Precies
tegenover het Bois de Boulogne ligt aan de oostgrens van Parijs het Bois de
Vincennes. Oorspronkelijk genoemd Vilcena, overblijfselen van het oude bosrijke
gebied rondom Lutece. Als
voormalig onderdeel van het bisdom van Parijs werd het eigendom van de kroon in
de 11de eeuw en kwam in gebruik als koninklijk jachtgebied. Halverwege de 19e
eeuw werd het heringericht als een grote Engelse tuin. Het bos, 994,7 hectare
groot, ligt aan de overkant van de ringweg maar hoort toch bij de stad Parijs.
Sinds 1926 is het namelijk onderdeel van het 12e arrondissement. De
grenzen van het gebied zijn tot op de dag van vandaag hetzelfde gebleven. Er
staan 146.000 bomen. Tijdens de zware Kerststorm in 1999 sneuvelden ruim 50.000
exemplaren. Gelukkig is in de jaren daarna ruim 130 hectare weer herbeplant.
De bijzondere bouwstijl van Château de Vincennes
Aan de noordkant van het
bos bevindt zich het Château de Vincennes, tegenover het gelijknamige
metrostation van lijn 1.
Aan het eind van de 11e
eeuw kocht het Franse hof het Bois de
Vincennes van de Abbaye de Saint Maur. In de 12e eeuw bouwt de Capetingische
Koning Lodewijk VII (1120-1180) een klein jachtslot. De weerbare burcht is het
werk van het huis Valois: Filips VI (1328-1350) begon met de bouw, Jan de goede
(1350-1364) zette de werkzaamheden voort en Karel de V (1364-1380) voltooide ze
in 1369.
Met zijn 52 meter is het
nog steeds de hoogste donjon van Europa. Toren en kasteel worden vervolgens
beschermd door een muur met negen torens. De 1100 meter lange muur is onderdeel
van het grote project om van Vincennes een echte vestingstad te maken. De
torens elk 40 tot 42 meter hoog dienden als woning en als verdediging. Zeven
torens werden later weer afgebroken voor de plaatsing van kanonnen toen
Napoléon I van Vincennes een militaire vestiging maakte.
Met zijn 52 meter is het nog steeds de hoogste donjon van Europa
Karel V was ook de
initiatiefnemer van de Heilige Kapel, die gebouwd werd naar het evenbeeld van
de Sainte-Chapelle in het 1e arrondissement. Deze flamboyante gotische
kapel, die prachtige glas-in-lood ramen bevat, heeft echter maar één verdieping
met een bidbankje voor de Koningin rechts en de Koning links. Verder een kleine
sacristie en schatkamer. De mooie ramen van het koor tonen renaissance-taferelen
van de Apocalyps. Na zijn overlijden gaat de bouw door onder zijn opvolger
Karel VI (1380-1422) en wordt pas tijdens de regering van Hendrik II
(1547-1559) in 1552 voltooid. Voor een lange tijd werd hier de doornenkroon die
destijds werd beschouwd als relikwie, in deze kapel bewaard. Later werd deze
overgebracht naar de Sainte-Chapelle. Één
fragment van de relikwie (lees, waarschijnlijk een splinter) bleef achter in Vincennes.
Na een grondige restauratie is de kapel in 2009 weer opengesteld voor het
publiek. Een lust voor het oog.
De Heilige Kapel, die gebouwd werd naar het evenbeeld van de Sainte-Chapelle
In 1652 werd Kardinaal Mazarin
gouverneur van Vincennes en liet het kasteel in barok-classicistische stijl
verbouwen. Hij gaf opdracht aan de architect Le Vau voor de bouw van het
symmetrische ‘Pavillon du Roi’ en ‘Pavillon du Reine aan de zuidkant. Sindsdien
heeft het Château de Vincennes twee gezichten, een middeleeuws en een modern. In
1661 blies hij hier ziijn laatste adem uit. Op hetzelfde moment kwam het Hof
zich er tijdelijk vestigen, aangezien het Louvre gedeeltelijk was afgebrand. Hoewel
de 22 jarige Lodewijk XIV hier zijn wittebroodsweken doorbracht in het Pavillon
du Roi, moest Vincennes toch wijken voor Versailles, voltooid in 1680.
De Heilige kapel met aan de rechterzijde het Pavillon du Roi uit 1662
En daarmee begonnen de
gedaante verwisselingen. Vincennes werd achtereenvolgens gevangenis,
porseleinfabriek, militaire academie, wapenfabriek en onder Napoleon een
arsenaal. Onder Lodewijk Filips I (1830-1848) werd het weer een fort en
onderdeel van de verdedigingswerken van Parijs en tijdens de Duitse bezetting
een wapendepot.
Sinds 1948 zijn in de
beide Pavillons de historische afdelingen gevestigd van de Franse landmacht,
luchtmacht, marine en gendarmerie. Nu is dit het derde grootste archief van
Frankrijk, na de Archives Nationales en de Bibliothèque Nationale de France.
Deze flamboyante gotische kapel, die prachtige glas-in-lood ramen bevat, heeft echter maar één verdieping
In 1958 overwoog De
Gaulle, toen hij nog maar net verkozen was tot President van de République, om
zich niet in het Élysée te vestigen maar in het château de Vincennes. Hij vond
dat Parijse paleis in de binnenstad niet comfortabel en onwaardig om
buitenlandse gasten te ontvangen. Waarom hij er uiteindelijk van af zag is niet
bekend. (Bron Metronome)
Het monumentale roostervenster aan de voorzijde
De staatsgevangenis kende
illustere gevangenen. Hier zaten leiders, vrijdenkers, leenheren en filosofen in
wat overigens een minder grote schande was dan opsluiting in de Bastille.
Meestal was er maar één gevangene per cel. Het ging hier namelijk om de vips
van die tijd. Tot de vele ‘grote gasten’ behoorden Lodewijk II van
Bourbon-Condé (Condé was een tegenstander van Kardinaal Mazarin), de Prins van
Conti (het interessantste bezit van de familie was het exquise wijngoed in de
Bourgogne dat ook nu nog de naam Romanée-Conti draagt), Jean-François Paul de
Gondi, kardinaal de Retz (een Frans staatsman en dagboekschrijver), de hertog
van Lauzun, de markies de Sade en Mirabeau (Frans revolutionair) en Nicolas
Fouquet (Lodewijks schatbewaarder).
De bouw van de Heilige Kapel wordt pas in 1552 voltooid
Er sterven twee koningen
in de Donjon. In 1422 Hendrik V van Engeland en in 1574 Karel IX.
Een macabere legende wil
dat na zijn dood, het lichaam van Hendrik V, dat was aangetast door dysenterie,
in de keuken van het kasteel werd gekookt.
In 1804 werd de Hertog
van Enghien beschuldigd van samenzwering en overgebracht naar Vincennes. Op de
avond van de 20 maart dineerde hij nog rustig in het Pavillon du Roi terwijl in
de slotgracht zijn graf werd gegraven. Een halfuur na middernacht werd hij
gewekt en een uur later veroordeelde de krijgsraad hem tot de dood. Hij werd
voor het gapende gat in de gracht gezet en vervolgens neergeschoten.
Een andere anekdote is
die van generaal Daumesnil, onlosmakelijk verbonden met het Château de
Vincennes. Sinds de Slag bij Wagram met een houten been. Toen de
coalitietroepen van hem eisten dat hij het kasteel zou opgeven antwoorde de
moedige strijdheer: “Ik geef jullie Vincennes pas als ik mijn been terugkrijg”!
Later wilden opstandelingen de gevangenen in de Donjon overmeesteren. ‘Houten
been’, nog altijd gouverneur, joeg hen op de vlucht met de woorden: “Ik laat
mij samen met het kasteel opblazen en we zien elkaar in de lucht”!
Het doodvonnis van de Nederlandse Margaretha Geertruida (Griet) Zelle alias Mata Hari
Bron: Wikimedia
Er zit ook nog een
Nederlands tintje aan de historie van het Chateau de Vincennes. Op 15 oktober 1917 werd
Mata Hari op beschuldiging van spionage gefusilleerd in de slotgracht van het
kasteel Op de morgen van haar executie werd zij om tien minuten over vijf
gewekt en vervolgens verschenen de commissaris rapporteur van de krijgsraad,
die het veroordelende vonnis had uitgesproken, de kapitein-griffier, de
directeur van de gevangenis, de advocaat van de veroordeelde, Mr. Clunet, en
dominee Arboux. Mata Hari zelf vertoonde geen of weinig emotie, maar zorgde dat
zij zeer goed gekleed was. Zij droeg een grijze, zijden japon, kostbaar bont om
de schouders, opengewerkte kousen en een parelketting om haar hals. Op het met
zorg gekapte hoofd droeg zij een grote vilten hoed met kersrood lint. Met een
rustige stem had ze gezegd: “Zo, Ik ben gereed”. Zonder te wankelen liep zij
door de flauw verlichte gangen naar de auto, die haar uit de gevangenis van
Saint-Lazare kwam ophalen.
De slotgracht van het kasteel waar de terechtstelling van Mata Hari plaatsvond
Samen met twee nonnen en
een pastoor en twee inspecteurs van politie werd Mata Hari in het voertuig
geplaatst, dat haar naar de plaats van terechtstelling, de slotgracht van
Vincennes, bracht. Mata Hari weigerde een blinddoek. Een zuster en haar
advocaat begeleidden haar naar de paal. Zij gaf beiden nog een hand en stak
vervolgens haar polsen uit naar de adjudant, om ze te laten samenbinden. Het
executiepeloton, twaalf zoeaven onder een officier, plaatste zich tegenover
haar, en de geweren werden op haar borst gericht. De officier liet vervolgens
de punt van zijn degen zakken en er volgde een salvo; Mata Hari was voorover
gevallen, terwijl haar lichaam zich nog draaide en haar gezicht zich naar boven
richtte. Een adjudant naderde en vuurde het reglementaire revolverschot, de
coup de grâce, in de slaap af. Haar familie maakt geen aanspraak op het
lichaam, dat wordt vervolgens wordt vrijgegeven aan de Faculteit der
Geneeskunde van Parijs. Zo beland haar dode lichaam op een snijtafel van
medische studenten, dat scheen heel normaal te zijn in die tijd met ter dood
veroordeelden. De dodelijke resten, van Mata Hari is dan niets stoffelijks meer
over, worden gecremeerd en komen terecht in een onbekend massagraf aldus: ‘Mata Hari, het spionage dossier’ door Pierre Grande Guerre.
Tot op de dag van vandaag is het château het arbeidsterrein van monumentenzorg gebleven
De eerste
renovatiewerkzaamheden vonden halverwege de 19e eeuw plaats onder
toezicht van Viollet-le-Duc. Tot op de dag van vandaag is het château het
arbeidsterrein van monumentenzorg gebleven. Een restauratie die net na de
Tweede Wereldoorlog was begonnen (het kasteel werd zwaar beschadigd bij de
uittocht van de duitsers in 1944) heeft er toe geleid dat de vestigingstoren
vanaf 1995 twaalf jaar lang gesloten is geweest voor het publiek. Twintigduizend
blokken steen werden vervangen. Op dit moment staan de beide paviljoenen in de
steigers.
Het kasteel is nog steeds
in gebruik als belangrijke militaire uitvalbasis. Mocht namelijk het Élysée om
wat voor reden dan ook onbruikbaar raken, dan is het de uitwijkplek voor de
Franse President.
De eerste binnenplaats is het deel waar in de 13e en 14e eeuw het Capetingische kasteel werd opgericht
Het binnenplein van het
kasteel is vrij toegankelijk. Je passeert de oorspronkelijke hoofdingang, ‘La
Tour du Village’. De eerste binnenplaats
is het deel waar in de 13e en 14e eeuw het Capetingische
kasteel werd opgericht. Vanaf de 17e eeuw langzaam afgebroken. Aan
de rechterzijde is de boekenwinkel en de kassa voor bezoek aan het châtelet en
de heilige kapel.
De entree van het
châtelet loopt via een ophaalbrug naar de hoofdingang van de vestingtoren. Deze
toren is werkelijk een architecturaal hoogstandje. De dikke vierkante toren,
met vier hoektorentjes, heeft zes verdiepingen waarvan de gewelfde plafonds op
een enkele, dunne centrale pilaar rusten. De toren wordt beschermd door een
muur en een diepe slotgracht, oorspronkelijk gevuld met water. De Donjon kom je
binnen op de tweede verdieping. Het bruggetje was in de Middeleeuwen de enige
toegang tot de vestingtoren.
Je kunt ook eerst de
weergang doen. Deze was in de middeleeuwen niet overdekt. De Koning gebruikte
de gang om van zijn werkruimte naar zijn appartement te gaan op de verdieping
van een gebouw op de binnenplaats. In de weergang heb je een vierzijdig
overzicht over het kasteel en het dorp Vincennes.
De dikke vierkante toren, met vier hoektorentjes, heeft zes verdiepingen waarvan de gewelfde plafonds op een enkele, dunne centrale pilaar rusten
In de toren bezoek je het
kantoor van Karel V, de raadzaal, de slaapkamer van de Koning, de huiskapel en
de schatkamer. Vanaf de campanile, de klokkentoren heb je een prachtig uitzicht
over het kasteel. De klok werd in 1369 geïnstalleerd. Boek je een rondleiding
dan kom je ook op de bovenverdieping van de Donjon, een plek die normaal niet
geopend is voor het publiek. Vanaf de bovenste verdiepingen heb je natuurlijk
een fantastisch uitzicht over de gehele omgeving. Eenmaal op de begane grond is
nog een oorspronkelijke put te vinden. In de vestingtoren is nog het
gevangenisverleden van de 15e eeuw te zien. Aan de overzijde de
Heilige Kapel en de klassieke paviljoenen, Pavillon du Roi en het Pavillion du
Reine. Zij maken deel uit van de uitgebreide werkzaamheden uitgevoerd op
verzoek van Kardinaal Mazarin. De vestingmuur is onderdeel van het grote
project van Karel V om van Vincennes een echte vestingstad te maken. In de 19e
eeuw zijn tegen de wallen bunkers gebouwd.
Detail van de prachtige restauratie
Dit kasteel is bij
uitstek geschikt voor een bezoek met kinderen. Elke dag geopend van 10.00 uur
tot 17.00 uur (22 september t/m 20 mei) en van 10.00 uur tot 18.00 uur (21 mei
t/m 21 september). Entree volwassenen € 9, kinderen tot 26 jaar € 7
Rondleidingen duur 1.30
uur. Elke dag om 10.30 uur, 14.15 uur en 15.00 uur. Geen noodzaak voor
reservering. €12
Met dank aan Centre des Monuments Nationaux.
