DE MAKERS; JOS VERHEUGEN KUNSTSCHILDER IN PARIJS

 

DE MAKERS zijn Nederlanders die wonen, werken en succesvol zijn in Parijs. Onderdeel van het netwerk van het Atelier Néerlandais, de cultuurhub van de Nederlandse ambassade in Frankrijk. Tijdens de vele netwerkbijeenkomsten heb ik steeds de kans om bijzondere Nederlanders te ontmoeten die ik voor het gemak DE MAKERS heb genoemd. Zij zijn de creatieven, de mensen met ideeën, kunstenaars, dromers, en de durfals met  verbeelding, energie, ambitie en intuïtie om iets te creëren vanuit het niets. Ze brengen Parijs tot leven. Want wat zijn steden anders dan menselijke ecosystemen – netwerken – van mensen die gebouwen, monumenten, tuinen en straten tot leven brengen?

Kunstschilder Jos Verheugen

 

In deze blog breng ik weer een deel van het creatieve DNA van Parijs in kaart en beschrijf ik een stukje van deze dynamische keten. Je maakt kennis met een van hen en ontmoet hem als het ware backstage, om zo getuige te zijn van zijn werkzame leven. Het mooiste van alles is dat het geen geheim genootschap is. Deze mensen zijn de motoren van enkele van de meest opwindende plaatsen van de stad. Geen cynische imitaties of het resultaat van berekende carrière moves, geen Instagram influencers of concepten uitgevonden door algoritmes; dit zijn mensen van vlees en bloed  die een verlengstuk zijn van hun passie en persoonlijkheid.

 

Dit keer maken jullie kennis met een kunstenaar met een missie: Jos Verheugen, kunstschilder in Parijs. Een tijdje geleden ontving ik van hem het volgende bericht: “Hallo Ferry, leuk dat je langskomt, maart is prima. Neem tegen die tijd nog even contact op om een precieze afspraak te maken. Hier alvast de routebeschrijving: rue Barrault No 22 – ‘La Petite Russie’ in het 13^e arrondissement. Je stapt uit bij metrostation Corvisart, lijn 6. Nummer 22 is toegankelijk via de glazen deur tussen hotel IBIS en het bedrijf  ‘Une Pièce en Plus’. Toets om de glazen straatdeur te openen op het paneeltje aan de zijkant van de deur de volgende code in (sorry lezers maar de code is geheim). Ga de tweede glazen deur door en klim de betonnen trap op. Bovenop het dak/terras aangekomen woon en werk ik onder het derde puntdakje ('nr 71b'). Tot dan, Jos”.

'La Petite Russie'; 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond

Een perfect beschermde plek

‘La Petite Russie’ is maar op twee manieren te ontdekken, maar voor beide keren heb je wel een beetje geluk en de hulp van een bewoner nodig. Dat geluk had ik. Voor degenen die dat geluk niet hebben is het wachten op ‘jaarlijkse open dagen van kunstenaarsateliers’ die worden georganiseerd door de vereniging ‘Lézarts de la Bièvre’. ‘La petite Russie’ is vanuit de straatkant niet te zien want het ligt verscholen achter gebouwen op de Butte-aux-Cailles en is zonder twijfel de best verborgen en meest bevoorrechte microbuurt van de hele hoofdstad. We tellen Villa Montmorency niet mee (ook wel het getto van de elites genoemd, Sarkozy woont er met zijn Carla Bruni en ook de Nederlands-Franse zanger Dave) want die ligt buiten de gebaande paden in het 16^e arrondissement. 

Volgens Jos Verheugen doen er twee verschillende verhalen de ronde over dit wooncomplex. Het zou zijn naam te danken hebben aan zijn eerste bewoners. Het werd gebouwd om de werknemers van een taxibedrijf te huisvesten, van wie de overgrote meerderheid Russische immigranten waren. Daarom lijken de huisjes meer op traditionele Russische izba's, ondanks dat ze niet van hout zijn.

'La Petite Russie', niet zichtbaar vanuit de straat maar gelegen hoog boven de grond bovenop een garage

 

Het echte verhaal is echter dat ene Pierre Peyrabout in 1925 een van de initiatiefnemers was van een bouwproject. De eerste aanvraag voor een bouwvergunning, gedateerd 3 december 1925, werd op 16 december 1925 afgewezen op grond dat de wet de ombouw van een bestaand woonpand naar industriële en commerciële panden verbood. Echter tegen die tijd waren de gebouwen op de binnenplaats al gesloopt. Om deze sloop te compenseren stelde Peyrabout voor om 19 paviljoens op de daken van de garage te bouwen, een zeer ongebruikelijke oplossing, maar werd door de autoriteiten geaccepteerd. Een voor die tijd modern pand werd op 29 mei 1927 ingehuldigd met aan de straat een gemeubileerd hotel met 110 kamers, en aan de achterkant van het perceel een vijf verdiepingen tellende garage en als curiositeit van de plek, bovenop de garage 19 paviljoens. 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond, waarvan de uniformiteit alleen wordt onderbroken door hier en daar aangebrachte versieringen door de bewoners zelf. De garage zelf was bedoeld voor een taxiverhuurbedrijf maar op 4 mei 1928 verhuurde Mr. Peyrabout de garage aan het bedrijf Citroën. 

Volgens de volkstelling van 1931 woonden er 93 huishoudens op rue Barrault 20-22. Van deze 93 huishoudens bestonden er negen uit Russische burgers waarvan slechts twee Russische taxichauffeurs.  Voor de rest waren het gezinnen van een journalist, een arts, een Estse schilder (Pierre Linzbach), één ingenieur, een kok / restauranthouder en twee Joodse kunstschilders: Bram van Velde (1895-1981) en Alice Hohermann (1902-1943), die in konvooi 57 naar Auschwitz werden gedeporteerd en op 21 juli 1943 werden vermoord. Ook een aantal agenten van de Franse post.

Het schildersatelier van Jos Verheugen waar hij woont en werkt bevind zich onder het derde puntdakje, nummer 71bis. 

 

Jos Verheugen kunstschilder met een missie

Het was een prachtige zonnige dag in maart toen ik hijgend na een 15 meter hoge klim over een ongemakkelijke betonnen trap mij meldde bij Jos Verheugen. Het eerste wat mij opviel was het prachtige uitzicht over de westelijke helling van de Butte-aux-Cailles met als kers op de taart uitzicht over nog een Parijs juweeltje; ‘Petite Alsace’, een ander wooncomplex dat lager in het zuiden ligt. Rond een uitgestrekte binnenplaats die een tuin vormt liggen een veertigtal  arbeidershuisjes met een werkplaats voor het hoofd van het gezin. 

Nog een Parijs juweeltje; ‘Petite Alsace’

In het Parijs van arbeidersklasse en arbeiders richtte Jean Viollet (1875-1956), een katholieke priester, Le Moulin-Vert op, een liefdadigheidsinstelling, met als doel de leefomstandigheden van het arbeidersgezin te verbeteren, door de bouw en het beheer van huizen, de distributie van kleding, de oprichting van kleuterscholen of verzorgingshuizen, zoals te lezen is in het geïllustreerde foldertje. Het vastgoedbedrijf Moulin-Vert is nog steeds eigenaar van het terrein. ‘Petite Elsace’ werd geopend op 27 juli 1913.

 

Ik meld mij op nummer 71b. De openstaande luiken geven meteen een inkijkje in het schildersatelier van de kunstenaar. In de deuropening zijn ‘rijzige ’gestalte’. “Welkom klinkt het.

Jos was eigenlijk wetenschapper toen hij in 1994 in Parijs belande. Gedurende vier en een half jaar werkte hij als postdoctoraal onderzoeker op het terrein van de elektrofysiologie aan het prestigieuze Institut Pasteur, in 1887 opgericht door Louis Pasteur. Het schilderen, dat zijn voornaamste passie was geworden, werd verbannen naar de avonden en de weekenden. Maar zijn hart lag er niet. Op de universiteit, waar hij promoveerde in de elektrofysiologie, had hij meer vrienden op de kunstafdeling dan binnen zijn eigen studierichting, en dus, tijdens zijn werk bij het Institut Pasteur, besloot hij zijn passie te volgen en zich fulltime aan de kunst te wijden en daar heeft hij tot de dag van vandaag nog geen spijt van.

Jos aan het werk aan zijn serie 'vrij naar Mondriaan'

Verheugen is autodidact en laat zich inspireren door Nederlandse schilders waaronder Rembrandt, Kees van Dongen en Charley Toorop die allemaal zijn portretten hebben beïnvloed. Elk jaar bijvoorbeeld, als vaste traditie schildert hij zijn zelfportret en In december, rond de verjaardag van zijn dochter Ella schildert hij haar portret. Zelf noemt hij zijn project een weerslag van het voortschrijden van leven, zijn gemoedstoestand, schildertechniek en artistieke benadering. 

In zijn atelier zie je schilderijen van robuuste vrouwelijke lijven, allemaal sterke trotse vrouwen, bijna sculpturaal, waarmee hij het haast anorexische schoonheidsideaal, dat verwijst naar een maatschappelijke norm waarin extreem slank zijn – vaak tot op het bot – wordt gezien als het ultieme schoonheidsideaal aan de kaak stelt, door juist de aantrekkelijke en weelderige vrouwelijke rondingen in zijn schilderijen te accentueren.

 

Zijn andere inspiratiebron is Mondriaan. Piet Mondriaan woonde en werkte in Parijs in een atelier aan de Rue de Coulmiers 26 in het 14^e arrondissement. Zijn atelier in de rue du Départ was beroemd en werd door hem ingericht als een totaalkunstwerk, een weerspiegeling van zijn theorieën. In de serie - ‘Vrij-naar-Mondriaan’ - transformeert Verheugen de abstracte composities van zijn vermaarde voorganger door er figuratieve elementen, met name dieren, aan toe te voegen. Dit creëert een derde dimensie, ruimtelijkheid in Mondriaans schilderij, dat plat is, zonder volume. 

Verheugen ontdekte dat je voor elke compositie van Mondriaan diersoorten kunt vinden die zich er perfect in thuis voelen, door de symbiose met hun vacht of verenkleed, of met hun natuurlijk gedrag, bijvoorbeeld. Bovendien suggereren de dieren een interpretatie van Mondriaans schilderij: slangen leiden de blik van de toeschouwer door het lijnenspel van Mondriaan en een groepje pimpelmeesjes legt bijvoorbeeld een diagonaal bloot binnen de rechthoeken van Mondriaan. 

 

Middels zijn schilderijen strijdt Verheugen ook tegen de uitwassen van de jacht in Frankrijk, met name de jacht op ‘onze’ in hun voortbestaan bedreigde weidevogels.

Verheugen schildert met olieverf op natuurlijk linnen en gebruikt slechts drie kleuren – dezelfde drie kleuren die Mondriaan gebruikte – cadmiumrood, ultramarijn blauw en Napelsgeel – plus wit, waarmee hij vrijwel elke kleur kan creëren. Uiteindelijk maakte hij vele honderden schilderijen in de serie ‘Vrij-naar-Mondriaan’. 

Naast vogels schildert hij ook vlinders, kikkers, slangen, schapen, zebra's, stieren, en mensen in dergelijke schilderijen. Zijn werk is te koop in diverse galerieën en onlangs nog op de ‘Salon Art Capital’ 2026 in het Grand Palais te Parijs. Zijn atelier is op afspraak te bezoeken.

Jos Verheugen, 22 rue Barrault, 75013 Paris - +33 6 26 51 47 70

jos.verheugen@josverheugen.com

DE SLAK VAN PARIJS

Met de slak bedoel ik het spiraalvormige patroon van Parijs binnen de Périphérique, met nummers 1 tot en met 20, beginnend vanuit het centrum naar het noordoosten van de stad. Deze indeling dateert uit 1860 en is sindsdien nooit meer veranderd, hoewel de zakenwijk La Défense vaak officieus de bijnaam het 21^e arrondissement krijgt. 

De geschiedenis van de arrondissementen van Parijs begint in 1795 ten tijde van de Franse Revolutie. De Franse hoofdstad was toen veel kleiner dan nu. Toen de hoofdstad meer dan 100.000 inwoners telde, waardoor het bestuur van de stad steeds ingewikkelder werd, besloot de revolutionaire regering  48 onderverdelingen te creëren, de zogenaamde revolutionaire secties die elk over een politiebureau beschikte. Maar aangezien er aanzienlijke verschillen in bevolkingsomvang en omvang tussen de districten bestonden, waren sommige commissarissen veel verantwoordelijker dan anderen. Deze kritieke situatie bracht het bestuur ertoe de indeling van de districten te wijzigen om deze min of meer gelijk te maken. Deze aanpak werd later gerealiseerd met de wet ’19 Vendémiaire An IV’. Vendémiaire is de naam van de eerste maand van de Franse republikeinse kalender. An IV, betekent jaar IV, waarbij het jaar IV verwijst naar het vierde jaar sinds de oprichting van de Franse republiek, wat overeenkomt met 1795. Op 11 oktober 1795 werd het grondgebied van Parijs verdeeld in 12 arrondissementen, oplopend van links naar rechts en verdeeld in twee afzonderlijke lijnen aan weerszijde van de rivier de Seine. Negen arrondissementen bevonden zich op de rechteroever en slechts drie op de linkeroever.

 1795 Parijs onderverdeeld in 12 arrondissementen en 48 quartiers

Parijs 1797

In 1860 leidde de uitbreiding van Parijs tot aan de stadsomwalling van Thiers tot een nieuwe indeling. In het Tweede Keizerrijk onder leiding van Napoleon III en de prefect van de Seine, Baron George Eugène Haussmann, werden de stadsgrenzen opnieuw gedefinieerd met de annexatie van de dorpen: Grenelle, Vaugirard, Bercy, Charonne, Belleville, La Villette, La Chapelle, Montmartre, Batignolles, Passy en Auteuil. Het doel was de stad te reorganiseren om de snelle groei en de bevolkingsgroei te accommoderen. Deze reorganisatie zorgde voor een betere structuur van de hoofdstad, waardoor er kleinere, beter beheersbare bestuurlijke eenheden ontstonden. Het was daarom noodzakelijk om de plattegrond van Parijs te herzien, de arrondissementen opnieuw te tekenen en samen te voegen om zo nieuwe arrondissementen te creëren. Op voorstel van Napoleon III, ontstonden zo twintig arrondissementen.

De annexatie van de voorsteden. Parijs groeit van 12 naar 20 arrondissementen

 

Napoleon III en de prefect van de Seine, Baron George Eugène Haussmann

Het eerste plan voor de hoofdstad voorzag erin dat nummer 13 werd toegekend aan het huidige 16e arrondissement, een idee dat de rijke inwoners niet beviel. Destijds betekende de uitdrukking "trouwen in het stadhuis van het 13e arrondissement" immers samenwonen zonder getrouwd te zijn, in concubinaat, aangezien dit arrondissement nog niet bestond. Het idee om geassocieerd te worden met de uiting van een moreel onaanvaardbare levensstijl viel niet in goede aarde bij de rijke inwoners, die vervolgens lobbyden om de indeling anders vorm te geven. Het is ondenkbaar dat de bovenlaag van de Parijse samenleving met dit hoogst ongepaste idee geassocieerd zou worden. Om de onvrede van burgemeester Jean Frédéric Possoz te sussen, herzag Haussmann zijn ontwerp en stelde een nieuw plan voor met een spiraalvorm met de klok mee. De slak was geboren en Auteuil en Passy werden geïntegreerd in het 16^e arrondissement en nummer 13 werd toegewezen aan een arbeiderswijk.

De huidige indeling van Parijs met 20 arrondissementen

Elk arrondissement is over het algemeen onderverdeeld in vier ‘quartiers’: één in het noordwesten, één in het noordoosten, één in het zuidwesten en één in het zuidoosten. Deze onofficiële onderverdelingen zijn de sporen van de revolutionaire stromingen die ontstonden tijdens de deling van Parijs na de Franse Revolutie. De arrondissementen zijn meer dan alleen een administratieve afdeling van de stad. Ze vertegenwoordigen voor Parijzenaars heel verschillende werelden en roepen allemaal clichés op die, bijdragen aan de charme van de hoofdstad. De welgestelde wijken liggen in het westen van Parijs, met het 7e arrondissement (Invalides, Saint-Thomas-d'Aquin, École Militaire), het 8e arrondissement (Champs-Élysées, Madeleine), het 15e arrondissement (Grenelle, Vaugirard) en het 16e arrondissement ( Auteuil, Muette, Porte Dauphine). Prachtige gebouwen, rustige en charmante straten, een zekere leeftijdsgroep, zakenlui...  Kortom ze behoren bij 'les beaux quartiers'.

 De arbeiderswijken vastgelegd door Charles Marville

Vervolgens vinden we de meeste arbeiderswijken in het noordoosten van Parijs. Tijdens de industriële revolutie van 1840 vestigden fabrieken en arbeiders zich in het huidige 18e, 19e en 20e arrondissement. Dit zijn tevens hotspots van immigratie, want hier werden betaalbare woningen gebouwd, speciaal voor nieuwkomers uit Oost-Europa, vervolgens uit de Maghreb, Sub-Sahara Afrika en uiteindelijk Azië.

 De industriële revolutie

Dan is er het 13e arrondissement, dat Parijzenaars meteen aan Chinatown doet denken, met zijn Aziatische supermarkten, zijn exotische restaurants waarvan sommige karaoke organiseren, zijn Chinese Nieuwjaarsparades... Het 11e, de nieuwe trendy wijk, het 6e ( Saint-Germain des Prés ) is de wijk van de bobo's (acroniem voor burgerlijke bohemien) en literaire cafés, het 8e (Champs-Elysées) is de toeristische wijk... Kortom, elk arrondissement heeft zijn cliché... En natuurlijk zijn er uitzonderingen die de regel bevestigen. 

Elk arrondissement heeft een eigen burgemeester en een eigen stadhuis. Parijzenaars kiezen hun burgemeester nog steeds tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, waarbij de burgemeester van Parijs in een tweede ronde door de gemeenteraad wordt gekozen. In 1982 werd Parijs gedefinieerd als zowel een gemeente als een departement, een unieke situatie in Frankrijk. De burgemeester deelt daarom bevoegdheden met de prefect, die primair verantwoordelijk is voor de politie. Anne Hidalgo is sinds 5 april 2014 namens de PS, Parti Socialiste, de socialistische partij, burgemeester van Parijs. Zij is de eerste vrouw die deze functie bekleedt. De van oorsprong Spaanse Hidalgo was onder de ambtstermijn van burgemeester Delanoë (2001-2014) zijn eerste adjunct. De arrondissements burgemeesters hebben voornamelijk een adviserende rol ten aanzien van het stadhuis van Parijs het Hôtel de Ville. 

Maar in Parijs zijn de arrondissementen veel meer dan een middel om de geografische ruimte te verdelen. Ze zijn een manier van leven, een sfeer, een bevolking, status en clichés, en het is waar dat ze bij Parijzenaars, goed bekend zijn en in stand worden gehouden. De Lichtstad wordt wereldwijd erkend voor haar schoonheid, geschiedenis en cultuur. De twintig arrondissementen bieden elk een ander inzicht in het Parijse leven en hebben hun eigen bijzonderheden en toeristische attracties.

 

75001 - 1e arrondissement: Louvre

Het hart van Parijs en, zoals de naam al doet vermoeden, bevind zich hier het Louvre, een emblematisch symbool van de Franse cultuur. Het maakt deel uit van het historische centrum van de stad en een belangrijke plaats van cultureel erfgoed in Frankrijk. Hier ontdek je ook de Tuilerieën en het Musée de l'Orangerie, het Palais Royal, de Place Vendôme, en de wijk Les Halles. Een must-see is het volledig gerenoveerde warenhuis La Samaritaine en de graanbeurs van Parijs de Parijse locatie van de Pinault-collectie .

 

Place Igor Stravinsky in het 1 arrondissement met de Stravinsky fontein ontworpen in 1982 en 1983 door Jean Tinguely en Niki de Saint Phalle

75002 - 2e arrondissement: Bourse

Hier bevindt zich het Palais Brongniart, de vroegere effectenbeurs van Parijs. Iets verder van het historische centrum zijn er vooral veel winkels.  Sommige plaatsen zijn echt een bezoek waard, zoals de Place des Victoires, de Tour Jean Sans Peur en diverse authentieke overdekte passages., de Galerie Vivienne, Galerie Colbert,  De Passage des Panoramas  Passage des Princes, Passage du Grand-Cerf. Het is ook in dit arrondissement dat Le Grand Rex is gevestigd.  Le Grand Rex is een bioscoop met de grootste filmzaal in Europa. Vooral door deze zaal is het gebouw bekend. Le Grand Rex is in de stijl van art deco gebouwd en valt sinds 1981 onder monumentenzorg.

 

75003 - 3e arrondissement: Temple

Als je een fan bent van museumbezoeken, is het 3e arrondissement de perfecte plek. Je vindt er het Musée des Arts et Metiers, wetenschap en technologie, het Musée Carnavalet vertelt de geschiedenis van de stad Parijs, het Picasso Museum maar ook het Nationaal Archief. De straten zijn gevuld met een verscheidenheid aan winkels en restaurants. Een deel van dit arrondissement maakt deel uit van de Marais en de Joodse buurt met het prachtige Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme, gewijd aan de Frans-Joodse cultuur vanaf de middeleeuwen tot nu.

 

'La Victoire'; het standbeeld van de onsterfelijkheid voor het Musée Carnavalet

75004 - 4e arrondissement: Hôtel-de-Ville

Het 4e arrondissement is een belangrijke culturele locatie waar de ‘Mairie de Paris’, met zijn prachtige gevel is gevestigd. In dit arrondissement ligt de wijk Marais, het is een levendige wijk met veel winkels, straatkunst, pride-vlaggen en bars vol leven. Als je meer wilt weten over de Franse en Parijse geschiedenis en cultuur, kun je naar de prachtig gerestaureerde Notre-Dame, het Centre George Pompidou, de Place des Vosges of naar het huis van Victor Hugo. In deze wijk bevindt zich ook een deel van de Joodse buurt met het Memorial de Shoah een herdenkingsplaats die tentoonstellingen en activiteiten aanbiedt.

 

75005 - 5e arrondissement: Panthéon

Zoals de naam al doet vermoeden, is het 5e arrondissement de thuisbasis van het Pantheon, een mausoleum waar grootheden worden geëerd die hun stempel hebben gedrukt op de Franse geschiedenis. Het is dè universiteitswijk, waar de Sorbonne zich bevindt. Je kunt ook de Jardin des Plantes, de Arènes de Lutèce, en de Grote Moskee van Parijs bezoeken, maar ook vele musea en beroemde straten waaronder de rue Mouffetard.

De binnentuin van de Grote Moskee in het 5e arrondissement

 

75006 - 6e arrondissement: Luxemburg

Met de voorname wijk Saint-Germain-des-Près. Hier vind je chique winkels, restaurants en de middeleeuwse Église de Saint-Germain-des-Prés, de oudste kerk van Parijs. Straten vol galerieën leiden naar de impressionistische kunstwerken van het Musée d'Orsay. Op het trottoir langs de Seine staan boekverkopers met oude boeken. Liefhebbers van literatuur kunnen bovendien naar de Boulevard Saint-Germain om een van de iconische cafés te bezoeken, zoals Flore, waar Hemingway, Sartre & de Beauvoir en andere schrijvers graag kwamen. Wandelen en relaxen doe je in de Jardin du Luxembourg, voor het Palais de Luxembourg waar de Senaat zetelt. Er zijn ook hier veel musea: het Musée du Luxembourg of het Museum voor de Geschiedenis van de Geneeskunde of de Monnaie de Paris. 

75007 - 7e arrondissement: Palais-Bourbon

Het is waarschijnlijk het arrondissement van Parijs waar de beroemdste monumenten te vinden zijn: er is de Eiffeltoren, de Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer, in het Palais Bourbon, het Hôtel de Matignon, de woning van de Premier ministre en het Hôtel des Invalides met het graf van Napoléon. Voor museumliefhebbers het Musée d'Orsay, het Musée de la Légion d'Honneur, het Musée Rodin of het Musée Maillol.

Musée Rodin in het 7e arrondissement

 

75008 - 8e arrondissement: Élysée

De plaats van luxe met veel winkels, restaurants en paleizen. Het is de thuisbasis van het Élysée-paleis dat zijn naam aan dit arrondissement geeft, evenals het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hier kun je een bezoek brengen aan het Grand Palais en het Petit Palais, de Arc de Triomphe, de Place Concorde met het Hôtel de la Marine, de Pont Alexandre III, het Parc Monceau en het Palais de la Découverte. De ‘gouden driehoek’; Avenue des Champs Élysées, Avenue Montaigne en de Avenue George V staan vol met luxe boetieks en gastronomische restaurants. Niet te missen; het beroemde cabaret Le Crazy Horse Saloon of Le Crazy Horse de Paris en het Musée Dior.

 

75009 - 9e arrondissement: Opéra

Een levendig arrondissement met zijn grote Haussmanniaanse boulevards vol met winkels en dansbars. Het dankt zijn naam aan de aanwezigheid van de Opéra Garnier, een ander emblematisch monument van de stad. Het is ook de thuisbasis van de warenhuizen Galeries Lafayette en Printemps. Verder de Passage Jouffroy met het wassenbeeldenmuseum Grévin, het beroemde theaters Folies Bergères en Casino de Paris.

Het wassenbeeldenmuseum van Parijs, Musée Grevin - Salle de la Coupole - Foto Musée Grévin

75010 - 10e arrondissement: Entrepôt

Dit  arrondissement, heette vroeger de Enclos Saint-Laurent, maar draagt nu de naam Entrepôt. Wandel hier vanaf de Place de la République (dat zich uitstrekt over verschillende arrondissementen) voor een wandeling langs het Canal Saint-Martin met zijn beroemde sluizen. Als je van Aziatische restaurants houdt, raad ik je een omweg aan naar de Brady Passage om te genieten van authentieke Indiase of Pakistaanse gerechten. Het is ook de thuisbasis van het Gare du Nord en het Gare de l'Est.

 

75011 - 11e arrondissement: Popincourt

Een trendy arrondissement vol leven en ideaal om 's avonds uit te gaan in République, Oberkampf of Bastille. De Place de la République ligt gedeeltelijk in dit arrondissement. Samen met de Place de la Bastille en de Place de la Nation, zijn het sterke symbolen van de Franse Revolutie en nog steeds zijn het plaatsen van demonstraties in Parijs. Het is ook de geboorteplaats van het Atelier des Lumières, en het Cirque d'Hiver Bouglione. Op nummer 5 van de rue Crespin du Gast is een klein Édith Piaf museum gevestigd. 

 

 Het Canal Saint-Martin met zijn beroemde sluizen - 10e arrondissement

75012 - 12e arrondissement: Reuilly

Een van de longen van Parijs. De perfecte plek om een wandeling te maken in het Bois de Vincennes en het meer van Daumesnil om het Château de Vincennes te zien. Je kunt ook een wandeling maken over het Viaduc des Arts en de promenade Plantée, Het is ook de thuisbasis van de Opéra Bastille, het Gare de Lyon, Bercy Village en het Palais de la Porte Dorée met het Museum over de geschiedenis van de Immigratie en het Porte Dorée aquarium.

 

75013 - 13e arrondissement: Gobelins

Deze wijk is gemaakt voor liefhebbers van de Chinese cultuur, aangezien het de thuisbasis is van Chinatown. Je kunt een wandeling maken in de Butte-aux-Cailles, de Cité Florale, het Parc de Choisy of Place d'Italie, Struinen langs de Seine en een bezoek brengen aan de François Mitterrand-bibliotheek, of Les Docks, de Cité de la Mode et du Design, in de volksmond de groene gifslang genoemd.  Of het dorp Gobelins en de Manufacture des Gobelins, Als je van straatkunst houdt, is dit een gelegenheid om vele enorme murals te bewonderen.

 

13e Arrondissement, Butte-aux-Cailles

75014 - 14e arrondissement: Observatoire

De must-see in het 14e is een bezoek aan de Catacomben van Parijs. Andere plaatsen om te bezoeken; het Observatorium van Parijs, de Fondation Cartier, de Cartier collectie voor moderne kunst, het Giacometti Instituut, het atelier van de beeldhouwer Alberto Giacometti. Het Musée Bourdelle van beeldhouwer en schilder Antoine Bourdelle. het Parc Montsouris met aan de overkant de Cité Universitaire. De begraafplaats van Montparnasse, en de vergeten spoorlijn van Parijs, de Petite Ceinture. Het Gare Montparnasse bevindt zich zowel in het 14e als in het 15e arrondissement.

 

75015 - 15e arrondissement: Vaugirard

Het niet te missen element van het 15e arrondissement is natuurlijk de Tour Montparnasse, een van de hoogste torens van Parijs, met zijn panoramisch observatorium en aan de voet ervan, het Gare Montparnasse. Wandelen kun je in het Parc Georges Brassens, het Parc André Citroën en het Île aux Cygnes met een kopie van het Vrijheidsbeeld. Je kunt ook de Bir-Hakeim-brug bewonderen, voorheen de Pont de Passy, die zich tussen het 15e en 16e arrondissement bevindt. Le Ballon Air de Paris, een verankerde luchtballon  laat je van Parijs genieten op 150 meter hoogte.

 

De begraafplaats van Montparnasse in het 14e arrondissement

75016 - 16e arrondissement: Passy

Vol met de mooiste musea. Het Palais de Chaillot, het Palais de Tokyo, het Yves Saint Laurent Museum, Palais Galliera, de Fondation Louis Vuitton, het Musée Marmottan, hèt Monet Museum, enz. Stop bij de Place du Trocadéro voor een adembenemend uitzicht op de Eiffeltoren. Om van het groen te genieten, ga je naar het Bois de Boulogne, het Parc de Bagatelle, de Jardin d'Acclimatation met zijn attracties, of de tropische kassen van Auteuil. Een must-see is de necropool van de aristocratie, de begraafplaats van Passy.

 

75017 - 17e arrondissement: Batignolles-Monceau

Het 17e arrondissement is minder toeristisch dan de andere, maar er zijn enkele interessante plaatsen om te bezoeken: Het Parc Clichy Batignolles Martin Luther King, het Parc Monceau (dat tussen het 8e en 17e arrondissement ligt), La Cité des Fleurs, de wijk Batignolles en het Palais des Congrès, het congresgebouw van Parijs.

Het Parc Clichy Batignolles Martin Luther King - 17e arrondissement

 

75018 - 18e arrondissement: Butte-Montmartre

De Butte Montmartre was een oud historisch dorp waar kunstenaars woonden. Zelfs vandaag de dag zijn er nog veel kunstenaars te vinden in diverse straten, kunstgalerijen en kunstenaarshuizen. De heuvel wordt bekroond door de Sacré Coeur, de Basiliek van het Heilig Hart en de Place du Tertre waar ‘kunstenaars’ aanbieden om je te portretteren. Aan de voet van de heuvel zie je het beroemde cabaret Moulin Rouge en de rossige wijk Pigalle. Vergeet ook niet om een bezoek te brengen aan de begraafplaats van Montmartre, een dodenakker vol met legendarische bewoners.

De Butte-Montmartre in het 18e arrondissement

 

75019 - 19e arrondissement: Buttes-Chaumont

Een van de mooiste parken van Parijs, het beroemde Buttes-Chaumont-park, een uitgestrekte groene ruimte met een prachtig uitzicht over de hoofdstad. Ontdekken doe je in Parc de la Villette, langs het Canal de l'Ourcq en de Cité des Sciences et de l'Industrie, het planetarium en de Grande Halle de la Villette. Voor muziekliefhebbers Philarmonie de Paris, Le Zenith en de Cité de la Musique.

 

75020 - 20e arrondissement: Ménilmontant

Multicultureel Parijs met nog de sporen van kleine dorpjes, Belleville, Charonne, Ménilmontand en la Campagne à Paris. De must-see in dit arrondissement is natuurlijk de begraafplaats Père-Lachaise, maar niet ver daarvandaan kunt je ook wandelen in het Parc de Belleville dat op een heuvel ligt, waar je van een prachtig uitzicht kunt genieten op de belvedère. Als je van rustige plekken houdt, is dit het platteland in Parijs. Een originele wijk met veel groen in de straten. Ten slotte is er nog steeds een toegang tot de oude spoorweg, de Petite Centure.

Multicultureel Parijs in het 20e arrondissement

 

Ongewoon Parijs

Speciaal voor de bezoekers die het verkennen van de arrondissementen van Parijs een verrijkende ervaring vinden en zo de diversiteit, die de essentie van de Franse hoofdstad weerspiegelen, willen ontdekken schreef ik mijn reisgids ‘Ongewoon Parijs’. De reisgids neemt je mee langs de 20 arrondissementen om zo de unieke sfeer van elk gebied op te snuiven en tegelijkertijd kennis te nemen van verborgen pareltjes. Elk arrondissement heeft elementen uit het verleden bewaard en zich tegelijkertijd aangepast aan de eisen van vandaag. Door deze wijken te verkennen kun je de evolutie van Parijs door de eeuwen volgen en de krachten die deze dynamische metropool hebben gevormd beter begrijpen.

Ongewoon Parijs is een uitgave van PassePartout reisgidsen en verkrijgbaar online en bij elke goede boekhandel voor € 24,50. ISBN 978-9493432-31-4 

MISS TIC, PARIJS WAS HAAR CANVAS

 

Misschien  zijn ze je opgevallen, eenmaal gespot zijn ze onmiskenbaar herkenbaar; stencils van meestal een stoere vrouw met lang zwart haar die doet denken aan een punkrockster, vaak begeleid door poëtische boodschappen en de hand-tekening van Miss Tic. Eind jaren 1990 doken haar stencils op in de wijk Montmartre, Ménilmontand, de Marais, Montorgueil en La Butte-aux-Cailles. 

Ze debuteerde in 1985. Ze tekende een portret van zichzelf op karton van een foto. Ze sneed de verlichte gebieden uit met een mes, hing het opengewerkte karton aan een muur in het 14e arrondissement, schilderde het en verwijderde het vervolgens. Het eerste portret van haar, een afdruk in zwart-wit aan de muur: een wijs en slank jong meisje met haar handen op haar knieën. Naast de afbeelding staat een statement: "Ik heb muurkunst opgehangen om woorden met hartjes te bedekken”. Haar handtekening Miss Tic ontleende ze aan de kleine heks Miss Tick die in Scrooge staat, een krant uit het Mickey-tijdperk maar is ook een interpretatie van het woord ‘mystique’, mysterie, macht glamour.  

 

Ze zag het levenslicht in 1956 op Montmartre, tussen Château-Rouge en de Sacré-Coeur, als Radhia Novat, dochter van een Tunesische immigrantenvader en een Franse moeder uit Normandië. Hier bracht ze haar jeugd door totdat het gezin verhuisde naar Orly, een van de zuidelijke banlieues van Parijs. Al vroeg kwam tragedie in haar leven toen ze op tienjarige leeftijd haar moeder, haar kleine broertje en haar grootmoeder verloor bij een auto-ongeluk. Zelf raakte ze ook gewond, waarna ze haar rechterhand niet meer kon gebruiken. Hierdoor werd ze gedwongen linkshandig te worden. Zes jaar later overleed ook haar vader aan een hartaanval waardoor ze op 16-jarige leeftijd wees werd. Ze werd toen opgevoed door haar stiefmoeder. Begin jaren tachtig vlucht ze naar de Verenigde Staten waar ze drie jaar in Californië doorbrengt te midden van de punkscene van San Francisco en Los Angeles.

Miss Tic, eind jaren 1990 doken haar stencils op in de wijk Montmartre, Ménilmontand, de Marais, Montorgueil en La Butte-aux-Cailles

 

Na het verbreken van een relatie keerde ze terug naar Parijs en ontmoette artiesten uit de graffiti- en urban art beweging, zoals Speedy Graphito, Kim Prinsu, Jef Aérosol, SP38, Blek le Rat, Futura 2000, Nuklé-Art en Banlieue-Banlieue die de straat opgingen, posters kaapten en muren en hekken beschilderden. De politie was woedend over de toename van taggers in de jaren 1990, zoals de bekladding van het metrostation Louvre-Rivoli in 1991 (zie vorige blog). Miss Tic werd betrapt bij het plaatsen van een stencil op een muur in de Marais. De eigenaresse diende een klacht in en ze werd gearresteerd. Ze wordt uiteindelijk in hoger beroep veroordeeld tot betaling van 22.000 franc aan de eiseres. Om te voorkomen als delinquent te worden bestempeld besloot ze om voortaan vooraf toestemming te vragen aan winkeliers, op voorwaarde dat ze carte blanche kreeg.

 

Als een van de pioniers van de Parijs street art sieren haar werken de straten van Parijs met een stijl die glamour en poëtische esthetiek combineert. Haar werk heeft een fundamentele rol gespeeld in de erkenning van urban art naar een volwaardig artistiek sociaal-cultureel fenomeen dat zijn hoogtepunt bereikte in de jaren 2000. 

Inmiddels wordt haar graffiti van raadselachtige vrouwenfiguren overal gespot in Parijs. Met donker haar, killer outfits en stoere attitudes naast sluwe boodschappen zoals: “Macht beschermt niet, ze beschermt zichzelf” – “Van mijn ondeugd maak ik schilderijen” – “Bezitten is bezeten worden” – “Het mooiste cadeau is de liefde”. Kernachtige uitspraken die je even aan het denken zetten. Je vraagt je misschien af wat betekent dit? Miss Tic is duidelijk een rebel met de kunst van empowerment. Maar haar sjablonen zijn altijd een subtiele mix van vrouwelijkheid, maatschappijkritiek en introspectie. Achter deze gezichten en lichamen schuilt een diepe reflectie op de positie van vrouwen, vrijheid en de maatschappij. Ze spreken zowel de stad als haar inwoners aan.

 

Wat ooit werd gezien als vandalisme, werd erkend en tentoongesteld in galerijen en musea. Ze slaagde erin zich te vestigen in de openbare ruimte en tegelijkertijd institutionele erkenning te krijgen. Haar werk is opgenomen in zowel particuliere als openbare collecties: in het ‘Fond d'Art Contemporain de la Ville de Paris’ in 1999, de Street Art-collectie van het Victoria and Albert Museum in Londen in 2005 en in 2009 het Musée Ingres in Montauban.

In 2010 vroeg Larousse haar om illustraties te maken voor de speciale editie van hun woordenboek; in 2011 drukte de Franse post een reeks verzamelpostzegels van haar werk ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag. Zelfs Louis Vuitton, Kenzo en Longchamp hebben haar figuren, sterk en fragiel, maar tegelijkertijd sensueel en intelligent, gebruikt om hun collecties te representeren.

In 2007 werd ze door Claude Chabrol uitgekozen om de poster voor zijn film "La Fille Coupée en Deux" te illustreren, en in 2011 door het gerenommeerde "Art Rock"-festival van Saint-Brieuc. Ook in 2011 werd een portret van schrijfster Amélie Nothomb, dat ze maakte voor de tentoonstelling "Femme de l'être" (gewijd aan vrouwelijke iconen wereldwijd), gebruikt als omslag voor "Tuer le pére". “Femme de l'être” is ook de titel van de eerste monografie van Miss.Tic, geschreven door Christophe Génin in 2008.

 

De erfenis van Miss.Tic

Miss Tic stierf op 22 mei 2022 in Parijs, op 66-jarige leeftijd aan kanker. Ze moest ooit vechten voor haar plek in de kunstwereld en nu worden haar tentoongestelde kunstwerken voor duizenden euro’s verkocht. Zelfs na haar dood wordt haar werk – vaak zorgvuldig beschermd op de Parijse stadsmuren door lokale boetiekjes en restaurants en elke dag door steeds meer toeschouwers gewaardeerd. Zo blijft Miss.Tic een van de meest invloedrijke figuren in de Franse straatkunst, niet alleen vanwege haar unieke benadering van het mengen van tekst en beeld, maar ook vanwege haar toewijding om van openbare ruimtes een plek voor artistieke en politieke expressie te maken. Door haar werk legde ze de tijdgeest vast, waarbij ze kunst gebruikte als middel tot verzet en persoonlijke expressie.

 

Miss Tic, Radhia Novat,  Foto © Atelier Miss Tic, Thierry Bouët

"Je suis partie pour rester"

Van 27 september tot en met 25 oktober 2025 brengt de Parijse galerie Mathgoth een eerbetoon aan Miss.Tic. Ga naar het 13e arrondissement van Parijs om "Je suis partie pour rester" te ontdekken, een gloednieuwe tentoonstelling, gewijd aan de beroemde straatkunstenares, waar je ongeveer zestig werken van Miss Tic kunt bewonderen, evenals persoonlijke voorwerpen, werkdocumenten, niet eerder vertoonde foto's en stencilafdrukken die nooit eerder zijn tentoongesteld. In het persbericht laat de Mathgoth galerie weten dat een hele zaal gewijd zal zijn aan archiefvideo's, die een beter inzicht geven in het creatieve proces van de kunstenaar. Initiatienemers van deze tentoonstelling zijn Mathilde en Gautier Jourdain, oprichters van de galerie Mathgoth, en Antoine en Charlotte Novat, de stiefkinderen van Miss.Tic, die de entiteit ‘Atelier Miss.Tic’ vormen.

Mathgoth Galery, Rue Alphonse Boudard 1, 13e arrondissement.

Geopend van woensdag tot en met zaterdag van 14.00 tot 19.00 uur,  gratis toegang.

Metrostation Bibliothèque François Mitterand, lijn 14 – Quai de la Gare, lijn 6

 

Mocht je binnenkort naar Parijs gaan, hou dan je ogen open voor de street art van Miss tic. Het is een uniek stukje Parijse cultuur, gecreëerd door een icoon.