JE SUIS (TOUJOURS) CHARLIE

 

“…nooit komen uitingen van haat in deze wereld tot rust door haat, maar door niet te haten komen ze tot rust, dat is een eeuwige wet”.

Boeddha

Op 7 januari om 11.52 uur, tien jaar geleden,  wordt de hashtag #JeSuisCharlie voor het eerst gedeeld. Vervolgens diezelfde dag nog eens 1,5 miljoen keer en de daaropvolgende week 6 miljoen keer. De slogan werd voor het eerst gebruikt op Twitter. De Franse muziekjournalist Joachim Roncin had toen niet kunnen bevroeden dat zijn tweet misschien wel de meest gebruikte steunbetuiging op social media zou worden.

 

Het 10e arrondissement is de buurt van het Canal Saint-Martin, geliefd bij jong en hip Parijs. Bobo; bourgeois-bohémien, links, creatief en met genoeg geld om uit te gaan. Zo enkele dagen na de Nieuwjaarsviering 2014/2015 had niemand het gevoel dat het juist hier in 2015 zo mis zou kunnen gaan. Het is woensdag 7 januari 2015, 11.30 uur wanneer een zwarte Citroën C3 de rue Nicolas Appert inrijdt en stopt voor het huisnummer 6 waar de archieven van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo gevestigd zijn.

Nummer 10 rue Nicolas Appert de voormalige ingang van Charlie Hebdo
 

Charlie Hebdo begon in 1970 te publiceren met als doel religie, politiek en andere onderwerpen op de hak te nemen. De meeste werknemers kwamen uit de publicatie Hara-Kiri, die werd verboden nadat het de dood van voormalig president Charles de Gaulle bespotte. De titel verwijst naar Charlie Brown uit de cartoon van Peanuts. Hebdo is een afkorting voor hebdomadaire, wat wekelijks betekent in het Frans. 

Twee gemaskerde mannen, de broers Chérif (32 jaar) en Saïd (34 jaar) Kouachi, uitgerust met kogelwerende vesten en kalasjnikovs stappen uit en zijn op zoek naar de redactie van het tijdschrift. Deze is echter gevestigd op nummer 10. Al snel bemerken ze hun vergissing. Bij de ingang op nummer 10 ontmoeten ze Corrine Rey, tekenares bij het blad en bekend onder de naam Coco. Onder bedreiging toetst zij de geheime toegangscode in van de voordeur. De twee blijken goed op de hoogte te zijn van de plaatselijke situatie, na een eerdere aanslag, in de nacht van 2 november 2011 werd op de kantoren van het blad een aanslag met een molotovcocktail uitgevoerd. Een en ander zou verband houden met de eenmalige uitgave van een editie genaamd 'Charia Hebdo', met Mohammed zogenaamd als gastredacteur. Sinds die tijd was de redactie gevestigd op een geheim adres.

 

Een mural die door de tijd veranderde, links januari 2019, rechts december 2019. Toegevoegd zijn vlnr: Frédéric Boisseau, Franck Brinsolaro en Elsa Cayat

Vlakbij de receptie zijn twee mannen aanwezig, die onmiddellijk onder vuur worden genomen. Een van hen, Frederic Boisseau (42), een onderhoudsmedewerker, bezwijkt vrijwel onmiddellijk aan zijn verwondingen. Via de trap spoeden zij zich naar de tweede verdieping, waar op dat moment de wekelijkse redactievergadering aan de gang is, de enige gelegenheid waar alle redacteuren bijeen waren. Tien personen worden vervolgens in het kantoor standrechtelijk geëxecuteerd. Acht journalisten, een bezoeker en een aanwezige politieagent, Franck Brinsolaro (49), die daar was ter bescherming van hoofdredacteur Stéphane Charbonnier. Deze had, na eerdere bedreigingen, persoonlijke beveiliging van de Franse staat toegewezen gekregen. Hun namen: Stéphane Charb Charbonnier (47), Jean Cabut (Cabu) (76), Bernard Verlhac (Tignous) (58), Georges Wolinski (Wolinski) (80), Philippe Honoré (73), Bernard Maris (68), Michel Renaud, Moustapha Ourrad, Elsa Cayat, Frédéric Boisseau (42), Franck Brinsolaro (49). De Joodse Elsa Cayat, zij was het enige vrouwelijke slachtoffer van de aanslag op het satirische weekblad. De toen 54-jarige was een psychoanalytica en had een tweewekelijkse rubriek, ‘Charlie Divan’, in het blad.

 

Rue Nicolas Appert na de aanslag

Na de aanslag vluchten de daders naar buiten en komen in een vuurgevecht met de inmiddels toegesnelde politie. Getuigen verklaarden dat ze de schutters in het Arabisch hadden horen schreeuwen: “We hebben Charlie Hebdo vermoord!” Wij hebben de Profeet Mohammed gewroken en “ Allahoe akbar”- "God is Groot", terwijl ze ook de namen van de journalisten riepen. 

De politie wordt vrijwel onmiddellijk gewaarschuwd voor een schietincident en arriveert ter plaatse terwijl de schutters het gebouw verlaten. Een politieauto blokkeert de vluchtroute van de schutters via de smalle zijstraat Allée Verte, waarna de schutters het vuur openen. Journalisten en arbeiders die hun toevlucht hadden gezocht op nabijgelegen daken, filmden hoe de schutters uit de auto stapten en het politievoertuig onder vuur namen voordat ze wegreden. De voorruit van de politieauto wordt doorzeefd met kogels, maar de agenten komen gelukkig met de schrik vrij. Vervolgens lijkt het dat de zwarte Citroën zuidwaarts over de Boulevard Richard Lenoir vlucht, maar vervolgens terug keert via de noordelijke rijbaan. De auto stopt en videobeelden tonen de schutters, die uit het voertuig stappen, en politieagent Ahmed Merabet neerschieten die op een nabijgelegen trottoir staat.

 

Provisorisch monument direct na de aanslag op de plek waar de agent Ahmed Merabet werd neergeschoten

De huidige gedenkplek

Het beeld dat de agent Ahmed Merabet, op de boulevard Richard Lenoir tegenover de rue Moufle, bloedend van dichtbij nogmaals door het hoofd wordt geschoten, zorgt voor wereldwijde ontzetting. Merabet (42) stierf ter plekke, en dit bracht het aantal dodelijke slachtoffers op twaalf. Het was de dodelijkste aanslag tot dan toe in Frankrijk sinds de Algerijnse Oorlog. Direct na de aanslag startte de politie een klopjacht op de daders, die vluchtten in de zwarte Citroen, maar al snel van auto wisselen. Uiteindelijk wordt het duo twee dagen (9 januari) later aangetroffen in het dorpje Dammartin-en-Goële, vlakbij Parijs waar ze bij een politiebestorming laat in de middag worden doodgeschoten. Aan de bestorming gingen uren van onzekerheid en een belegering met honderden agenten en speciale eenheden vooraf.

Overal worden bloemen gelegd

 

Een dag eerder, donderdag 8 januari, omstreeks 08,45 uur, wordt een agente in opleiding, Clarissa Jean-Philippe, slechts 25 jaar oud, willekeurig neergeschoten op straat in de Parijse wijk Montrouge. Daarbij raakt ook nog eens een andere agent gewond. Aanvankelijk kon men geen direct verband leggen met de overige gebeurtenissen. Want op de dag die daarop volgt worden nog eens 7 mensen gedood, onder meer tijdens een gijzeling in een Joodse supermarkt.  De gijzelnemer, Amedy Coulibaly, houdt vrijdag 9 januari een nog onbekend aantal mensen vast. Hij dreigt hen te vermoorden als het pand in het dorp waar de broers Chérif zich verschuilen zou worden bestormd. Bij de uiteindelijke bestorming van de winkel, die parallel liep aan die in Dammartin, wordt ook Coulibaly doodgeschoten. Vier gijzelaars overleven de gijzeling niet; ze werden onmiddellijk door de terrorist gedood toen hij de winkel betrad. Yoav Hattab (21), was de zoon van de opperrabbijn van Tunis. Yohan Cohen (22), student en kleinzoon van een beroemde joods-Tunesische zanger, Doukha. François-Michel Saada (64), een gepensioneerde senior executive en  Philippe Braham (45), hij werkte bij een IT-adviesbureau, zijn broer is rabbijn van een synagoge in de voorstad Pantin. De overige gijzelaars hebben het pand levend kunnen verlaten.

Ter nagedachtenis aan de slachtoffers van 8 januari 2015

Golf van solidariteit

De dagen na de aanslagen is de wereld verbijsterd. Snel na de aanval komt er, tot ver buiten Frankrijk, een enorme golf van solidariteit op gang. De slogan “Je suis Charlie”, waarmee de steun aan de slachtoffers wordt uitgedrukt, beheerst al snel de social-netwerksites. Er worden tal van, vaak symbolische, acties georganiseerd. Op 11 januari komen in Parijs ongeveer twee miljoen mensen op straat om zich uit te spreken voor vrije meningsuiting. Naast de toenmalige Franse president François Hollande nemen nog een vijftigtal andere staats- en regeringsleiders deel. Ook in andere Franse steden waren manifestaties tegen terrorisme. In totaal zouden zeker 3,7 miljoen mensen op de been zijn geweest. Eensgezind tegen terrorisme, angst en voor vrijheid van meningsuiting. Cartoonisten wereldwijd pakten hun potlood om de omgekomen collega's te eren en de wereld duidelijk te maken zich nooit de mond te laten snoeren. De week na de aanslag kopen zeven miljoen mensen het weekblad. Op de voorpagina van het eerste nummer na de aanslag staat een cartoon van de profeet Mohammed met een traan onder zijn oog en een bordje in zijn handen: Je Suis Charlie. Het onderschrift “Tout est pardonné” – alles is vergeven!. Het levert Charlie Hebdo ongekende steunbetuigingen op en het aantal abonnementen schoot omhoog van 10.000 naar meer dan 200.000.

Wat weinigen weten is dat Charlie Hebdo het geld, ingezameld na de aanslag (ruim 4,3 miljoen euro), heeft geschonken aan de nabestaanden van deze laffe terreuraanslag.

Snel na de aanval komt er, tot ver buiten Frankrijk, een enorme golf van solidariteit op gang

 

Op 13 januari 2015 werden de drie bij de terreuraanslagen omgekomen agenten herdacht en geëerd. De plechtigheid had plaats op de grote binnenplaats van het hoofdbureau van politie in het centrum van de Franse hoofdstad. Onder anderen president François Hollande en nabestaanden van de politiemensen waren daarbij aanwezig. De Franse president verleende de drie agenten, Franck Brinsolaro, Ahmed Merabet and Clarissa Jean-Philippe, postuum de hoogste Franse onderscheiding, de Legion d'Honneur. “Ze stierven moedig, met waardigheid”, aldus Hollande in zijn toespraak. In Jeruzalem vonden ondertussen de begrafenissen plaats van de vier joden die vrijdag 9 januari bij de gijzelingsactie in een Parijse supermarkt omkwamen. President Reuven Rivlin en premier Benjamin Netanyahu waren bij een van die plechtigheden aanwezig.

 

Overigens bleek Stéphane Charb Charbonnier over een angstaanjagende profetie te bezitten. In de editie voorafgaand aan de gewraakte uitgave stond de kop: “Nog steeds geen aanslagen in Frankrijk”. Op de voorpagina een cartoon van Charb van een islamitische militant met tekstballonnen: “WACHT! We hebben nog tot eind januari!”

(Bron de Belgische krant La Libre Belgique)

 

En hoe is het nu? Tien jaar na de aanslag is de oplage weer terug naar grofweg 60.000 stuks per week. Het solidariteitsgevoel slijt. Nog steeds wordt de redactie zwaarbewaakt, beveiligingskosten per jaar zo’n 1,5 miljoen. Maar de hashtag #JeSuisCharlie zal de komende dagen zeker weer trending zijn op social media.

De plek waar ook dit jaar wordt stilgestaan bij de laffe moord op de redactie van Charlie Hebdo 10 jaar geleden

De plaquette aan de muur in de rue Nicolas Appert, nummer 10

Elk jaar wordt deze verschrikkelijke aanslag op de vrije meningsuiting op 7 januari herdacht door een kranslegging in de rue Nicolas Appert en dit vormde voor mij de aanleiding om het voor Parijs zo dramatische begin van het jaar 2015 nog eens op papier te zetten. Staan voor onze vrijheid is het enige echte verweermiddel dat wij hebben tegen terrorisme. Die vrijheid dus niet beperken, respect hebben voor mensen met een andere opvatting, een ander geloof of een andere huidskleur. Als wij ons daar allemaal achter scharen is dat sterker dan welke terroristische wandaad ook. Ik ben en blijf altijd Charlie. 

Ik ben en blijf altijd Charlie

Onder anderen de Franse president Emmanuel Macron en de Parijse burgemeester Anne Hidalgo zullen dinsdag de slachtoffers herdenken. Charlie Hebdo publiceert dan ook een speciale editie van 32 bladzijden. Die zal een selectie van cartoons over de profeet bevatten die werden geselecteerd na een internationale wedstrijd die eind 2024 was gelanceerd. “Ze hebben Charlie Hebdo niet vermoord”, aldus de huidige hoofdredacteur, Gérard Biard.

De voorpagina van het weekblad Le Nouvel Observateur. L'Obs is een Frans weekblad, dat voornamelijk bericht over politiek en het sociale en economische leven in Frankrijk