izba's, ondanks dat ze niet van hout zijn.

'La Petite Russie', niet zichtbaar vanuit de straat maar gelegen hoog boven de grond bovenop een garage

 

Het echte verhaal is echter dat ene Pierre Peyrabout in 1925 een van de initiatiefnemers was van een bouwproject. De eerste aanvraag voor een bouwvergunning, gedateerd 3 december 1925, werd op 16 december 1925 afgewezen op grond dat de wet de ombouw van een bestaand woonpand naar industriële en commerciële panden verbood. Echter tegen die tijd waren de gebouwen op de binnenplaats al gesloopt. Om deze sloop te compenseren stelde Peyrabout voor om 19 paviljoens op de daken van de garage te bouwen, een zeer ongebruikelijke oplossing, maar werd door de autoriteiten geaccepteerd. Een voor die tijd modern pand werd op 29 mei 1927 ingehuldigd met aan de straat een gemeubileerd hotel met 110 kamers, en aan de achterkant van het perceel een vijf verdiepingen tellende garage en als curiositeit van de plek, bovenop de garage 19 paviljoens. 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond, waarvan de uniformiteit alleen wordt onderbroken door hier en daar aangebrachte versieringen door de bewoners zelf. De garage zelf was bedoeld voor een taxiverhuurbedrijf maar op 4 mei 1928 verhuurde Mr. Peyrabout de garage aan het bedrijf Citroën. 

Volgens de volkstelling van 1931 woonden er 93 huishoudens op rue Barrault 20-22. Van deze 93 huishoudens bestonden er negen uit Russische burgers waarvan slechts twee Russische taxichauffeurs.  Voor de rest waren het gezinnen van een journalist, een arts, een Estse schilder (Pierre Linzbach), één ingenieur, een kok / restauranthouder en twee Joodse kunstschilders: Bram van Velde (1895-1981) en Alice Hohermann (1902-1943), die in konvooi 57 naar Auschwitz werden gedeporteerd en op 21 juli 1943 werden vermoord. Ook een aantal agenten van de Franse post.

Het schildersatelier van Jos Verheugen waar hij woont en werkt bevind zich onder het derde puntdakje, nummer 71bis. 

 

Jos Verheugen kunstschilder met een missie

Het was een prachtige zonnige dag in maart toen ik hijgend na een 15 meter hoge klim over een ongemakkelijke betonnen trap mij meldde bij Jos Verheugen. Het eerste wat mij opviel was het prachtige uitzicht over de westelijke helling van de Butte-aux-Cailles met als kers op de taart uitzicht over nog een Parijs juweeltje; ‘Petite Alsace’, een ander wooncomplex dat lager in het zuiden ligt. Rond een uitgestrekte binnenplaats die een tuin vormt liggen een veertigtal  arbeidershuisjes met een werkplaats voor het hoofd van het gezin. 

Nog een Parijs juweeltje; ‘Petite Alsace’

In het Parijs van arbeidersklasse en arbeiders richtte Jean Viollet (1875-1956), een katholieke priester, Le Moulin-Vert op, een liefdadigheidsinstelling, met als doel de leefomstandigheden van het arbeidersgezin te verbeteren, door de bouw en het beheer van huizen, de distributie van kleding, de oprichting van kleuterscholen of verzorgingshuizen, zoals te lezen is in het geïllustreerde foldertje. Het vastgoedbedrijf Moulin-Vert is nog steeds eigenaar van het terrein. ‘Petite Elsace’ werd geopend op 27 juli 1913.

 

Ik meld mij op nummer 71b. De openstaande luiken geven meteen een inkijkje in het schildersatelier van de kunstenaar. In de deuropening zijn ‘rijzige ’gestalte’. “Welkom klinkt het.

Jos was eigenlijk wetenschapper toen hij in 1994 in Parijs belande. Gedurende vier en een half jaar werkte hij als postdoctoraal onderzoeker op het terrein van de elektrofysiologie aan het prestigieuze Institut Pasteur, in 1887 opgericht door Louis Pasteur. Het schilderen, dat zijn voornaamste passie was geworden, werd verbannen naar de avonden en de weekenden. Maar zijn hart lag er niet. Op de universiteit, waar hij promoveerde in de elektrofysiologie, had hij meer vrienden op de kunstafdeling dan binnen zijn eigen studierichting, en dus, tijdens zijn werk bij het Institut Pasteur, besloot hij zijn passie te volgen en zich fulltime aan de kunst te wijden en daar heeft hij tot de dag van vandaag nog geen spijt van.

Jos aan het werk aan zijn serie 'vrij naar Mondriaan'

Verheugen is autodidact en laat zich inspireren door Nederlandse schilders waaronder Rembrandt, Kees van Dongen en Charley Toorop die allemaal zijn portretten hebben beïnvloed. Elk jaar bijvoorbeeld, als vaste traditie schildert hij zijn zelfportret en In december, rond de verjaardag van zijn dochter Ella schildert hij haar portret. Zelf noemt hij zijn project een weerslag van het voortschrijden van leven, zijn gemoedstoestand, schildertechniek en artistieke benadering. 

In zijn atelier zie je schilderijen van robuuste vrouwelijke lijven, allemaal sterke trotse vrouwen, bijna sculpturaal, waarmee hij het haast anorexische schoonheidsideaal, dat verwijst naar een maatschappelijke norm waarin extreem slank zijn – vaak tot op het bot – wordt gezien als het ultieme schoonheidsideaal aan de kaak stelt, door juist de aantrekkelijke en weelderige vrouwelijke rondingen in zijn schilderijen te accentueren.

 

Zijn andere inspiratiebron is Mondriaan. Piet Mondriaan woonde en werkte in Parijs in een atelier aan de Rue de Coulmiers 26 in het 14^e arrondissement. Zijn atelier in de rue du Départ was beroemd en werd door hem ingericht als een totaalkunstwerk, een weerspiegeling van zijn theorieën. In de serie - ‘Vrij-naar-Mondriaan’ - transformeert Verheugen de abstracte composities van zijn vermaarde voorganger door er figuratieve elementen, met name dieren, aan toe te voegen. Dit creëert een derde dimensie, ruimtelijkheid in Mondriaans schilderij, dat plat is, zonder volume. 

Verheugen ontdekte dat je voor elke compositie van Mondriaan diersoorten kunt vinden die zich er perfect in thuis voelen, door de symbiose met hun vacht of verenkleed, of met hun natuurlijk gedrag, bijvoorbeeld. Bovendien suggereren de dieren een interpretatie van Mondriaans schilderij: slangen leiden de blik van de toeschouwer door het lijnenspel van Mondriaan en een groepje pimpelmeesjes legt bijvoorbeeld een diagonaal bloot binnen de rechthoeken van Mondriaan. 

 

Middels zijn schilderijen strijdt Verheugen ook tegen de uitwassen van de jacht in Frankrijk, met name de jacht op ‘onze’ in hun voortbestaan bedreigde weidevogels.

Verheugen schildert met olieverf op natuurlijk linnen en gebruikt slechts drie kleuren – dezelfde drie kleuren die Mondriaan gebruikte – cadmiumrood, ultramarijn blauw en Napelsgeel – plus wit, waarmee hij vrijwel elke kleur kan creëren. Uiteindelijk maakte hij vele honderden schilderijen in de serie ‘Vrij-naar-Mondriaan’. 

Naast vogels schildert hij ook vlinders, kikkers, slangen, schapen, zebra's, stieren, en mensen in dergelijke schilderijen. Zijn werk is te koop in diverse galerieën en onlangs nog op de ‘Salon Art Capital’ 2026 in het Grand Palais te Parijs. Zijn atelier is op afspraak te bezoeken.

Jos Verheugen, 22 rue Barrault, 75013 Paris - +33 6 26 51 47 70

jos.verheugen@josverheugen.com

‘FEMMES ARTISTES’

 

In deze blog neem ik je mee naar het Atelier Néerlandais gevestigd aan de avenue Victoria 22 in het eerste arrondissement van Parijs. Het Atelier Néerlandais is een platform voor Nederlands ontwerp, de kunsten en het boek: voor culturele ondernemers. Het is onderdeel van de Nederlandse ambassade in Parijs, die het Atelier Néerlandais in 2014 heeft opgericht en financiert. Ondernemers, instellingen en zelfstandigen in de creatieve bedrijfstakken gebruiken het Atelier Néerlandais voor bijeenkomsten, productpresentaties, modeshows, cursussen en vergaderingen. Van 5 tot en met 22 maart is daar het werk te bewonderen van de Nederlandse en in Frankrijk wonende en werkende kunstenares Margot van Huijkelom.

Het Atelier Néerlandais gevestigd aan de avenue Victoria 22 in het eerste arrondissement van Parijs

 

‘Femmes Artistes’

Deze expositie is ontworpen door een vrouw (Margot van Huijkelom) om andere vrouwelijke kunstenaars in de spotlights te plaatsen, een eerbetoon om wie ze zijn, wat ze doen en de manier waarop ze hun werk creëren. Deze tentoonstelling, met steun van de ‘Fondation Signature’ en in samenwerking met het Atelier Néerlandais, heeft als doel een brug te slaan tussen de Nederlandse kunstscene en het Franse publiek, door Nederlandse vrouwelijke kunstenaars in de schijnwerpers te zetten. Speciaal voor deze tentoonstelling heeft Margot meer dan 25 Nederlandse kunstenaars geportretteerd van alle generaties en disciplines; schilders, schrijvers, dansers, fotografen en muzikanten. Elk portret is gemaakt met de techniek die het beste past bij het universum en de persoonlijkheid van de geportretteerde kunstenaar: aquarel, houtskool, olieverf, in diverse extra grote formaten: 100 x 140 cm, 220 x 200 cm, 190 x 150 cm en 80 x 70 cm. Alles vergezeld door een korte biografie die een verband legt tussen de betreffende kunstenaar en haar werk.

 Kunstenares Margot van Huijkelom in haar atelier 

Speciaal voor deze tentoonstelling heeft Margot meer dan 25 Nederlandse kunstenaars geportretteerd - Monique Klemann, zangeres

Portretten die je onder andere kunt bewonderen tijdens deze bijzondere expositie zijn o.a. die van Connie Palmen (schrijfster), Eugenie Boon (kunstenares geboren op Curaçao), Ludmilla Rodriguez (kunstenares, ontwerper en docent), Valentina Toth (actrice, zangeres, theatermaker, liedjesschrijver, cabaretier en voormalig pianiste), Els Reuver (danseres), Angélique Janssen (keramiste), Maria van Oosterwijck (kunstschilderes uit de barokperiode), Paola Kalshoven (kunstenares), Alexine Tinne (ontdekkingsreizigster en fotografe), Loes Visser (Dirigente), Michelle van de Roer (kunstenares), Nancy Faas (kunstenares), Miljuschka Witzenhausen (presentatrice, vj, soapactrice, culinair expert en televisiekok), Karolien van Mensvoort (ontwerpster) en Susan Smit (schrijfster, columniste).

Werken uit de expositie: Imre van Opstal - danseres en choreografe 

Te zijner tijd komt de expositie ook naar Nederland en zal te zien zijn in de Menno Kroon Estate te Cothen, in de provincie Utrecht

 

Prix Fabuleuse Signature 2025

De ‘Fondation Signature’, opgericht in 2019, door Natalia Logvinova Smalto, als eerbetoon aan haar echtgenoot, de modeontwerper Francesco Smalto, zijn zeer verheugd met het werk van Margot van Huijkelom als finaliste van de ‘Prix Fabuleuse Signature 2025’. Een beloning en erkenning van Margot die naar Frankrijk is gekomen om hier haar artistieke roeping te leven. De kandidaten die in aanmerking komen voor de ‘Cercle Fabuleuse Signature’, opgericht in 2023, zijn kunstschilders, beeldhouwers, graveurs, fotografen, dansers, choreografen, musici en componisten. De missie van de stichting is om uitzonderlijk talent te onthullen, te ondersteunen en te belonen via innovatieve en multidisciplinaire projecten. Aanvankelijk was de stichting tot 2023 gehuisvest bij het Institut de France maar de Fondation Signature heeft haar hoofdkantoor nu gevestigd in Genève Zwitserland.

In haar atelier werkt Margot van Huijkelom aan het portret van Maria van Oosterwijck - kunstschilderes uit de barokperiode

Flore Mace - chef-kok

 

Margot van Huijkelom

Voor het grote publiek werd de Nederlandse Margot van Huijkelom bekend door haar tekeningen van de Fashion Week, die groot werden afgedrukt in de Franse krant Le Monde.

Na het behalen van een masterdiploma Artez (Nederlandse hogeschool voor de kunsten) en een postacademische studie verliet ze Nederland om de wereld van Parijse elegantie te ontdekken die haar werk als art-director, ontwerper en mode-illustrator beïnvloedde.  Ze woont en werkt nu als modetekenaar en beeldend kunstenaar vanuit haar atelier in Barbizon, een kunstenaarsdorp net ten zuiden van Parijs. Inmiddels woont ze daar al zo’n vijfendertig jaar maar is ook nog regelmatig in Nederland te vinden. Haar werk is en wordt regelmatig gepubliceerd in vooraanstaande modebladen waaronder diverse edities van de Vogue Japan, l’Officiel, maar ook zijn haar illustraties opgenomen in verschillende boeken van de Duitse uitgever Taschen. Verder staan op haar klantenlijst namen als Harrods, reclame- en communicatie adviesbedrijf Publicis, Swarovski, cosmetica giganten als Clarins, l’Oreal en Lancôme. Voor de Franse krant Le Monde heeft ze tijdens de haute couture fashion week in Parijs gewerkt met Valentino en Dior. Als een van de weinige gelukkigen kreeg ze de vrijheid om backstage rond te lopen tijdens de catwalk shows. Na de shows naar huis om de mode-illustraties af te maken met een zeer strakke deadline, voor 5 uur ’s ochtends,  om die zelfde dag paginagroot te worden afgedrukt.

Ludmila Rodrigues - kunstenares, ontwerper en docent

 

“Tekenen en schilderen voelt voor haar als een permanente ontdekkingsreis, Margot maakt bijvoorbeeld haar eigen verf, verbrijzelt pigmenten en vermengt ze met grafietpoeder, marmer- poeder etc. etc. Als een kok in zijn keuken zoekt zij naar het goede recept, om zo met goede smaak en associaties haar werk spannend te maken. Zij gebruikt de materialen welke het meest adequaat zijn om haar onderwerp uit te drukken. Olieverf voor het vette van fluweel of leer, inkt en waterverf voor transparantie van bijvoorbeeld zijde, acrylverf voor taftzijde, een hoed of voor grafische accenten. Daar ligt ook de kracht van een goede mode illustratie. De volle texturen in reliëf versus de leegte van alleen een paar strepen. De kunst van het weglaten, het oog van de kijker mag het zelf invullen”.  De pers schreef over haar werk het volgende: Margot’s dromerige werken ademen een tijdloze elegantie uit die op het eerste gezicht boeit. Mode is voor haar een speeltuin en vertellen de vrouwen, die zij op een podium zet, verhalen.

Alexine Tinne - ontdekkingsreizigster en fotografe

 

DE MAKERS

In juli 2021 schreef ik al een blog over Margot van Huijkelom als een van DE MAKERS van Parijs. Zij zijn de creatieven, de mensen met ideeën, kunstenaars, dromers, en de durfals met  verbeelding, energie, ambitie en intuïtie om iets te creëren vanuit het niets. Ze brengen Parijs tot leven. Want wat zijn steden anders dan menselijke ecosystemen – netwerken – van mensen die gebouwen, monumenten, tuinen en straten tot leven brengen? Ik doel hierbij op Nederlanders in het meest opwindende menselijke netwerk van Parijs: ‘Zij zijn ‘DE MAKERS! Deze mensen zijn de motoren van enkele van de meest opwindende plaatsen van de stad. Geen cynische imitaties of het resultaat van berekende carrière moves, geen Instagram influencers of concepten uitgevonden door algoritmes; dit zijn mensen van vlees en bloed  die een verlengstuk zijn van hun passie en persoonlijkheid. Margot is een van die creatieven die ik steeds op de voet volg en die mij met haar prachtige werk steeds blijft verbazen.

Marte Röling - kunstenares

 

‘Women Artists’ door Margot van Huijkelom

Atelier Néerlandais, avenue Victoria 22, 1^e arrondissement, metrostation Châtelet.

5 tot en met 22 maart 2026

PARIJS & DE MAKERS - IRENE VAN ZEELAND

Zoals jullie weten ben ik lid sinds het eerste uur van het Atelier Néerlandais in Parijs. Hèt  platform voor Nederlands ontwerp, de kunsten en het boek: voor culturele ondernemers in Frankrijk. Het is onderdeel van de Nederlandse ambassade in Parijs, die het Atelier Néerlandais in 2014 heeft opgericht en financiert en staat onder leiding van de Nederlandse Lilian Widdershoven. Mede dankzij het netwerk van het Atelier en de Nederlandse ambassade heb ik al heel wat Nederlanders ontmoet die steeds een prachtig onderwerp vormen voor mijn blogs. 

Ik noem ze dan ook DE MAKERS; zij zijn de creatieven, de mensen met ideeën, kunstenaars, dromers, en de durfals met  verbeelding, energie, ambitie en intuïtie om iets te creëren vanuit het niets. Ze brengen Parijs tot leven. Want wat zijn steden anders dan menselijke ecosystemen – netwerken – van mensen die gebouwen, monumenten, tuinen en straten tot leven brengen? Nederlandse stakeholders in het meest opwindende menselijke netwerk van Parijs: Zij zijn ‘DE MAKERS’. Deze blog brengt weer een deel van het creatieve DNA van Parijs in kaart en beschrijft een stukje van deze dynamische keten. Je maakt kennis met een van hen en ontmoet hem / haar als het ware backstage, om zo getuige te zijn van hem / haar werkzame leven. Het mooiste van alles is dat het geen geheim genootschap is. Deze mensen zijn de motoren van enkele van de meest opwindende plaatsen van de stad. Geen cynische imitaties of het resultaat van berekende carrière moves, geen Instagram influencers of concepten uitgevonden door algoritmes; dit zijn mensen van vlees en bloed  die een verlengstuk zijn van hun passie en persoonlijkheid.

 

Irene van Zeeland

Tijdens de Koningsdag-netwerkborrel in de residentie van onze Nederlandse ambassadeur Z.E. Jan Versteeg, had ik een eerste ontmoeting met Irene van Zeeland. Dans en beweging is de rode draad in haar leven. Ze studeerde aan de Theaterschool Amsterdam en ze mag Master of Science achter haar naam zetten na het afronden van de studie Bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Deze studie komt van pas bij alle diverse projecten die ze bedenkt en van A tot Z uitvoert: zo is ze bij voorbeeld actief voor Holland Dance Festival binnen het grote Europese samenwerkingsproject Europe Beyond Access.

Mijn ontmoeting met Irene van Zeeland (r) en coach en organisatiespecialist Simone van Vorselen (l) in de residentie van onze ambassadeur in Parijs

 

Na haar bachelor aan de Theaterschool in Amsterdam, ging ze een jaar naar New York City om daar verder te studeren onder de dansers van de Merce Cunningham Dance Company, waaronder de rechterhand van Cunningham, Robert Swinston. Hier nam ze deel aan een internationaal trainingsprogramma ‘hedendaagse dans’ van de Merce Cunningham Studio. Momenteel woont en werkt ze in Parijs en verzorgt wekelijks danslessen voor diverse opdrachtgevers: o.a. Paris Marais Dance School en de Be Together Académie. Maandelijks reist ze ook nog eens naar Nederland voor haar functie bij Holland Dance Festival. Samen met haar vrouw Carolina Kzan, een audiovisueel genie en filmmaker, heeft zij Omaro Productions opgericht en werkt ze als producer en choreograaf. Alle creativiteit en vakmanschap komt samen in hun internationale productiebedrijf. En of dat nog niet genoeg is wil zij met haar project ‘Keep Moving Me’ een voorbeeld zijn voor vrouwen die te maken hebben met borstkanker. Een bezig bijtje dus. Centrum Parijs, in het Atelier Néerlandais, had ik een ontmoeting met haar.

 

Irene gefotografeerd door haar partner Carolina Kzan

Irene; wanneer is jouw passie voor dansen eigenlijk begonnen en wie of wat inspireerde jou?

Ik begon met dansen toen ik een jaar of negen was, maar eigenlijk riep ik al vóór mijn eerste dansles dat ik later balletjuf wilde worden. Zodra ik eenmaal begonnen was, was er geen houden meer aan: wat begon met één uur klassiek ballet per week, groeide al snel uit tot meerdere lessen in spitzen, caractère, moderne dans, tap en zelfs flamenco. Dans werd al heel jong mijn taal.

Na een succesvolle auditie voor de Havo voor Muziek en Dans in Rotterdam begon ik op mijn vijftiende aan deze intensieve vooropleiding voor de dansacademie, die ik uiteindelijk afrondde op het hoogste niveau. Mijn eerste grote inspiratiebron was mijn eigen dansjuf, Belinda – zij zag iets in mij en gaf me het vertrouwen om groot te dromen. Daarnaast had ik een plakboek vol met foto’s van Sofiane Sylve en Sylvie Guillem: sterke, sierlijke vrouwen die voor mij het toppunt van expressie en discipline belichaamden.

 

Welke opleidingen heb je allemaal gevolgd?

Ik ben begonnen op de Havo voor Muziek en Dans (Codarts, Rotterdam) en daarna aan de Theaterschool Amsterdam (AHK), waar ik mijn bachelor moderne dans heb behaald. Daarna ben ik een jaar naar New York gegaan voor een intensieve opleiding aan de Merce Cunningham Studio. Terug in Nederland heb ik een Master of Science in Bestuurskunde afgerond aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. En vorig jaar heb ik eindelijk mijn officiële docent bevoegdheid Cunningham Techniek ® behaald in New York als eerste lichting van deze opleiding waar elk jaar slechts 10 mensen van over de hele wereld voor worden geselecteerd. Ik ben dus gevormd door zowel het fysieke als het analytische – en dat zie je terug in mijn werk: intuïtief en onderzoekend tegelijk.

"Ik hou van abstractie en precisie in beweging" - hier samen met Alberto Barletta - fotografie © Carolina Kzan

 

Niet alleen een veelzijdig mens, maar ook nog eens een veelzijdig danseres. Waar gaat jouw absolute voorkeur naar uit en waarom?

Ik hou van abstractie en precisie in beweging. Daarom voel ik me thuis in de wereld van postmoderne dans en specifiek in de Cunningham-techniek. Maar ik werk ook graag sociaal-artistiek, bijvoorbeeld met mensen met een beperking of met ouderen – daar waar dans verbindt. Mijn voorkeur gaat dus niet zozeer uit naar een specifieke vorm, maar naar dans als ontmoeting.

 

Wat was de reden om naar New York te vertrekken?

New York was een droom – niet om er beroemd te worden, maar om me onder te dompelen in een omgeving waar dans dagelijks leven is. Ik wilde trainen bij mensen die direct met Merce Cunningham hadden gewerkt. Ik heb daar contacten voor het leven gemaakt en was dan ook ontzettend blij toen ik vorig jaar geselecteerd werd voor de eerste officiële Teacher Training Course, lekker terug naar New York City met alle shows, lessen, en dans-gerelateerde activiteiten die daar dagelijks plaatsvinden.

 

Kun je wat meer vertellen over de Cunningham-techniek en wat jij ermee doet?

De Cunningham-techniek is een dansvorm die werkt vanuit de ruggengraat, met veel aandacht voor ruimte, tijd en isolatie van beweging. Het is technisch en abstract, maar tegelijkertijd biedt het eindeloze vrijheid. Ik geef les in deze techniek in Parijs, o.a. bij Centre de Danse du Marais en Paris Marais Dance School, maar ook in het buitenland voor speciale masterclasses, en ik zie hoe dansers erdoor groeien – letterlijk en figuurlijk.

"Dans werd al heel jong mijn taal" - foto © Carolina Kzan

 

Terug uit Amerika begin je aan een opleiding aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Hoe is dat te rijmen met jouw passie voor de dans?

Voor mij is dat geen tegenstelling. Dans is mijn hart, bestuurskunde mijn hoofd. Ik wilde leren hoe systemen werken, hoe je culturele projecten organiseert, hoe je beleid en praktijk met elkaar verbindt. Inmiddels werk ik met evenveel toewijding aan participatieprogramma’s als aan choreografieën – beide gaan over beweging, alleen in andere vormen.

 

In 2016, 2017 en 2018 ben je ook nog eens naar India geweest. Waar was je naar op zoek?

India kwam eigenlijk op mijn pad. Ik werd gevraagd om mee te werken aan het opzetten van een curriculum voor jonge, talentvolle dansers die weinig tot geen ervaring hadden met klassiek ballet of westerse moderne dans. Mijn rol was breed: ik gaf les in deze dansvormen, maar ook in dansgeschiedenis en het analyseren van voorstellingen. Samen met andere docenten – gespecialiseerd in onder meer Bharatanatyam en Kalaripayattu – ontwierpen we een meerjarig programma dat studenten opleidde tot veelzijdige performers.

Veel van deze jonge dansers zijn inmiddels de wereld over gereisd en actief in internationale producties. Het was ongelofelijk inspirerend om mijn kennis op die manier te kunnen delen en tegelijkertijd zelf zoveel te leren van hun benadering van beweging en fysieke expressie. Het was geen innerlijke pelgrimstocht, maar eerder een professionele samenwerking die me blijvend heeft gevormd – vooral in hoe ik nu kijk naar het samengaan van traditie, techniek en culturele context in dans.

 

Waar gaat je voorkeur naar uit; Parijs, New York, of Amsterdam en waarom?

Parijs is mijn thuis, New York is mijn energiebron, en Amsterdam is mijn fundament. Ik hou van de gelaagdheid van Parijs, de esthetiek, het trage tempo én de chaos. New York heeft me gevormd als danser, maar ik ben ook graag in Nederland, waar ik werk aan inclusie en educatie. De afwisseling voedt me.

"Ondanks mijn ziekte bleef dans mijn anker" - foto © Carolina Kzan

 

In 2022 werd er borstkanker bij je geconstateerd. Hoe ben je daar mee omgegaan?

Ik kreeg het telefoontje met de uitslag terwijl ik midden in een dansles stond. Ik drukte het weg, appte of ik een half uur later kon terugbellen – maar ergens wist ik toen al dat het mis was. Niet veel later kreeg ik de diagnose: HER2-positieve borstkanker, stadium 3. Het voelde alsof de grond onder me vandaan viel.

Toch ben ik blijven doorgaan met lesgeven. Dans bleef mijn anker – zelfs op dagen dat ik nauwelijks energie had. Beweging hielp me om verbonden te blijven met mijn lichaam, mijn creativiteit en mijn vak. Het gaf me ritme in een periode waarin alles onzeker was. Dans heeft letterlijk en figuurlijk een grote rol gespeeld in mijn herstelproces.

 

Wat betekende dat voor jouw danscarrière?

Het dwong me om zachter en langzamer te worden – iets wat niet vanzelfsprekend is in de danswereld. Ik moest loslaten dat alles maakbaar is, en leren vertrouwen op mijn intuïtie en herstelvermogen. Maar het heeft mijn werk verdiept. Ik dans nog steeds, maar anders – meer gelaagd, kwetsbaarder, en misschien ook wel krachtiger.

Keep Moving Me is ontstaan vanuit de behoefte om iets te maken voor én met vrouwen die met borstkanker  - foto © Carolina Kzan

 

Is ‘Keep Moving Me’ daar uit voortgekomen? En wat is het verschil met ‘normale’ danslessen?

Ja, absoluut. Keep Moving Me is ontstaan vanuit de behoefte om iets te maken voor én met vrouwen die met borstkanker te maken hebben gehad. De lessen focussen op herstel, verbinding en expressie – zonder prestatiedruk. Het gaat om aanwezigheid, om voelen in plaats van vorm. Het is dans als steunpilaar, niet als kunstvorm. 

 

Hoe is het nu met je?

Het gaat goed. Mijn lijf is veranderd, mijn energie ook, maar ik leef bewuster dan ooit. Er is ruimte voor plezier, voor ambitie, voor liefde. En ik ben dankbaar dat ik weer kan creëren, kan reizen, en mijn verhaal mag delen – ook via projecten zoals deze.

 

Je gaat letterlijk en figuurlijk dansend door het leven. Hoeveel uren per dag dans je?

Dat wisselt enorm. Soms geef ik drie lessen op een dag, soms zit ik dagen achter de computer om een fondsaanvraag te schrijven of een productie te plannen. Maar zelfs dan ‘danst’ mijn hoofd. Dans is een manier van denken geworden – een manier van zijn.

Foto © Carolina Kzan

 

Bij wie vind jij tegenwoordig je inspiratie?

Ik haal veel inspiratie uit het werk van grote choreografen – Merce Cunningham blijft een vaste bron, maar ook makers als Deborah Colker, Germaine Acogny en Crystal Pite bewonder ik enorm, ieder met hun eigen krachtige bewegingstaal en visie.

Tegelijkertijd ga ik graag naar voorstellingen van mensen die ik (nog) niet ken. Juist het onbekende daagt me uit, verrast me, en voedt mijn nieuwsgierigheid. En uiteindelijk blijf ik misschien wel het meest geïnspireerd door de mensen met wie ik dagelijks werk: jongeren, ouderen, dansers met een beperking. Zij laten me telkens opnieuw voelen waarom dans ertoe doet – omdat het verbindt, in beweging zet, en ruimte geeft aan stemmen die vaak niet gehoord worden. 

Foto © Carolina Kzan

Op welke prestatie in je leven ben je het meest trots?

Dat ik trouw ben gebleven aan mezelf, ook als het ingewikkeld werd. Of dat nu ging over mijn plek vinden in de danswereld, omgaan met ziekte, of ruimte creëren voor verhalen die buiten de norm vallen – ik heb steeds mijn eigen pad gekozen.

Ik ben trots op het feit dat ik dans en engagement blijf combineren, of dat nu is via projecten voor inclusieve dans, door vrouwen met borstkanker te begeleiden via Keep Moving Me, of via educatieve programma’s die jonge mensen raken.

 

Samen met je partner Carolina Kzan heb je Omaro Productions opgericht. Kun je daar wat meer over vertellen?

Omaro Productions is ons internationale productiehuis waar film en dans samenkomen. Carolina is filmmaker en ik ben choreograaf – samen maken we interdisciplinaire projecten die verhalen vertellen die je niet altijd in de mainstream tegenkomt. Denk aan inclusieve dansfilms, documentaires en live performances. Het is een creatief en persoonlijk avontuur.

 

Jullie zijn ook lid van het Atelier Néerlandais. Wat was voor jullie de beweegredenen?

We zochten naar een netwerk en plek waar we als Nederlandse makers in Frankrijk verbinding konden vinden. Het Atelier Néerlandais bood precies dat. Het is een inspirerende plek met een open mentaliteit, waar kruisbestuiving en samenwerking centraal staan. We hebben er veel steun aan gehad, zowel professioneel als persoonlijk.

 

Tot slot, wat zijn je toekomstplannen?

Ik wil blijven bouwen aan projecten die betekenis hebben – of dat nu via dans, film of educatie is. Ik droom van een eigen kunstcentrum, van meer internationale samenwerking, en van het verder uitrollen van Keep Moving Me in Europa. Maar bovenal wil ik blijven bewegen – in alle betekenissen van het woord.

 

Sinds februari 2025 ben ik als choreograaf en danser verbonden aan ‘Entrelacées’ – met elkaar verweven.

‘Entrelacées’ is een inclusieve danscreatie die beeldende kunst en poëtische verhalen combineert. Een zintuiglijke reis rond zusterschap, de onzichtbare banden tussen vrouwen en de overdracht tussen generaties, voorbij tijd en ruimte. 

Op 6 november nog twee maal te zien in Theatre El Duende, 23 rue Hoche, Ivry-sur-Seine. Metrostation Mairie d’Ivry, lijn 7

 

Choreograaf Irene van Zeeland, Videograaf Carolina Kzan, Danseuses Juls Valls, Clara Rulié, Rose-Marie Rameau-Marsac, Stem Luciana Tomie, Scenografie Véronique van Zeeland, Compositeur Herman Witkam, Supporters/Partners : Theatre El Duende, Anis Gras – Le Lieu de l’Autre, Harmonie Mutuelle Groupe Vyv.