DE SLAK VAN PARIJS

Met de slak bedoel ik het spiraalvormige patroon van Parijs binnen de Périphérique, met nummers 1 tot en met 20, beginnend vanuit het centrum naar het noordoosten van de stad. Deze indeling dateert uit 1860 en is sindsdien nooit meer veranderd, hoewel de zakenwijk La Défense vaak officieus de bijnaam het 21^e arrondissement krijgt. 

De geschiedenis van de arrondissementen van Parijs begint in 1795 ten tijde van de Franse Revolutie. De Franse hoofdstad was toen veel kleiner dan nu. Toen de hoofdstad meer dan 100.000 inwoners telde, waardoor het bestuur van de stad steeds ingewikkelder werd, besloot de revolutionaire regering  48 onderverdelingen te creëren, de zogenaamde revolutionaire secties die elk over een politiebureau beschikte. Maar aangezien er aanzienlijke verschillen in bevolkingsomvang en omvang tussen de districten bestonden, waren sommige commissarissen veel verantwoordelijker dan anderen. Deze kritieke situatie bracht het bestuur ertoe de indeling van de districten te wijzigen om deze min of meer gelijk te maken. Deze aanpak werd later gerealiseerd met de wet ’19 Vendémiaire An IV’. Vendémiaire is de naam van de eerste maand van de Franse republikeinse kalender. An IV, betekent jaar IV, waarbij het jaar IV verwijst naar het vierde jaar sinds de oprichting van de Franse republiek, wat overeenkomt met 1795. Op 11 oktober 1795 werd het grondgebied van Parijs verdeeld in 12 arrondissementen, oplopend van links naar rechts en verdeeld in twee afzonderlijke lijnen aan weerszijde van de rivier de Seine. Negen arrondissementen bevonden zich op de rechteroever en slechts drie op de linkeroever.

 1795 Parijs onderverdeeld in 12 arrondissementen en 48 quartiers

Parijs 1797

In 1860 leidde de uitbreiding van Parijs tot aan de stadsomwalling van Thiers tot een nieuwe indeling. In het Tweede Keizerrijk onder leiding van Napoleon III en de prefect van de Seine, Baron George Eugène Haussmann, werden de stadsgrenzen opnieuw gedefinieerd met de annexatie van de dorpen: Grenelle, Vaugirard, Bercy, Charonne, Belleville, La Villette, La Chapelle, Montmartre, Batignolles, Passy en Auteuil. Het doel was de stad te reorganiseren om de snelle groei en de bevolkingsgroei te accommoderen. Deze reorganisatie zorgde voor een betere structuur van de hoofdstad, waardoor er kleinere, beter beheersbare bestuurlijke eenheden ontstonden. Het was daarom noodzakelijk om de plattegrond van Parijs te herzien, de arrondissementen opnieuw te tekenen en samen te voegen om zo nieuwe arrondissementen te creëren. Op voorstel van Napoleon III, ontstonden zo twintig arrondissementen.

De annexatie van de voorsteden. Parijs groeit van 12 naar 20 arrondissementen

 

Napoleon III en de prefect van de Seine, Baron George Eugène Haussmann

Het eerste plan voor de hoofdstad voorzag erin dat nummer 13 werd toegekend aan het huidige 16e arrondissement, een idee dat de rijke inwoners niet beviel. Destijds betekende de uitdrukking "trouwen in het stadhuis van het 13e arrondissement" immers samenwonen zonder getrouwd te zijn, in concubinaat, aangezien dit arrondissement nog niet bestond. Het idee om geassocieerd te worden met de uiting van een moreel onaanvaardbare levensstijl viel niet in goede aarde bij de rijke inwoners, die vervolgens lobbyden om de indeling anders vorm te geven. Het is ondenkbaar dat de bovenlaag van de Parijse samenleving met dit hoogst ongepaste idee geassocieerd zou worden. Om de onvrede van burgemeester Jean Frédéric Possoz te sussen, herzag Haussmann zijn ontwerp en stelde een nieuw plan voor met een spiraalvorm met de klok mee. De slak was geboren en Auteuil en Passy werden geïntegreerd in het 16^e arrondissement en nummer 13 werd toegewezen aan een arbeiderswijk.

De huidige indeling van Parijs met 20 arrondissementen

Elk arrondissement is over het algemeen onderverdeeld in vier ‘quartiers’: één in het noordwesten, één in het noordoosten, één in het zuidwesten en één in het zuidoosten. Deze onofficiële onderverdelingen zijn de sporen van de revolutionaire stromingen die ontstonden tijdens de deling van Parijs na de Franse Revolutie. De arrondissementen zijn meer dan alleen een administratieve afdeling van de stad. Ze vertegenwoordigen voor Parijzenaars heel verschillende werelden en roepen allemaal clichés op die, bijdragen aan de charme van de hoofdstad. De welgestelde wijken liggen in het westen van Parijs, met het 7e arrondissement (Invalides, Saint-Thomas-d'Aquin, École Militaire), het 8e arrondissement (Champs-Élysées, Madeleine), het 15e arrondissement (Grenelle, Vaugirard) en het 16e arrondissement ( Auteuil, Muette, Porte Dauphine). Prachtige gebouwen, rustige en charmante straten, een zekere leeftijdsgroep, zakenlui...  Kortom ze behoren bij 'les beaux quartiers'.

 De arbeiderswijken vastgelegd door Charles Marville

Vervolgens vinden we de meeste arbeiderswijken in het noordoosten van Parijs. Tijdens de industriële revolutie van 1840 vestigden fabrieken en arbeiders zich in het huidige 18e, 19e en 20e arrondissement. Dit zijn tevens hotspots van immigratie, want hier werden betaalbare woningen gebouwd, speciaal voor nieuwkomers uit Oost-Europa, vervolgens uit de Maghreb, Sub-Sahara Afrika en uiteindelijk Azië.

 De industriële revolutie

Dan is er het 13e arrondissement, dat Parijzenaars meteen aan Chinatown doet denken, met zijn Aziatische supermarkten, zijn exotische restaurants waarvan sommige karaoke organiseren, zijn Chinese Nieuwjaarsparades... Het 11e, de nieuwe trendy wijk, het 6e ( Saint-Germain des Prés ) is de wijk van de bobo's (acroniem voor burgerlijke bohemien) en literaire cafés, het 8e (Champs-Elysées) is de toeristische wijk... Kortom, elk arrondissement heeft zijn cliché... En natuurlijk zijn er uitzonderingen die de regel bevestigen. 

Elk arrondissement heeft een eigen burgemeester en een eigen stadhuis. Parijzenaars kiezen hun burgemeester nog steeds tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, waarbij de burgemeester van Parijs in een tweede ronde door de gemeenteraad wordt gekozen. In 1982 werd Parijs gedefinieerd als zowel een gemeente als een departement, een unieke situatie in Frankrijk. De burgemeester deelt daarom bevoegdheden met de prefect, die primair verantwoordelijk is voor de politie. Anne Hidalgo is sinds 5 april 2014 namens de PS, Parti Socialiste, de socialistische partij, burgemeester van Parijs. Zij is de eerste vrouw die deze functie bekleedt. De van oorsprong Spaanse Hidalgo was onder de ambtstermijn van burgemeester Delanoë (2001-2014) zijn eerste adjunct. De arrondissements burgemeesters hebben voornamelijk een adviserende rol ten aanzien van het stadhuis van Parijs het Hôtel de Ville. 

Maar in Parijs zijn de arrondissementen veel meer dan een middel om de geografische ruimte te verdelen. Ze zijn een manier van leven, een sfeer, een bevolking, status en clichés, en het is waar dat ze bij Parijzenaars, goed bekend zijn en in stand worden gehouden. De Lichtstad wordt wereldwijd erkend voor haar schoonheid, geschiedenis en cultuur. De twintig arrondissementen bieden elk een ander inzicht in het Parijse leven en hebben hun eigen bijzonderheden en toeristische attracties.

 

75001 - 1e arrondissement: Louvre

Het hart van Parijs en, zoals de naam al doet vermoeden, bevind zich hier het Louvre, een emblematisch symbool van de Franse cultuur. Het maakt deel uit van het historische centrum van de stad en een belangrijke plaats van cultureel erfgoed in Frankrijk. Hier ontdek je ook de Tuilerieën en het Musée de l'Orangerie, het Palais Royal, de Place Vendôme, en de wijk Les Halles. Een must-see is het volledig gerenoveerde warenhuis La Samaritaine en de graanbeurs van Parijs de Parijse locatie van de Pinault-collectie .

 

Place Igor Stravinsky in het 1 arrondissement met de Stravinsky fontein ontworpen in 1982 en 1983 door Jean Tinguely en Niki de Saint Phalle

75002 - 2e arrondissement: Bourse

Hier bevindt zich het Palais Brongniart, de vroegere effectenbeurs van Parijs. Iets verder van het historische centrum zijn er vooral veel winkels.  Sommige plaatsen zijn echt een bezoek waard, zoals de Place des Victoires, de Tour Jean Sans Peur en diverse authentieke overdekte passages., de Galerie Vivienne, Galerie Colbert,  De Passage des Panoramas  Passage des Princes, Passage du Grand-Cerf. Het is ook in dit arrondissement dat Le Grand Rex is gevestigd.  Le Grand Rex is een bioscoop met de grootste filmzaal in Europa. Vooral door deze zaal is het gebouw bekend. Le Grand Rex is in de stijl van art deco gebouwd en valt sinds 1981 onder monumentenzorg.

 

75003 - 3e arrondissement: Temple

Als je een fan bent van museumbezoeken, is het 3e arrondissement de perfecte plek. Je vindt er het Musée des Arts et Metiers, wetenschap en technologie, het Musée Carnavalet vertelt de geschiedenis van de stad Parijs, het Picasso Museum maar ook het Nationaal Archief. De straten zijn gevuld met een verscheidenheid aan winkels en restaurants. Een deel van dit arrondissement maakt deel uit van de Marais en de Joodse buurt met het prachtige Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme, gewijd aan de Frans-Joodse cultuur vanaf de middeleeuwen tot nu.

 

'La Victoire'; het standbeeld van de onsterfelijkheid voor het Musée Carnavalet

75004 - 4e arrondissement: Hôtel-de-Ville

Het 4e arrondissement is een belangrijke culturele locatie waar de ‘Mairie de Paris’, met zijn prachtige gevel is gevestigd. In dit arrondissement ligt de wijk Marais, het is een levendige wijk met veel winkels, straatkunst, pride-vlaggen en bars vol leven. Als je meer wilt weten over de Franse en Parijse geschiedenis en cultuur, kun je naar de prachtig gerestaureerde Notre-Dame, het Centre George Pompidou, de Place des Vosges of naar het huis van Victor Hugo. In deze wijk bevindt zich ook een deel van de Joodse buurt met het Memorial de Shoah een herdenkingsplaats die tentoonstellingen en activiteiten aanbiedt.

 

75005 - 5e arrondissement: Panthéon

Zoals de naam al doet vermoeden, is het 5e arrondissement de thuisbasis van het Pantheon, een mausoleum waar grootheden worden geëerd die hun stempel hebben gedrukt op de Franse geschiedenis. Het is dè universiteitswijk, waar de Sorbonne zich bevindt. Je kunt ook de Jardin des Plantes, de Arènes de Lutèce, en de Grote Moskee van Parijs bezoeken, maar ook vele musea en beroemde straten waaronder de rue Mouffetard.

De binnentuin van de Grote Moskee in het 5e arrondissement

 

75006 - 6e arrondissement: Luxemburg

Met de voorname wijk Saint-Germain-des-Près. Hier vind je chique winkels, restaurants en de middeleeuwse Église de Saint-Germain-des-Prés, de oudste kerk van Parijs. Straten vol galerieën leiden naar de impressionistische kunstwerken van het Musée d'Orsay. Op het trottoir langs de Seine staan boekverkopers met oude boeken. Liefhebbers van literatuur kunnen bovendien naar de Boulevard Saint-Germain om een van de iconische cafés te bezoeken, zoals Flore, waar Hemingway, Sartre & de Beauvoir en andere schrijvers graag kwamen. Wandelen en relaxen doe je in de Jardin du Luxembourg, voor het Palais de Luxembourg waar de Senaat zetelt. Er zijn ook hier veel musea: het Musée du Luxembourg of het Museum voor de Geschiedenis van de Geneeskunde of de Monnaie de Paris. 

75007 - 7e arrondissement: Palais-Bourbon

Het is waarschijnlijk het arrondissement van Parijs waar de beroemdste monumenten te vinden zijn: er is de Eiffeltoren, de Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer, in het Palais Bourbon, het Hôtel de Matignon, de woning van de Premier ministre en het Hôtel des Invalides met het graf van Napoléon. Voor museumliefhebbers het Musée d'Orsay, het Musée de la Légion d'Honneur, het Musée Rodin of het Musée Maillol.

Musée Rodin in het 7e arrondissement

 

75008 - 8e arrondissement: Élysée

De plaats van luxe met veel winkels, restaurants en paleizen. Het is de thuisbasis van het Élysée-paleis dat zijn naam aan dit arrondissement geeft, evenals het ministerie van Binnenlandse Zaken. Hier kun je een bezoek brengen aan het Grand Palais en het Petit Palais, de Arc de Triomphe, de Place Concorde met het Hôtel de la Marine, de Pont Alexandre III, het Parc Monceau en het Palais de la Découverte. De ‘gouden driehoek’; Avenue des Champs Élysées, Avenue Montaigne en de Avenue George V staan vol met luxe boetieks en gastronomische restaurants. Niet te missen; het beroemde cabaret Le Crazy Horse Saloon of Le Crazy Horse de Paris en het Musée Dior.

 

75009 - 9e arrondissement: Opéra

Een levendig arrondissement met zijn grote Haussmanniaanse boulevards vol met winkels en dansbars. Het dankt zijn naam aan de aanwezigheid van de Opéra Garnier, een ander emblematisch monument van de stad. Het is ook de thuisbasis van de warenhuizen Galeries Lafayette en Printemps. Verder de Passage Jouffroy met het wassenbeeldenmuseum Grévin, het beroemde theaters Folies Bergères en Casino de Paris.

Het wassenbeeldenmuseum van Parijs, Musée Grevin - Salle de la Coupole - Foto Musée Grévin

75010 - 10e arrondissement: Entrepôt

Dit  arrondissement, heette vroeger de Enclos Saint-Laurent, maar draagt nu de naam Entrepôt. Wandel hier vanaf de Place de la République (dat zich uitstrekt over verschillende arrondissementen) voor een wandeling langs het Canal Saint-Martin met zijn beroemde sluizen. Als je van Aziatische restaurants houdt, raad ik je een omweg aan naar de Brady Passage om te genieten van authentieke Indiase of Pakistaanse gerechten. Het is ook de thuisbasis van het Gare du Nord en het Gare de l'Est.

 

75011 - 11e arrondissement: Popincourt

Een trendy arrondissement vol leven en ideaal om 's avonds uit te gaan in République, Oberkampf of Bastille. De Place de la République ligt gedeeltelijk in dit arrondissement. Samen met de Place de la Bastille en de Place de la Nation, zijn het sterke symbolen van de Franse Revolutie en nog steeds zijn het plaatsen van demonstraties in Parijs. Het is ook de geboorteplaats van het Atelier des Lumières, en het Cirque d'Hiver Bouglione. Op nummer 5 van de rue Crespin du Gast is een klein Édith Piaf museum gevestigd. 

 

 Het Canal Saint-Martin met zijn beroemde sluizen - 10e arrondissement

75012 - 12e arrondissement: Reuilly

Een van de longen van Parijs. De perfecte plek om een wandeling te maken in het Bois de Vincennes en het meer van Daumesnil om het Château de Vincennes te zien. Je kunt ook een wandeling maken over het Viaduc des Arts en de promenade Plantée, Het is ook de thuisbasis van de Opéra Bastille, het Gare de Lyon, Bercy Village en het Palais de la Porte Dorée met het Museum over de geschiedenis van de Immigratie en het Porte Dorée aquarium.

 

75013 - 13e arrondissement: Gobelins

Deze wijk is gemaakt voor liefhebbers van de Chinese cultuur, aangezien het de thuisbasis is van Chinatown. Je kunt een wandeling maken in de Butte-aux-Cailles, de Cité Florale, het Parc de Choisy of Place d'Italie, Struinen langs de Seine en een bezoek brengen aan de François Mitterrand-bibliotheek, of Les Docks, de Cité de la Mode et du Design, in de volksmond de groene gifslang genoemd.  Of het dorp Gobelins en de Manufacture des Gobelins, Als je van straatkunst houdt, is dit een gelegenheid om vele enorme murals te bewonderen.

 

13e Arrondissement, Butte-aux-Cailles

75014 - 14e arrondissement: Observatoire

De must-see in het 14e is een bezoek aan de Catacomben van Parijs. Andere plaatsen om te bezoeken; het Observatorium van Parijs, de Fondation Cartier, de Cartier collectie voor moderne kunst, het Giacometti Instituut, het atelier van de beeldhouwer Alberto Giacometti. Het Musée Bourdelle van beeldhouwer en schilder Antoine Bourdelle. het Parc Montsouris met aan de overkant de Cité Universitaire. De begraafplaats van Montparnasse, en de vergeten spoorlijn van Parijs, de Petite Ceinture. Het Gare Montparnasse bevindt zich zowel in het 14e als in het 15e arrondissement.

 

75015 - 15e arrondissement: Vaugirard

Het niet te missen element van het 15e arrondissement is natuurlijk de Tour Montparnasse, een van de hoogste torens van Parijs, met zijn panoramisch observatorium en aan de voet ervan, het Gare Montparnasse. Wandelen kun je in het Parc Georges Brassens, het Parc André Citroën en het Île aux Cygnes met een kopie van het Vrijheidsbeeld. Je kunt ook de Bir-Hakeim-brug bewonderen, voorheen de Pont de Passy, die zich tussen het 15e en 16e arrondissement bevindt. Le Ballon Air de Paris, een verankerde luchtballon  laat je van Parijs genieten op 150 meter hoogte.

 

De begraafplaats van Montparnasse in het 14e arrondissement

75016 - 16e arrondissement: Passy

Vol met de mooiste musea. Het Palais de Chaillot, het Palais de Tokyo, het Yves Saint Laurent Museum, Palais Galliera, de Fondation Louis Vuitton, het Musée Marmottan, hèt Monet Museum, enz. Stop bij de Place du Trocadéro voor een adembenemend uitzicht op de Eiffeltoren. Om van het groen te genieten, ga je naar het Bois de Boulogne, het Parc de Bagatelle, de Jardin d'Acclimatation met zijn attracties, of de tropische kassen van Auteuil. Een must-see is de necropool van de aristocratie, de begraafplaats van Passy.

 

75017 - 17e arrondissement: Batignolles-Monceau

Het 17e arrondissement is minder toeristisch dan de andere, maar er zijn enkele interessante plaatsen om te bezoeken: Het Parc Clichy Batignolles Martin Luther King, het Parc Monceau (dat tussen het 8e en 17e arrondissement ligt), La Cité des Fleurs, de wijk Batignolles en het Palais des Congrès, het congresgebouw van Parijs.

Het Parc Clichy Batignolles Martin Luther King - 17e arrondissement

 

75018 - 18e arrondissement: Butte-Montmartre

De Butte Montmartre was een oud historisch dorp waar kunstenaars woonden. Zelfs vandaag de dag zijn er nog veel kunstenaars te vinden in diverse straten, kunstgalerijen en kunstenaarshuizen. De heuvel wordt bekroond door de Sacré Coeur, de Basiliek van het Heilig Hart en de Place du Tertre waar ‘kunstenaars’ aanbieden om je te portretteren. Aan de voet van de heuvel zie je het beroemde cabaret Moulin Rouge en de rossige wijk Pigalle. Vergeet ook niet om een bezoek te brengen aan de begraafplaats van Montmartre, een dodenakker vol met legendarische bewoners.

De Butte-Montmartre in het 18e arrondissement

 

75019 - 19e arrondissement: Buttes-Chaumont

Een van de mooiste parken van Parijs, het beroemde Buttes-Chaumont-park, een uitgestrekte groene ruimte met een prachtig uitzicht over de hoofdstad. Ontdekken doe je in Parc de la Villette, langs het Canal de l'Ourcq en de Cité des Sciences et de l'Industrie, het planetarium en de Grande Halle de la Villette. Voor muziekliefhebbers Philarmonie de Paris, Le Zenith en de Cité de la Musique.

 

75020 - 20e arrondissement: Ménilmontant

Multicultureel Parijs met nog de sporen van kleine dorpjes, Belleville, Charonne, Ménilmontand en la Campagne à Paris. De must-see in dit arrondissement is natuurlijk de begraafplaats Père-Lachaise, maar niet ver daarvandaan kunt je ook wandelen in het Parc de Belleville dat op een heuvel ligt, waar je van een prachtig uitzicht kunt genieten op de belvedère. Als je van rustige plekken houdt, is dit het platteland in Parijs. Een originele wijk met veel groen in de straten. Ten slotte is er nog steeds een toegang tot de oude spoorweg, de Petite Centure.

Multicultureel Parijs in het 20e arrondissement

 

Ongewoon Parijs

Speciaal voor de bezoekers die het verkennen van de arrondissementen van Parijs een verrijkende ervaring vinden en zo de diversiteit, die de essentie van de Franse hoofdstad weerspiegelen, willen ontdekken schreef ik mijn reisgids ‘Ongewoon Parijs’. De reisgids neemt je mee langs de 20 arrondissementen om zo de unieke sfeer van elk gebied op te snuiven en tegelijkertijd kennis te nemen van verborgen pareltjes. Elk arrondissement heeft elementen uit het verleden bewaard en zich tegelijkertijd aangepast aan de eisen van vandaag. Door deze wijken te verkennen kun je de evolutie van Parijs door de eeuwen volgen en de krachten die deze dynamische metropool hebben gevormd beter begrijpen.

Ongewoon Parijs is een uitgave van PassePartout reisgidsen en verkrijgbaar online en bij elke goede boekhandel voor € 24,50. ISBN 978-9493432-31-4 

HET ARTISTIEKE GEHEUGEN VAN MONPARNASSE

Avenue du Maine 21

Op een steenworp afstand van het bruisende treinstation van Montparnasse ligt verscholen, ter hoogte van nummer 21 van de Avenue du Maine, een doodlopend steegje vol met rustieke werkplaatsen, verborgen achter wilde wingerds en blauwe regen. Een wonderbaarlijk bewaard gebleven overblijfsel uit de tijd van La Bohème, het artiestenwereldje van Montparnasse. Toen rond 1900 dichters, schrijvers, kunstenaars en politieke vluchtelingen massaal verhuisden van Montmartre naar de linkeroever, naar het dorp Montparnasse. Het wordt bijna in geen enkele reisgids omschreven; de Chemin du Montparnasse. Grote erkers, houten panelen, door de tijd verweerde gebouwen, onsamenhangende straatstenen, acacia’s, clematis, rododendrons, kamperfoelie, bamboe en seringen, katten die zich koesteren in de zon. Er heerst hier een zoetheid van leven uit een lang vervlogen tijd. Het is een plaats van herinnering, een kruispunt waar kunstschilders, beeldhouwers en fotografen heden ten dage nog steeds verblijven.

 

Chemin du Montparnasse; er heerst hier een zoetheid van leven uit een lang vervlogen tijd

In het midden van de 19^e eeuw werd aan de Avenue du Maine een postkantoor opgericht met daarbij een koetsiersherberg van waaruit postkoetsen naar het westen van Frankrijk vertrokken. Dit stukje Avenue du Maine heette toen ‘Chaussée du Maine’, en het pad dat deze route naar buiten verlengde, kreeg later dezelfde naam tot 1877. Het zijn moderne tijden en de komst van de treinen vervangen definitief de postkoetsen. Het postkantoor verliest zijn functie en maakt plaats voor een vastgoed project. Joseph Roux, gerechtsadvocaat en erfgenaam van de Chaussée du Maine liet er in 1901 ongeveer dertig ateliers voor kunstenaars en ambachtslieden bouwen met gerecyclede materialen van de recente Wereldtentoonstelling. De ‘hutten’ van slechte kwaliteit worden voor weinig geld verhuurd aan brakke kunstschilders, beeldhouwers en andere ambachtslieden op zoek naar goedkope onderkomens.

 

Marie Vassilieff

In 1908 opende de Russische kunstschilderes Marie Vassilieff een Russische academie aan de Avenue du Maine 54. De voortdurende ruzies met de bewoners brachten haar ertoe om te verhuizen naar de Chemin du Montparnasse. Zij creëerde daar een nieuwe ontmoetingsplaats voor de in die tijd geldende artistieke avant-garde waaronder Erik Satie, Henri Matisse, Amadeo Modigliani, Ossip Zadkine en Chaïm soutine. Een intense creatieve gisting. Tijdens de Eerste Wereldoorlog opende Marie Vassilieff, bewust van de materiele moeilijkheden waarmee kunstenaars in tijden van conflict te kampen hadden, een kantine met volledige maaltijden en wijn waar Picasso, Braque, Légèr, Matisse en vele anderen voor een paar centen kwamen eten. Vastgelegd door Marie Vassilieff in 1917 op een schilderij genaamd ‘Les cantines des artistes’.

 

‘Les cantines des artistes’ - Marie Vassilieff

Al snel groeit dit uit tot een soort van ‘besloten club’ waar de avondklok niet telt. Vladimir Iljitsj Oeljanov, beter bekend onder zijn pseudoniem Lenin komt hier om de Grote Avond voor te bereiden en Trotski pijnigt er zijn hersens over de manier om Stalin te beletten de Russische revolutie te laten ontsporen. Dit veroorzaakt enig ‘ongemak’ bij de Mairie (het stadhuis) en Vassilieff moet voor een oorlogsraad verschijnen, wat haar een aantal maanden gevangenisstraf oplevert. Intussen passeert in de Chemin du Montparnasse de gehele artistieke avant-garde. Waaronder Aïcha Goblet, het beroemdste zwarte model uit Montparnasse, favoriet van vele kunstschilders die de ‘School van Parijs’ vormden waaronder:  Guillaume Apollinaire, Maurice Utrillo, Constantin Brancusi, Amadeo Modigliani, Tsugouharu Foujita, Pablo Picasso, Georges Braque, Jean Cocteau, Fernand Léger, Max Jacob , Raymond Radiguet, Henri Matisse en vele anderen. In 1929 verlaat Maria Vassilieff haar Atelier.

 Aïcha Goblet, het beroemdste zwarte model uit Montparnasse vastgelegd door Félix Vallotton 1922

'Women with flower' Marie Vassilieff

Toen de academie sloot, bleef de Chemin du Montparnasse vele kunstenaars, studenten van Schone Kunsten, theatrale avant-garde, uitgevers, fotografen, filmmakers, maar ook drukkers, lithografen, bloemisten en andere ambachtslieden verwelkomen. In 1930 nam het architectenbureau Gromort et Arretche van de School voor Schone Kunsten het pand van de beroemde kantine van Marie Vassilieff over. Dertig jaar lang is Avenue du Maine 21 de thuisbasis en school van degenen die later gerenommeerde architecten werden. In 1945 herontwikkelde Linka Maisonny, dochter van een daar gevestigde loodgieter, de Chemin, destijds vervallen en een bijna onhygiënisch steegje, tot een plek vol charme en groen. Ze vecht vervolgens haar hele leven om de teloorgang ervan te voorkomen.

 

Het groen mede te danken aan Linka Maisonny, de dochter van de eigenaar

In 1951 creëerde fotograaf Marc Vaux , vriend van de schilders van Montparnasse, onderaan de impasse het eerste museum van Montparnasse, in de voormalige schilderacademie. De collectie omvatte zo’n 250.000 foto's van de werken van lokale kunstenaars. Daarna krijgt de ruimte verschillende functies van een atelier  en een galerie voor hedendaagse kunst . Weer later, in 1998, opent het tweede Montparnasse Museum, dat sinds 2016 de Villa Vassilieff werd genoemd maar in 2020  definitief haar deuren sloot. Maar bovenal huisvestte Le Chemin het Parijse atelier van een van de grootste Braziliaanse kunstenaars van de 20^e eeuw, beeldhouwer, schilder, fotograaf en fervent milieu activist Frans Krajcberg. ‘Montparno’ in hart en nieren. Hij werkte hier vanaf het begin van de jaren zestig tot aan zijn dood in november 2017 op 96-jarige leeftijd.

 

De Braziliaanse kunstenaar Frans Krajcberg - foto Wikimedia

In 2002 schonk Frans Krajcberg de stad Parijs 25 werken, monumentale sculpturen, bas-reliëfs, schilderijen en foto's die emblematisch zijn voor zijn werk. De Vereniging kreeg van de stad Parijs de opdracht om deze collectie binnen de ‘Espace Frans Krajcberg’ te beheren. De ‘Espace Frans Krajcberg’, centrum voor Hedendaagse Kunst voor Kunst en Natuur, opende in februari 2016 haar deuren en bevindt zich aan het einde van de Chemin du Montparnasse.

 

De 'Espace Frans Krajcberg’ achter in de Chemin du Montparnasse

De wijk is door de jaren ingrijpend veranderd, maar de Chemin du Montparnasse is vele malen ontsnapt aan de ingrijpende plannen van project ontwikkelaars en daardoor een relikwie van zijn tijd. Met dank aan Joan Mols van de Nederlandse ambassade in Parijs die mij introduceerde bij dit unieke stukje Parijse kunstgeschiedenis.

 

TIP: De Chemin du Montparnasse ligt op loopafstand van het Musée Bourdelle, over de Franse beeldhouwer en schilder, Emile-Antoine Bourdelle. Klik hier voor mijn blog hierover.

LE CAFÉ DU COMMERCE PARIS

Ik ben op weg naar een van mijn favoriete restaurants in het 15^e arrondissement in Parijs. Maar eerst wat geschiedenis: In deze wijk werden vroeger bleekwater, het ‘Eau de Javel’ en daarna granaten en auto’s gefabriceerd.

Dit voormalige gehucht van het dorp Javel stond toen nog bekend om zijn molens en veerpont naar Passy, maar mede dankzij de windmolens en de nabijgelegen taverne werd de plaats in de 17e eeuw al snel aantrekkelijk door vissers en zwemmers. In 1777 was er in het dorp een fabriek voor chemische producten gevestigd, dichtbij de ‘Moulin de Javelle’. Prestigieus omdat de eigenaar niemand minder was dan een edelman, broer van Lodewijk XVI, namelijk de graaf van Artois. Tot de 18e eeuw werden linnen, hennep- en katoenen stoffen doorgaans op de weide gebleekt, wat veel ruimte en tijd vergde. Het succes hing af van de temperatuur en de zon. In het dorp Javel gebruikte men in 1784 chloorwater vanwege zijn wit makende eigenschappen. In 1784 ontwikkelde de chemicus Claude-Louis Berthollet de formule om chloor op te lossen in een potasoplossing, bijzonder geschikt voor het bleken van linnen. Een bleekvloeistof die later ‘Eau de Javel’ werd genoemd. In 1875 had de Eau de Javel-fabriek zo’n tweehonderd werknemers in dienst. Het verdween tussen 1885 en 1889.

 

Het was op deze plaats, die pas in het midden van de 19^e eeuw met Parijs verbonden was, dat de Nederlander André Citroën (Zijn voorouders waren fruithandelaren, een beroep waaraan ze de familienaam ‘Limoenman’ ontleenden, die zijn grootvader veranderde in het meer exotische ‘Citroën’, het Nederlandse woord voor ‘Citroen) hier een fabriek bouwde die samen met het Franse leger granaten in grote series kon produceren. Een eerste bestelling van een miljoen exemplaren stelt André Citroën in staat om de bestaande fabriek uit te bouwen naar 30.000 m². Op het hoogtepunt van de Eerste Wereldoorlog produceerde de fabriek aan de Quay de Javel dagelijks meer dan 35.000 granaten. Het einde van de oorlog was voor André Citroën aanleiding om van activiteiten te veranderen. Hij ging zich richtten op het vervaardigen van auto’s. In 1919 presenteerde hij zijn eerste model: het Type A. Mede dankzij een trip naar de Verenigde Staten, waar hij de Ford fabrieken bezocht, moderniseerde hij zijn fabrieken volgens het principe van de lopende band. Mede daardoor steeg de productie van ongeveer dertig auto’s per dag in 1919 tot ongeveer duizend tien jaar later, waardoor Citroën snel de grootste autofabrikant in Europa werd. Verschillende Citroëns liepen hier van de lopende band: Type A, de C4, C5, C6, Rosalie, Traction Avant, Type H maar ook de SM en de DS. In 1928 had de fabriek bijna 30.000 werknemers in dienst, waaronder 6.000 vrouwen. Bijna de helft woonde begin jaren twintig in het 15^e arrondissement.

 

André Citroën

Aux Mille Couverts

In 1920 zou een drie verdiepingen tellend gebouw aan de rue du Commerce 51 een stoffen- en petticoatwinkel worden. Echter, al in 1921 werd het bestaande gebouw omgevormd tot een restaurant met één simpele menukaart. ‘Aux Mille Couverts’ bedoeld om de vele arbeiders werkzaam bij Citroën, die toen floreerde in de wijk Javel – Grenelle, te voorzien van een goedkope edoch voedzame maaltijd. Het etablissement werd opgezet in de traditie van de goedkope Parijse bouillons.

 

Pot au feu

Bouillons

Het ontstaan van de zogenaamde bouillons was te danken aan de economische groei van Parijs in de tweede helft van de 19e eeuw. Een slager, Pierre Louis Duval, kreeg het idee om in de rue de la Monnaie een restaurant te openen waar werklui van de hallen voor weinig geld gekookt rundvlees konden eten. Hiermee werd het bouillon-restaurant geboren. Bijkomend voordeel was dat hij zo ook van zijn onverkochte stukken vlees afkwam. De formule werd een groot succes. Een groot aantal Parijzenaren woonde inmiddels te ver van het werk om ’s middags naar huis te gaan. Duval opende filialen door heel Parijs. Zijn zoon Alexandre, bijgenaamd Godfried van de Bouillons, erfde een fortuin en werd een van de koningen van de boulevard des Italiens. De bouillonsformule werd overgenomen door Chartier, Racine, Julien, Boulant en Rougeot. Een eenvoudig volksrestaurant waar men tegen betaalbare prijzen een goede pot-au-feu kon eten, die werd geserveerd met een kom bouillon. Op het hoogtepunt van de belle époque telde Parijs zo’n 250 bouillons.

 

Het restaurant

Het interieur is sinds de opening in 1921 nauwelijks veranderd en heeft nog steeds de charme en uitstraling van de Belle Epoque. Links bij de ingang is de ruimte voor de ecailler, een lange gang vol met authentieke posters uit die tijd voert je naar het restaurant met twee prachtige gaanderijen, mezzanines, in de stijl van de jaren dertig. De randen omgeven door planten die het idee geven van hangende tuinen. Het glazen dak dat de galerijen van daglicht voorziet is geheel weg te schuiven. Prachtige koperen lampen met witte bollen maken het brasserie sfeertje compleet.

Het restaurant met twee prachtige gaanderijen, mezzanines, in de stijl van de jaren dertig

 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de toenmalige eigenaar monsieur Paul beroemd vanwege de bescheiden prijzen die hij buiten de zwarte markt om rekende voor zijn gasten. Het etablissement bleek een van de meest betaalbare mede dankzij de subsidies door het stadhuis van het 15^e arrondissement. Pas in 1988 werd het omgedoopt tot Le Café du Commerce’. Een naam die gebruikt werd door de Franse industrialist Marcel Dassault voor journalistieke columns in het magazine ‘Jours de France’ waarvan hij eigenaar was. In 2003 dreigde het restaurant in handen te vallen van een restaurantketen, echter dit werd ternauwernood voorkomen door Marie en Étienne Guerraud, voorheen verbonden aan gerenommeerde bistro's als Le Triporteur en Le Dirigeable. Zij namen het roer over van dit geliefde etablissement. Hun komst bracht een hernieuwd gevoel van gezelligheid en pittoreske charme in het restaurant, waardoor de toch al indrukwekkende erfenis nieuw leven werd ingeblazen.

 

Le Café du Commerce

Inmiddels is het Café du Commerce al meer dan honderd jaar aanwezig in de Parijse eetcultuur. Het serveert al tientallen jaren klassieke gerechten met een vleugje huisgemaakte flair. De warme en uitnodigende sfeer, gecombineerd met de betaalbare prijzen, heeft het tot een favoriet gemaakt onder zowel de lokale bevolking als toeristen, maar zeker bij uw blogger.

 

Op de menukaart van Café du Commerce staat een breed scala aan traditionele brasseriegerechten, elk bereid met liefde en aandacht voor detail. Van de klassieke oeuf dur mayonnaise,  Poireau , vinaigrette tiède, échalotes, gros escargots sauvages de Bourgogne de "la Maison de l'Escargot", pot crémeux de foie de volaille, de heerlijke zelfgemaakte foie gras van eend, maar ook gegrilde Andouillette van AAAA-kwaliteit, het boerenkippetje, levertjes in mosterdsaus (Rognons entiers, sauce moutarde à l’ancienne), een twaalf uur gegaarde varkenspoot en daarna gegrild ( Pied de porc maison grillé) en de Tête de veau blanche en «Staub», sauce gribiche. Elk gerecht weerspiegelt de essentie van de Franse keuken. Maar wees gerust de kaart is zeer uitgebreid met visproducten vers aangevoerd vanuit Rungis en vleesproducten afkomstig van de beste rassen zoals ‘Blonde de Limousine’, geserveerd met huisgemaakte frites gemaakt van Frans–Vlaamse aardappelen en eigengemaakte bearnaisesaus saus. Het brood is afkomstig van boulanger Poupard Piquot. En vanzelfsprekend uitsluitend Franse wijnen.

 

En dan nog de desserts die nog lekkerder smaken door hun Franse benamingen: Le baba au rhum du Commerce, Vacherin du Commerce glace vanille/sorbet fraise, coulis framboise, meringue, chantilly, Soupe abricot/fraises/framboises, ricotta et pistaches torréfiées, cigarette Russe, Profiteroles, sauce au chocolat de la maison Cluizel, Gourmandise pruneaux et agrumes confits dans un sirop à l'armagnac, glace pruneaux armagnac, biscuit feuillantine, Petit pot de chocolat grand-mère, Crème brûlée à la vanille Bourbon, La véritable marquise au chocolat noir de la maison Cluizel, petites gaufres Belges, glace vanille. Bij mij loopt het water in de mond.

 

Eenvoud, productkwaliteit, betaalbaarheid maar vooral gezelligheid staan hier op het menu. Voorgerechten vanaf € 8,80, hoofdgerechten vanaf € 18 en alle nagerechten vanaf € 8,70. Van maandag tot en met vrijdag wordt een plat + dessert en koffie geserveerd voor € 19,60 (prijzen december 2023).

Om zeker te zijn van een plaats in dit unieke Parijs restaurant is vooraf reserveren een must. Reserveren +33 1 45 75 03 27 - Het restaurant is elke dag geopend.

 

Le Café du Commerce, rue du commerce 51, 15^e arrondissement.

Metrostation Emile Zola, lijn 10, Cambronne, lijn 6.