FRANK RENOUT onze correspondent in Frankrijk

Velen van u kennen Frank Renout van TV. Niet zo verwonderlijk want hij is correspondent voor verschillende media in Frankrijk maar ook in Nederland en België,  met name voor de NOS TV en radio en ook voor de VRT en het AD. Maar wat u waarschijnlijk niet weet is dat hij van 2009 tot mei 2016 ruim 800 blogs schreef over Parijs op zijn weblog ‘Out in Paris’.  Over, zoals hij het zelf omschreef; “alles wat je altijd wilde zien in Parijs maar niet durfde te bezoeken”. Hij inspireerde mij om mijn lang gekoesterde wens, schrijven over Parijs, vorm te geven. 

Alles wat hij deed of nog steeds doet, doet hij uit nieuwsgierigheid, overal bij willen zijn, overal vooraan willen staan. Zoals hij zelf zegt; “met zo’n instelling kan je maar beter journalist worden, dan heb je altijd een excuus om vooraan te staan”.

Cover 'Frank Renout onze correspondent in Frankrijk - Foto Terra Lannoo & Frank Renout

 

In zijn nieuwe boek ‘Frank Renout, onze correspondent in Frankrijk’ houdt hij Nederlanders en Fransen een spiegel voor. Frankrijk het land van joie de vivre, tegenover de voorkeur om overal over te klagen. Of dat de Fransen en de Nederlanders elkaar totaal niet begrijpen. Heerlijk voordringen bij de boulanger en dan niet begrijpen dat ze niet worden geholpen omdat ze vooraf niet eens de moeite hebben genomen om ‘bonjour’ te zeggen. Trouwens, Fransen staan geduldig in de rij en dat vinden wij Nederlanders maar niks. Nederlanders zijn altijd stipt op tijd, Fransen vinden op tijd komen onbeleefd. Een juicy story over het feit dat hij iemand uit een raam ziet klimmen en er later achter komt dat het president Hollande  was die zo de pers wilde ontvluchtten. Een smakelijk verhaal over een spoorwegbeambte die tijdens werkuren een slippertje maakt en tijdens de daad een fatale hartaanval krijgt. Een rechter bepaalde dat het hier ging om een bedrijfsongeval. Kijk dàt is pas Frankrijk. 

Frank ontzenuwt in zijn nieuwe bundel Franse mythen en legendes. Als toegift nog eens twintig chansons met een bijzonder verhaal voorzien van twintig QR-codes om al lezend de chansons te beluisteren. 

Het boek is nu verkrijgbaar online en natuurlijk bij elke goede boekhandel.

Terra Lannoo B.V – ISBN 978 90 8989 942 2 – prijs € 15,99

https://www.terralannoo.nl/nl/onze-correspondent-frankrijk

LE BAL DU LIVRE

“Wat er uiteindelijk van een beschaving resteert is de cultuur en dat is iets wat de Fransen al heel lang geleden hebben begrepen. Juist die levendigheid van de Parijse cultuur heeft altijd buitenlandse kunstenaars aangetrokken”. Daar moest ik aan denken tijdens mijn rit naar Parijs op donderdag 2 juni, wederom op uitnodiging van de Nederlandse Ambassade voor het ’Bal du Livre’; het boekenbal in de residentie van onze Ambassadeur Z.E. Mr. Pieter de Gooijer.

 

Mijn persoonlijke uitnodiging voor het Parijse Boekenbal georganiseerd door de Nederlandse Ambassade

Parijs is bij uitstek een stad die wordt gekarakteriseerd door zijn architectuur en monumenten, maar evenzeer door zijn cultuur, die een product is van de persoonlijkheden die er hebben geleefd. Waar anders dan in de cafés van Parijs hebben Sartre, de Beauvoir, Apollinaire, Baudelaire en James Joyce hun genie gecultiveerd. Veel van de betere adressen liggen in Saint-Germain, waar zich overigens ook de residentie bevindt van onze ambassadeur. Te denken aan Café de Flore dat beroemd werd door Albert Camus en het echtpaar Sartre, de Beauvoir, die hier na de Tweede Wereldoorlog resideerden. De clientèle bestaat hier nog steeds uit filosofen, schrijvers, kunstenaars en (chique) toeristen. Een paar deuren verder ligt het al even beroemde ‘Aux Deux Magots’, genoemd naar de beelden van twee dikke Chinezen, zittend op hun geldkisten. Magot betekent ook een berg met geld. Hier kwamen de grote geesten als Ernest Hemmingway, André Gide, Stéphane Mallarmé, maar ook Jean-Paul Sartre was hier te vinden.

Café de Flore aan de Boulevard de Saint-Germain

 

Waarom deze inleiding hoor ik je zeggen? Nou simpel omdat het boekenbal pas begint om 18.30 uur en het heerlijk is om te genieten van een typische Parijse gewoonte van het mensen-observeren, dat zich richt op het bekritiseren van de look en de mode, en waar kun je dat dan beter doen dan op het heerlijk zonnige terras van beide cafés op loopafstand van de residentie.

Beide cafés zijn ook bekend omdat zij onderdeel uitmaken van de twaalf Franse literaire prijzen. De ‘Prix des Deux Magot’s bestaat al sinds 1933. Aanleiding was de Prix Goncourt (1903) die als te academisch werd beschouwd. Sinds 1933 opent de Prix des Magots het literaire jaar steeds op de laatste dinsdag van januari. De jury bestaat uit een tiental mensen uit de literaire wereld en vestigt de aandacht op kwaliteitsschrijvers. De prijs bestaat uit een geldbedrag van 7.750 euro en eeuwige roem. De winnaar van 2022 was Louis-Henri de La Rochefoucauld met het boek Châteaux de Sable.

Maandelijks organiseert het literaire tijdschrift LIRE en de boekhandel l’Écume des pages een literaire bijeenkomst in Les Deux Magots onder het motto één auteur, één debat en één handtekening.

 

En op steenworpafstand van Flore, Les Deux Magots

De ‘Prix de Flore’, is een literaire prijs die in 1994 het daglicht zag op initiatief van Frederic Beigbeder, Frans schrijver, criticus en televisie-personality, om een schrijver te bekronen die een veelbelovend talent aan de dag legt. De selectiecriteria zijn originaliteit, moderniteit, brutaliteit, onafhankelijkheid en jeugdigheid. De prijs wordt jaarlijks in november uitgereikt tijdens een groot feest in Café de Flore. De eerste keer werd de prijs uitgereikt door de Franse romanschrijver Françoise Sagan. De winnaar krijgt, naast een financiële beloning van 6.150  euro, het recht om een jaar lang, elke dag in Café de Flore een Pouilly-Fumé te consumeren in een glas gegraveerd met zijn naam.

 

De prachtige residentie van onze ambassadeur

Op naar het boekenbal

Het Bal du Livre is inmiddels een mooie traditie geworden. Dit keer is het de derde keer dat het werd georganiseerd, mede op initiatief van Nicolette Koopman, attachée culturelle van de afdeling Cultuur & Communicatie van de Nederlandse Ambassade in Frankrijk en Gaëtan Poelman, diplomatiek vertegenwoordiger voor Vlaanderen in Frankrijk. Een innige samenwerking tussen de Nederlandse en Franse literaire wereld waaronder het Nederlands en Vlaams Letterenfonds, die het tot hun missie hebben gemaakt Frankrijk kennis te laten maken met hun auteurs. In de middag vonden op het Atelier Néerlandais ontmoetingen plaats tussen Nederlandse en Franse uitgeverijen. Dit jaar reisden zelfs een recordaantal van 22 Nederlandse uitgeverijen naar Parijs voor de B2B’s en voor het bal.  Zoals jullie weten is het Atelier Néerlandais een platform voor Nederlands ontwerp, de kunsten en het boek speciaal voor culturele ondernemers. Het is onderdeel van de Nederlandse ambassade in Parijs, die het Atelier Néerlandais in 2014 heeft opgericht en financiert.

 

Een van de zalen in de residentie gereserveerd voor boeiende discussies tussen de genodigde schrijvers

De persoonlijke uitnodiging opent met de een quote van de Tsjechische schrijver Milan Kundera:

Comme une grande musique quón peut réécouter sans fin, les grands romans eux aussi sont faits pour des lectures répétées.

Zoals goede muziek steeds opnieuw kan worden gespeeld, zijn goede romans ook gemaakt om herhaaldelijk te worden gelezen.

 Gereserveerde plaatsen voor gerenommeerde schrijvers

Het gekozen thema was Europa en daar waren grote namen onder schrijvers voor uitgenodigd waaronder Ilja Leonard Pfeijffer die speciaal vanuit Genua naar Parijs was gekomen omdat recent zijn bestseller Grand Hotel Europa ook in het Frans is uitgebracht. De veelzijdige Pfeijffer is Nederlands dichter, classicus en schrijver. Op 13 mei 2014 won hij de Libris Literatuurprijs voor zijn roman La Superba en hij werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs 2019 met zijn roman ‘Grand Hotel Europa’. Hij won vele andere prijzen  en in september 2021 maakte de CPNB bekend dat Pfeijffer het boekenweekgeschenk voor de Boekenweek van 2022 zou gaan schrijven. De titel van dit boek werd Monterosso mon amour.

De echtgenote van onze ambassadeur mevrouw Julie Vermooten tussen Ilja Leonard Pfeijffer (l) en schrijver en woordvoerder van de ambassade Berend Sommer (r)

 

Verder de Vlaamse sterauteur en televisiepersoonlijkheid Bart van Loo. Zijn boeken zijn gerelateerd aan de Franse geschiedenis en cultuur. In 2006 werd hij fulltime schrijver en verscheen zijn debuut Parijs retour. Een literaire reisgids voor Frankrijk. Voor dit boek kreeg hij de Groene Waterman Publieksprijs. Parijs retour is het relaas van een reis in de sporen van de beroemde auteurs die de Franse 19e eeuw een gezicht gaven: Victor Hugo, Alexandre Dumas, George Sand, Honoré de Balzac, Émile Zola, Alphonse Daudet, Guy de Maupassant en Gustave Flaubert.

De Vlaamse sterauteur en televisiepersoonlijkheid Bart van Loo (r) en Gaëtan Poelman, diplomatiek vertegenwoordiger voor Vlaanderen in Frankrijk (l)

In april 2008 verscheen Als kok in Frankrijk. Literaire recepten en culinaire verhalen, een ludieke essay over de Franse gastronomie en de culinaire charmes van literaire meesterwerken. Zijn derde boek O vermiljoenen spleet, seks, erotiek en literatuur volgde in 2010, een geschiedenis van de voornamelijk Franse erotische literatuur. In 2011 bundelde De Bezige Bij zijn drie Frankrijkboeken tot het meer dan duizend bladzijden tellende Eten! Lezen! Vrijen! Vrijwel jaarlijks verschenen van hem nieuwe boeken waaronder de 2019 verschenen Bourgondiërs, aartsvaarders van de Lage Landen. In Nederland kennen we Bart van Loo met name van zijn maandelijkse chansoncolleges in de Wereld Draait Door van Matthijs van Nieuwkerk (seizoen 2012-2013).

Olaf Koens, correspondent voor RTL Nieuws (l), mevr. Elik Lettinga van de Arbeiderspers (2e l) en multimedia journalist, schrijver en politiek commentator Stefan de Vries (r)

 

Ook als gast genodigd de zeer veelzijdige Hanna Bervoets. Tijdens haar studie aan de Universiteit van Amsterdam, met als specialisatie Televisie en Populaire Cultuur, schreef Hanna Bervoets filmrecensies en korte columns over het Amsterdamse uitgaansleven voor stadsmagazine NL20. Daarna publiceerde zij in verschillende media, waaronder Elsevier, NRC, de Volkskrant, De Correspondent en Das Magazin. Schreef zeven romans, debuteerde als schrijver van toneelstukken en film scenario’s. Ontving vele prijzen waaronder de Frans Kellendonk-prijs (2017) voor haar gehele oeuvre. Dit jaar ontving zij de J.M.A. Biesheuvelprijs voor haar verhalenbundel Een modern verlangen.

Onze ambassadeur Z.E. Mr. Pieter de Gooier druk in gesprek met Nicolette Koopman, attachée culturelle van de afdeling cultuur en communicatie en Olaf Koens

 

De avond werd geopend door onze ambassadeur Z.E. Mr. Pieter de Gooier die drie dagen geleden hier in de residentie huwde met zijn partner Julie Vermooten; wijzend naar de dansvloer die later op de avond wederom zijn dienst zou bewijzen.

Onze ambassadeur opende de avond, geflankeerd door zijn echtgenote

Organisator van het Bal du Livre, attachée culturelle Nicolette Koopman

Vreugde en verdriet liggen soms dicht bij elkaar refererend naar het thema Europa en de laffe inval van Rusland in Oekraïne. De key-note speaker van de avond was dan ook Olaf Koens die als correspondent voor het Midden-Oosten voor RTL Nieuws in Istanbul op dit moment de verslaggeving doet van de oorlog in Oekraïne. Koens studeerde filosofie in Groningen en Brussel en begon zijn correspondentschap vanuit Moskou in 2007. Hij schreef in die hoedanigheid onder andere voor het ANP, het Belgische Knack, Het Financiële Dagblad en verschillende Russische media. Momenteel werkt hij voor de Volkskrant, BNR Nieuwsradio en RTL. In 2014 werd hij door het vakblad Villamedia uitgeroepen tot Journalist van het Jaar. Daarnaast is hij de schrijver van de boeken Koorddansen in de Kaukasus, Oorlog en Kermis en Paarden vliegen business-class. Koorddansen in de Kaukasus is een journalistieke ontdekkingstocht langs Europa's verste buitengrens; een van de meest krankzinnige gebieden ter wereld. In Oorlog en kermis trekt Olaf Koens langs de randen van het grootste land ter wereld. Van de meest afgelegen nederzettingen in Siberië tot de frontlinies van de nieuwe koude oorlog. In Rusland is alles waar en klopt niets. In Paarden vliegen businessclass trekt Olaf Koens langs de rafelranden van het Midden-Oosten – van de stoffige straten van Gaza tot de blinkende woestijn van Qatar, van het kalme Turkse platteland tot de slagvelden in Syrië en Irak.

Olaf Koens tijdens zijn zeer indrukwekkende key-note speech

Journalistiek is meer dan rennen naar de brandhaard. In zijn key-note wist Olaf Koens de diepere laag te vinden in de soms dramatische nieuwsfeiten. Deze oorlog hadden we lang van te voren kunnen zien aankomen. De geschiedenis was al beschreven door vele grote schrijvers uit de geschiedenis waaronder diverse Franse namen. Gelukkig eindigde zijn prachtig geschreven speech ook nog met een vrolijke noot. Deze dag, 2 juni vierde hij zijn 37^e verjaardag. Hij had geen mooiere locatie kunnen wensen.

Een toast op Olaf Koens die op de dag van het Boekenbal ook nog eens jarig bleek te zijn

 

Intussen was literatuur criticus en auteur van diverse boeken Margot Dijkgraaf druk met de voorbereiding voor de komende discussies

In een van de fraaie zalen volgde een boeiende discussie onder leiding van Margot Dijkgraaf tussen Hanna Bervoets en de Française Geneviève Brisac, schrijfster en winnaar van de Prix Femina in 1996 voor haar roman  Week-end de chasse à la mère. Ze schrijft ook korte verhalen en kinderliteratuur, en is literair criticus voor Le Monde. Voor de aanwezige Nederlanders die de Franse taal niet geheel machtig zijn volgde er een knappe en briljante vertaling door Marie-Caroline van Seggelen die mij doet denken aan een quote van de Tsjechische schrijver Milan Kundera, die al eerder werd gequoot in de persoonlijke uitnodiging. Hij zei ooit in een interview over de Franse taal het volgende:

Als ik in mijn landstaal praat komen de zinnen vanzelf uit mijn mond, ongecontroleerd, voortgebracht door automatismen die sinds mijn kinderjaren vastliggen in mijn hersenen.

In het Frans, daarentegen, is niets voor mij automatisch. Alles is daar bewust. Alles is doordacht. Gewogen. Gecontroleerd. Maar ook nieuw. Veroverd. Verrassend. Betoverend. Elk woord, elke grammaticale vorm. Die door en door bewuste relatie tot de taal vind ik fascinerend.

Een boeiende discussie onder leiding van Margot Dijkgraaf tussen Hanna Bervoets (l) en de Française Geneviève Brisac (r) - Foto © Bart Koetsier

Na een korte Pauze beten Bart van Loo samen met Ilja Leonard Pfeijffer de spits af onder leiding van Pieter van der Wielen. Al acht jaar presenteert Pieter van der Wielen van maandag tot en met donderdag iedere nacht het radioprogramma Nooit meer slapen voor de VPRO met inspirerende gasten uit de wereld van de kunst en cultuur en uit de actualiteit. Helaas stopt Pieter per 1 september 2022. Vanaf die tijd gaat hij een wekelijkse podcast maken voor het NRC. Ook deze fraaie en levendige discussie deed mij denken aan een quote van Milan Kundera: 

De domheid van mensen komt van het hebben van een antwoord voor alles.

De wijsheid van de roman komt van het hebben van een vraag voor alles.

Bron: Het boek van de lach en de vergetelheid (1978)

 

Bart van Loo (l) Ilja Leonard Pfeijffer (m) en tolk Marianne de Susbelle (r) - Foto © Bart Koetsier

Moderator Pieter van der Wielen presentator van het radioprogramma 'Nooit meer slapen' voor de VPRO

Brend Sommer geeft uitleg over zijn derde boek aan de echtgenote van onze ambassadeur

Altijd op de achtergrond aanwezig de woordvoerder of de porte parole bij onze ambassade; Dhr. Berend Sommer, terwijl hij tijdens deze avond ook zeer zeker op de voorgrond mag treden. Berend beleeft namelijk zijn gouden dagen. Berend is niet alleen woordvoerder maar ook schrijver en vertaler en heeft inmiddels drie boeken op zijn naam staan. Hij debuteerde in 2017 met Duchamps een detective. Daarna volgde De onweerstaanbare val van Henri Furret waarin Sommer het snijvlak  tussen media, politiek en wetenschap onderzoekt. Niet eerder werd de schaduwzijde van het publieke debat genadeloos blootgelegd als in deze roman. En zeer onlangs, op woensdag 25 mei, is er dan zijn derde boek Gouden dagen. Gouden dagen is een onthutsende roman over controleverlies, illusies en onthechting. Over mannen die worstelen met een veranderende wereld.

 Dr. Wouter van Gils van Boom Uitgevers Amsterdam met parner Peter van Sambeek

Emotioneel weerzien tussen collega's na lange tijd; Eveline Bijlsma en Olaf Koens beiden werkzaam als correspondent voor RTL Nieuws

Naast genodigden uit de literaire wereld waren er museumdirecteuren, (culturele) diplomaten van diverse EU-landen, ambtenaren van het Franse ministerie van Cultuur en van le Mairie de Paris, curatoren en diverse correspondenten. Het bal was duidelijk een belangrijk netwerkmoment voor de Nederlandse en Franse literaire wereld en de Franse culturele wereld in brede zin. Netwerken is soms net werken. Het werd nog een latertje die avond.

Het bleef nog lang gezellig in de residentie - Foto © Bart Koetsier

POËTISCH PARIJS

Als je door Parijs loopt kun je niet om de aanwezigheid van grote kunstenaars, architecten en schrijvers heen. Stel je eens voor wie er allemaal door de straten heeft gelopen waar jij nu doorheen zwerft. Parijs was en is nog steeds een vruchtbare voedingsbodem voor nieuwe ideeën, filosofieën en bewegingen die de wereld ooit heeft gezien. Beroemde Franse schrijvers hebben een onschatbare bijdrage geleverd aan de wereld van de literatuur en poëzie. De Vlaming Paul Claes schreef er een mooi boek over: ‘ De tuin van de Franse poëzie’.  Het boek neemt je mee op een reis door de Franse letteren.

Van troubadours tot avant-gardisten, van minnezang tot hermetische poëzie: de Franse poëzie kent een rijke geschiedenis. Claes verzamelde voor De tuin van de Franse poëzie honderd hoogtepunten uit meer dan tien eeuwen Franse dichtkunst.

 

Het is begin van de lente in de tuin van de poëzie, ‘Le jardin des Poètes’ in het 16 arrondissement

In Parijs zijn veel bloemrijke steegjes en straten gewijd aan beroemde dichters wiens verzen staan gegraveerd op plaquettes. Namen als Paul Verlaine en Charles Baudelaire. Zij nemen je mee naar hun universum waar de schoonheid van hun woorden versmelt met de schoonheid van de natuur. Zo kent Parijs ‘Le jardin des Poètes’ , het dichtersplein, in het 16^e arrondissement. Het werd gecreëerd in 1954 door de stad Parijs op initiatief van Pascal Bonetti, toen erevoorzitter van ‘la Société des poètes Français. Gelegen aan de avenue du Général Sarrail in de buurt van de porte d’Auteuil en strekt zich uit tot aan de kassen van de Jardin d’Auteuil. 

Maar ook vind je poëzie in de metro. Sinds 2014 organiseert de RATP ‘le palmarès du Grand Prix Poésie’ voor amateurs, kinderen en volwassenen, die als beloning hun werken tentoongesteld zien in metrostations en metrotreinen. Elk jaar worden onder leiding van een deskundige jury 10 dichters uitverkoren om de meest gelezen dichters van Frankrijk te worden, aangezien hun werken worden gezien en gelezen door miljoenen Fransen. De editie van 2022 wordt gehouden van 16 maart tot 19 april. In 2021 kreeg de RATP maar liefst 9.753 inzendingen. 

De hoofdprijs voor volwassenen ging in 2021 naar Clémence Paradis, met haar gedicht ‘Minuit moins toi’. In het gedicht luidt zij de doodsklok over de liefde die zij als een nachtkaars ziet uitgaan in de pittoreske straten van het kleurrijke Belleville.

 

Minuit moins toi

J’ai dessiné les carrefours de Belleville

Tâchés d’images au feutre indélébile

Cent fois

Décolorés, paysages versatiles

Triste aquarelle au reflet de ma ville

Sans toi

Il est minuit ce soir et la lune semble s’éteindre

Mes nuits moins le quart,

Minuit moins toi

Mes nuits moins le quart,

Minuit moins toi

 

Vrij vertaald

Middernacht zonder jou

Ik tekende het kruispunt van Belleville

Bevlekt met afbeeldingen in onuitwisbare inkt

Honderd keer

Verkleurde, veelzijdige landschappen

Een trieste aquarel als weerspiegeling van mijn stad

Zonder jou

Het is middernacht en de maan lijkt uit te gaan

Mijn nachten tot een kwartier voor middernacht

Middernacht zonder jou

Een kwartier voor middernacht

Middernacht zonder jou

 

De hoofdprijs voor kinderen ging naar Malo Hookoomsing. In zijn gedicht ‘De peur’ deelt Malo eerlijk zijn angst voor dingen die ons dreigen te ontsnappen.

 

De peur

De peur que son ombre ne s’en aille,

il la colle à ses pieds.

De peur que ses idées ne partent,

il les fixe à son esprit.

De peur que ses envies ne l’abandonnent,

il se les accroche au coeur.

 

Vrij vertaald

Uit angst

Uit angst dat zijn schaduw zal verdwijnen,

plakt hij hem aan zijn voeten.

Om zijn ideeën niet te laten verdwijnen,

legt hij ze vast in zijn geest.

Opdat zijn verlangens hem niet verlaten,

klampt hij zich eraan vast in zijn hart.

Le mur de Bateau Ivre, een initiatief van de Nederlandse stichting TEGEN_BEELD - Foto Philippe Marande

 

Le Bateau Ivre

Op een van de muren in de rue Férou in het 6^e arrondissement op de hoek van de rue  Bonaparte en de rue du Vieux-Colombier vlakbij de Saint-Sulpice, vind je het gedicht van Arthur Rimbaud; ‘Le Bateau Ivre’, dit op initiatief, in 2012, van een Nederlandse stichting genaamd TEGEN-BEELD. Leidse poëzieliefhebbers die zich verenigden in Stichting TEGEN-BEELD en de initiatiefnemers van het project ‘Gedichten op Muren’: 101 gedichten op Leidse stadsmuren. Dit muurgedicht van 300 m2 is gemaakt door de Nederlandse schilder kalligraaf Jan Willem Bruins. Rimbaud, geboren in 1854, schreef Le Bateau Ivre in de zomer van 1871. Hij was toen nog geen zeventien jaar oud. Le Bateau Ivre (Het Dronken Schip) beschrijft de turbulente reis van de boot Ivre, stuurloos en verdwaald op zee. ‘Le Bateau ivre’ is zonder enige twijfel het beroemdste gedicht van Arthur Rimbaud en in Nederland waarschijnlijk ook het meest vertaalde (Bron BNL, de Nederlandse bibliotheek voor de Nederlandse letteren).

 

‘Les chaises-poèmes du Jardin du Palais-Royal’ 

Tien loveseats die in de tuin van het Palais-Royal zijn geïnstalleerd, weerspiegelen de traditionele stoelen die in de vorige eeuw in de Parijse tuinen werden geïntroduceerd. De uit Quebec (Canada) afkomstige beeldhouwer Michel Goulet kwam op het idee om samen met de ‘koninklijke’ tuinman deze stoelen te doen herleven en ze ‘les confidents te noemen, de vertrouwelingen. Plaatsen van ontmoeting en uitwisseling. Elke rugleuning is voorzien van een stukje poëzie. Door je ‘earplugs’ op de centrale eenheid aan te sluiten kun je luisteren naar gedichten van hedendaagse dichters. Regelmatig zullen andere gedichten en andere dichters uit alle lagen van de bevolking hun stem toevoegen om zo een ​​symfonie van gevoelige en originele woorden te creëren in het hart van de Palais Royal-tuin.

Sinds februari 2019 dragen twee steegjes grenzend aan de tuin van het Palais Royal de namen van Colette en Jean Cocteau, omdat beide schrijvers regelmatige bezoekers waren van deze tuin. Sidonie-Gabrielle Colette (1873-1954) schreef onder haar achternaam Colette, zonder voornaam of voorletters. Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (1889-1963) was een Frans dichter, romanschrijver, toneelschrijver, ontwerper en filmmaker.

 Colette en Cocteau

Le Mur des Je t'aime

‘Ik hou van jou’, is misschien wel het kortste gedicht. Op Montmartre vind je ‘Le Mur des Je t'aime’. Deze muur is een initiatief van Frédéric Baron, een ras romanticus. Hij vroeg aan bezoekers van Montmartre om ‘ik hou van jou’ in hun eigen taal op te schrijven. Hij verzamelde meer dan 1000 liefdesverklaringen die vervolgens werden gekaligrafeerd door de kunstenaars Daniel Boulogne en Claire Kito. De muur staat in de jardin Jehan Rictus op de place des Abbesses en bezit inmiddels een cultstatus. Je eigen liefdesverklaring kun je kwijt op de website van deze muur: www.lesjetaime.com

 

1000 liefdesverklaringen op de 'le Mur de Je t'Aime

Murs peints de l’an 2000

In het kader van het project ‘murs peints de l’an 2000’ schilderde de kunstenaar Pierre Alechinsky een enorme blauwe boom op de gevel van een gebouw bij de ingang van de wijk Mouffetard-Contrescarpe, op de hoek van de rue Descartes en de rue Clovis. De muurschildering is voorzien van een gedicht van Yves Bonnefoy dat de noodzaak oproept om de natuur in de steden te behouden en te beschermen. Helaas is een deel van de muur beschadigd en is het gedicht nu slecht leesbaar. 

Onderstaand de tekst. 

L’arbre des rues

regarde ce grand arbre

et à travers lui

il peut suffire.

 

Car même déchiré, souillé,

l’arbre des rues,

c’est toute la nature,

tout le ciel,

l’oiseau s’y pose,

 

le vent y bouge, le soleil

y dit le même espoir malgré

la mort.

 

Philosophe,

as-tu chance d’avoir l’arbre

dans ta rue,

tes pensées seront moins ardues,

tes yeux plus libres,

tes mains plus désireuses

de moins de nuit.

 

Yves Bonnefoy

 

De Pont Mirabeau is de brug over de Seine die de Rue de la Convention in het 15e en de Rue de Rémusat in het 16e arrondissement met elkaar verbindt. De brug is genoemd naar Honoré Gabriel de Riqueti, graaf van Mirabeau, ook wel de meest poëtische brug in Frankrijk genoemd. Sinds 1975 staat de brug op de Franse monumentenlijst. Maar deze brug is ook vereeuwigd door Guillaume Apolinaire in zijn gelijknamig gedicht ‘le pont Mirabeau’ gepubliceerd in 1912, en een tekst die Léo Ferré inspireerde in 1953 tot een chanson. Als eerste begreep hij dat dit wereldgedicht ook een gedroomde songtekst was. En ten slotte is er de onverslijtbare Serge Reggiani. Een gedicht dat zo beroemd is dat een plaquette op de brug de eerste verzen laat zien inclusief de handtekening van de dichter. De plaquette is bevestigd aan de muur van de brug met uitzicht op de quai de Louis-Blériot.

 De Pont Mirabeau

Passent les jours et passent les semaines

Ni temps passé

Ni les amours reviennent

Sous le pont Mirabeau coule la Seine

Vienne la nuit sonne l’heure

Les jours s’en vont je demeure

 

Dag na dag week na week verdwijnen

Nooit zal die tijd

Van liefde weer verschijnen

Onder de Mirabeaubrug stroomt de Seine

Al komt de nacht en slaan de uren

De dagen gaan en ik blijf duren*

*de vertaling is van Paul Claes

 

La Maison de la poésie

In het 3^e arrondissement aan de passage Molière 157 bevindt zich het huis van de poëzie. Ooit een initiatief van de stad Parijs omdat er behoefte was aan een plek waar het imago van literatuur wordt afgestoft. Een plek geheel gewijd aan "literatuur op het podium". Schrijvers hadden – noch in Parijs, noch elders in Frankrijk – hiervoor een toegewijde, permanente en geschikte plaats voor openbare bijeenkomsten zoals voordrachten, uitvoeringen, debatten, presentaties van werken, enz. Regelmatig maakt het Atelier Néerlandais, onderdeel van de Nederlandse ambassade, hiervan gebruik om ook de Nederlandse literatuur in Frankrijk onder de aandacht te brengen onder de naam ‘Café Amsterdam’ met als curator Margot Dijkgraaf, literatuurcriticus voor het NRC maar zelf ook schrijver en lid van het Atelier Néerlandais. Gedurende 3 dagen vermengen ontmoetingen, dialogen tussen de kunsten en conferenties zich met Nederlandse en Franse auteurs. Een jaarlijks terugkerende evenement is ‘Le Printemps des Poètes’. Dit jaar alweer de 22^e editie, van 12 t/m 28 maart 2022. Ontstaan op initiatief van de toenmalige minister van Cultuur Jack Lang en een creatie van Emmanuel Hoog, gedelegeerd bestuurder van Agence France-Presse en André Velter, Franse dichter.

 

Laatste eer

Mocht je na het lezen van mijn blog nog een laatste eer willen bewijzen aan een aantal beroemdheden van de Franse literatuur die in Parijs zijn begraven, dan volgen hier de locaties. 

(vlnr) de graftombes van Apollinaire - Baudelaire en Balzac

Guillaume Apollinaire (1880-1918) rust samen met zijn echtgenote Jacqueline op Père Lachaise, divisie 86, onder een ruwe grijze betonplaat met de tekst: “Mon coeur pareil a une flamme renversée” – Mijn hart is als omgekeerde vlam. 

De beroemdste onder de schrijvers die begraven liggen op het cimetière Montparnasse, divisie 6, is ongetwijfeld Charles-Pierre Baudelaire (1821-1867) Baudelaire experimenteert al op jonge leeftijd met seks, alcohol en hasjies, loopt syfilis op, een kwaal die hem uiteindelijk fataal zal worden. Hij sterft op 31 augustus 1867. Bij zijn graf, in de stromende regen, spreekt Émile Zola de grafrede uit. Hij deelt zijn graf met zijn moeder en stiefvader. Zijn beroemd geworden bundel ‘fleurs du mal’ – De bloemen van het kwaad – uit 1857 leverde hem en zijn uitgever een veroordeling op. De gedichten zouden te onzedelijk zijn.

Honoré de Balzac (1799-1850) wordt gezien als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Franse literatuur. Op zijn graf op Père Lachaise, divisie 47, staat een koperen buste gemaakt door David d’Angers. Het huis van Balzac in het 16^e arrondissement aan de rue Raynouard 47 is ingericht als een museum en alle dagen geopend met uitzondering van dinsdag.  

De beroemdste existentialisten, Simone de Beauvoir (1908-1986) en Jean-Paul Sartre (1905-1980) hebben een eenvoudig graf vlakbij de hoofdingang van de begraafplaats van Montparnasse. Het existentialisme beleefde in de jaren 60 van de twintigste eeuw een ongekende populariteit onder kunstenaars en intellectuelen die zich de denkstijl en de manier van leven van existentialisten als Sartre en De Beauvoir eigen maakten. Sartre ligt op Montparnasse omdat hij weigerde bijgezet te worden bij zijn stiefvader op Père Lachaise. Een andere anekdote vertelt het verhaal dat als zijn kist in de groeve zakt, iemand, die in een boom geklommen is om alles goed te zien, bovenop de kist valt.

 

Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre (l) Colette (r)

‘Ici repose Colette’ vermeldt de sobere grafsteen van Sidonie Gabriëlle Colette (1873-1954) nabij de avenue Principale op Père Lachaise. Bij het grote publiek is Colette vooral met een boek doorgedrongen, een verhaal over katten: ‘Cheri la chatte’. Haar oeuvre bestaat uit meer dan vijfentwintig romans en toneelstukken. 

Victor Marie Hugo (1802-1885) wordt beschouwd als een van de grootste Franse romantische auteurs van de negentiende eeuw en heeft een gigantisch oeuvre aan gedichten, toneelstukken en romans op zijn naam staan. Boeken als Les Miserables en Notre-Dame-de-Paris (1831) over de gebochelde klokkenluider Quasimodo, worden heden ten dage nog steeds in vele talen herdrukt. Na de februari-revolutie van 1848 ontpopt hij zich als een volksschrijver bij uitstek zoals in Les Miserables uit 1862 waarin hij de sociale misstanden van zijn tijd aan de kaak stelt. Hij sterft in 1885 aan een longontsteking. Zijn laatste woorden waren “Je vois une lumière noire” - Ik zie een zwart licht. Hij wordt begraven in een simpele houten ‘armeluiskist’. In Parijs werd dagenlang gerouwd om de beroemde schrijver. Zijn kist stond enkele dagen onder de Arc de Triomphe zodat zijn stadsgenoten afscheid van hem konden nemen. Victor Hugo kreeg hierna zijn laatste rustplaats in het Panthéon van Parijs. De stoet bestond volgens ooggetuigenverslagen uit twee miljoen mensen.

 

Victor Hugo (l) Guy de Maupassant (r) gefotografeerd door Nadar

Eenmaal doorgebroken met zijn novelle ‘Boule de Suif’, schrijft de schrijver Guy de Maupassant (1850-1893) in elf jaar tijd ongeveer 260 boeken. Zijn werk werd sterk beïnvloed door Gustave Flaubert en Émile Zola die ook zijn grafrede uitsprak en voor hem een standbeeld liet maken. Zo rond 1885 krijgt De Maupassant neuralgie. Zenuwpijn, waarschijnlijk als gevolg van syfilis. In verschillende boeken verhaalt hij over zijn ziekte en zijn gedachten over zelfmoord. Op 1 januari 1892 probeert De Maupassant zichzelf te doden door zijn keel door te snijden met een briefopener. De poging mislukt en hij wordt opgenomen in een inrichting voor geesteszieken. Anderhalf jaar later sterft hij, 43 jaar oud, in vrijwel totale verstandsverbijstering. Hij ligt begraven op de begraafplaats van Montparnasse, divisie 26.

 

‘A la recherche du temps perdu’ – Op zoek naar de verloren tijd. Hij wordt regelmatig de ‘Shakespeare van de twintigste-eeuwse Franse literatuur genoemd. Het gaat hier uiteraard over Marcel Proust, de wereldberoemde Franse romanschrijver, essayist en criticus, geboren in 1871 in het dorpje Auteuil, gelegen naast het grootse en turbulente Parijs. Hoewel Proust als jonge jongen al met een slechte gezondheid – sinds zijn negende levensjaar met astma-aanvallen – kampte, weerhield zijn ziekte hem er niet van een schrijverscarrière na te streven. In het vijftien-delige ‘À la recherche…’ gepubliceerd tussen 1913 en 1927, vertelt een gevoelige jongeman, geboren in een adellijke negentiende-eeuwse familie, de gelijkenissen met Proust zijn niet toevallig, over zijn zoektocht, zijn droom van het schrijverschap en over alle inzichten die hij tijdens die zoektocht opdoet. Inzichten over de wereld, over de liefde, seksualiteit, zingeving, mondaine aspiraties, kunst, aristocratie en over het bestaan – over verleden, heden en toekomst. Opvallend is dat de verteller uit ‘Op zoek naar de verloren tijd’ hetero is en zijn liefde uitsluitend op vrouwen richt, terwijl Proust gedurende zijn tienerjaren erachter kwam dat hij homoseksueel was. Marcel Proust stierf als gevolg van een longontsteking en ligt begraven op Père Lachaise, divisie 85. 

Het graf van Paul Verlaine op het Cimetière des Batignolles

Zoals Vincent van Gogh in de schilderkunst zo is Paul Verlaine (1844-1896) onder de dichters een klassiek voorbeeld van een kunstenaar-bohémien die zijn leven gaf voor de kunst en die schoonheid voortbracht vanuit een diep ellendig leven. Daar houdt de overeenkomst wel zo ongeveer op, want Van Gogh bleef de steun houden van vooral zijn broer en had meer last van zichzelf dan van zijn drankzucht. Bij Verlaine waren het echt ‘seks, drugs (alcohol) en poëzie’ die hem op de rand van afgrond deden balanceren en hem uiteindelijk ook over de rand duwden. Nog net geen 52 was hij, toen hij totaal uitgeleefd en in bittere armoede in Parijs overleed. Na zijn dood in januari 1896 werd zijn lichaam begraven in het familiegraf op het Cimetière des Batignolles, zoals hij voorspelde in zijn gedicht ‘Batignoles’. Paul Verlaine wordt, in de geest van Baudelaire, gezien als een van de grootste Franse dichters.

 

Batignolles

Un grand bloc de grès ; quatre noms : mon père

Et ma mère et moi, puis mon fils bien tard,

Dans l'étroite paix du plat cimetière

Blanc et noir et vert, au long du rempart.

 

Vrij vertaald

Een groot blok zandsteen; vier namen: Mijn vader

Mijn moeder en ik, later mijn zoon,

Krap en vredig op de vlakte van de begraafplaats

Wit, zwart en groen, langs de wal.

 

Émile Zola in het Pantheon

Émile Edouard Charles Antoine Zola (1840-1902) Frans schrijver en journalist die onder meer beroemd is geworden in de Dreyfus-affaire en romans als Germinal, Nana en L'Assommoir. Als in Frankrijk eind negentiende eeuw de Dreyfus-affaire aan de gang is, laat Zola van zich horen. Hij verzet zich tegen het feit dat de Joods-Franse kapitein Alfred Dreyfus onterecht is verbannen naar Duivelseiland wegens hoogverraad. Emile Zola schrijft een open brief genaamd J’Accuse…! (Ik beschuldig). Hij richt zich in de brief tot Félix Faure, de President van de Franse Republiek. De brief wordt op 13 januari 1898 gepubliceerd op de voorpagina van de krant L’Aurore. Zola wordt vervolgd vanwege deze brief en veroordeeld tot een geldboete en een gevangenisstraf. Hij weet deze straf echter te ontlopen door voor een klein jaar naar Groot-Brittannië uit te wijken. Als de Franse regering valt keert Zola weer terug naar Frankrijk. Zola overlijdt op 29 september 1902 in zijn woning aan de Rue de Bruxelles Parijs door koolmonoxidevergiftiging. Er doen al snel geruchten de ronde die stellen dat tegenstanders van Zola hem vergiftigd hebben. Bewijzen hiervoor worden echter nooit gevonden. Emile Zola wordt begraven op de Parijse begraafplaats van Montmarte. In 1908 werd zijn lichaam overgebracht naar het Panthéon.

 

Het graf van de Joods-Franse kapitein Alfred Dreyfus

Als afsluiting dit gedicht van boemerangkind.

 

De Seine schitterde en straalde

zonlicht streelde jouw gezicht

Je lachte en beroerde lief

mijn wang, terwijl je zachtjes

deuntjes zong uit een gedicht

 

Wij dwaalden lang door de Marais

verdwaalden in Montmartre

jij nam mijn hand en voerde mij

langs al jouw jongensdromen

 

Jij leidde mij door heel de stad

liet mij alle plaatsen zien, maar

reikte nooit echt tot mijn hart

 

Jij was mei en al die tijd

droomde ik van juni