160 JAAR LE BON MARCHÉ

Iedereen kent de grootste warenhuizen van Parijs. Al jaren gevestigd in het negende arrondissement tussen de Opéra Garnier en Gare Saint Lazare. Ze liggen naast elkaar aan de boulevard Haussmann; Galeries Lafayette en Printemps. Maar kent u ook het oudste warenhuis van Parijs? Het eerste warenhuis van Parijs? Het chicste warenhuis van Parijs? Daarvoor moet u zijn in het zevende arrondissement, aan de rue de Sèvres op de hoek van de rue du Bac. Daar vindt u Le Bon Marché. Dit warenhuis op de Rive Gauche is een echt instituut. Deze winkel vol met nouveautés, het eerste echte warenhuis van Parijs, werd in 1852 opgericht door het echtpaar Aristide en Marguerite Boucicaut en de gebroeders Videau. Een snelle rekenaar weet dat dit prestigieuze warenhuis dit jaar 160 jaar bestaat. Een mooie gelegenheid om hier, mijn 160ste blog sinds april vorig jaar, aan te wijden. 

 

 Le Bon Marché; dit warenhuis op de Rive Gauche is een echt instituut

 

Aristide verkocht shawls in de winkel van de gebroeders Videau genaamd, Au bon Marché. Zijn vooruitziende blik, handelsgeest en stoute uitbreidingsplannen benauwden de beide broers zo, dat die vervolgens besloten om in 1863 hun aandelen aan Boucicaut te verkopen. Boucicaut leende 2,2 miljoen Franse Francs van Henry-Francois Maillard, die fortuin had gemaakt in New York met onroerend goed, en begon aan de uitbouw van zijn imperium. Als geen ander begreep hij het gedrag van de consument en misschien is hij wel de grondlegger van wat vandaag consumentenmarketing wordt genoemd. Boucicaut introduceerde voorgeprijsde artikelen, in plaats van dat de prijzen alleen bekend waren bij het verkopend personeel. Nam genoegen met lagere winstmarges om zo grotere hoeveelheden te kunnen afzetten. Creëerde op vaste periodes uitverkoop tegen sterk gereduceerde prijzen en een thuisbezorgservice (1860). Speciaal daarvoor liet hij stallen bouwen voor 150 paarden en 100 bezorgkoetsen. In 1867 introduceerde hij de postordercatalogus met een oplage van 500.000 stuks. Bij de postorderdivisie werkte al snel 120 man personeel, goed voor 4000 tot 5000 zendingen per dag. Tevens verzorgde hij kinderopvang voor winkelende moeders.

Het schitterende interieur met op de achtergrond de roltrappen ontworpen door Andrée Putman

Zijn ongelofelijke succes was gebaseerd op een vernieuwende aanpak, die revolutionair was voor die tijd. Voor zijn personeel initieerde hij als eerste een bonussysteem, gebaseerd op verkopen, een 12-urige werkdag, betaalde vakantiedagen, gratis maaltijden, opleidingen, medische verzorging en zelfs een pensioenfonds. Vergis u niet, we spreken van de negentiende eeuw!

De zaken gingen zo goed, dat Aristide Boucicaut besloot om in 1872 alle naastliggende gebouwen op te kopen. Het Hospice des Petits Ménages en de Assistance Publique. Dat zelfde jaar bezit hij het gehele blok tussen de rue du Bac, rue de Sèvres, de boulevard l'Enfer - de huidige boulevard Raspail - de rue Babylone en de rue Velpeau. De architecten Boileau en Gustave Eiffel krijgen de opdracht om van de aanpalende gebouwen een eenheid te maken. Gustave Eiffel was een geniale constructeur, die in zijn tijd, de vooruitgang in de architectuur flink vooruit heeft geholpen door de toepassing van staal, in plaats van zware, ouderwetse baksteenconstructies. De Industriële Revolutie; West Europa industrialiseerde en nieuwe technologieën en materialen kwamen niet alleen beschikbaar, maar waren ook nodig om de nieuwe ontwikkelingen te kunnen uitvoeren. Eiffel deed zijn eerste ervaringen op met metaalconstructies, toen hij voor spoorwegmaatschappijen in Frankrijk begon te werken. Nog voor dat hij aan de bouw begon van zijn bekendste werk, de toren die naar hem is genoemd, werd in 1876 het warenhuis Le Bon Marché voorzien van een door hem ontworpen, moderne ijzer-glas-cocon.

De moderne ijzer-glas-cocon een ontwerp van Gustave Eiffel

Een jaar later overlijdt Boucicaut. Maar zijn geesteskind werd voortgezet door zijn vrouw Marguerite en zijn zakenvrienden van het eerste uur: Narcisse Fillot, Émile Morin en Jules Plassard. De kooptempel inspireerde zelfs schrijver Émile Zola  voor zijn werk 'Au Bonheur des Dames' gepubliceerd in 1883. Au Bon Marché is en blijft een van de meest exclusieve plaatsen om te winkelen in Parijs. op de dames- en herenafdeling vindt u de laatste ontwerpen van alle Franse modehuizen. De parfum- en lingerieafdeling zijn ruim voorzien met juist dat, waar de Fransen al zo lang beroemd om zijn. Zelfs in de paskamers hangt een handige telefoon waarmee u kunt vragen om een andere maat. De delicatessenafdeling in de naastliggende Grande Épicerie is een van de mooiste van Parijs.

Het warenhuis wordt sinds 1984 gerund door LVHM (Louis Vuitton Moët Hennessy). LVHM is het grootste conglomeraat ter wereld van luxeproducten. Het Franse bedrijf is gevestigd in Parijs en is voor een overgrote meerderheid in handen van de Groupe Christian Dior. Deze groep heeft wereldwijd meer dan 77.000 mensen in dienst en 2400 winkels over de hele wereld.

In het park recht tegenover de Bon Marché staat een enorm standbeeld van Marguerite Boucicaut als symbool van goedheid en barmhartigheid, terwijl zij de hongerige spijst. Na haar dood in 1887 laat zij al haar geld na aan diverse goede doelen en ruim 5 miljoen Franse Francs aan het pensioenfonds van haar personeel.

Catherine Deneuve volgens de signatuur van Marjane Satrapi

Speciaal om de 160ste verjaardag van het warenhuis te markeren, heeft het warenhuis Catherine Deneuve gevraagd, om mee te werken aan een unieke en exclusieve documentaire en symbool te staan, in alle etalages, voor het gedurfde karakter van Le Bon Marche. Rive Gauche's passie voor creatie in al zijn vormen. De prachtige tekeningen zijn van de hand van Marjane Satrapi, voor wie "de wereld Parijs is en Parijs is Catherine Deneuve". Zij staat symbool voor de Parijse manier van leven.

Le Bon Marché et La Grande Épicerie, hoek rue du Bac en rue de Babylone, metro Sèvres-Babylone.

COCO CHANEL - THE LITTLE BLACK JACKET

In 1925 introduceerde Coco Chanel een zwart vestjasje met als signatuur 'little black jacket'; een classic. Zelfs zo uniek dat het ontwerp in 2012, gestileerd door Chanel's Carine Roitfeld, opnieuw wordt uitgebracht door mode-icoon Karl Lagerfeld. Lagerfeld en Roitfield hebben het jasje zo omgezet en  herontworpen in een modern, kledingstuk dat het zowel door mannen als vrouwen van alle leeftijden kan worden gedragen.

Cover van het fotoboek 

In juli 2012 werd het inmiddels felbegeerde boek 'The little black jacket' uitgebracht: 'CHANEL’s classic revisited by Karl Lagerfeld en Carine Roitfeld'. De fotoshoots voor het boek vonden plaats in Cannes, Zuid-Frankrijk, New York en eindigden in Parijs. Het resultaat is een collectie zwart-wit foto’s van celebrities als Daphne Guinness, Edie Campbell, Inès de la Fressange, Elle Fanning, Vanessa Paradis, Claudia Schiffer, Uma Thurman, Tilda Swinton, Baptiste Giabiconi, Yoko Ono, Sarah Jessica Parker en zelfs de Vogue 'Devil' herself: Anna Wintour. Allemaal dragen zij het zwarte jasje op hun eigen manier Dit boek toont de verbazende veelzijdigheid van de visie van Chanel in de handen van Lagerfeld, en garandeert de toekomst van 'the little black jacket' als een tijdloos icoon.

Lagerfeld's prachtige zwart-wit foto's, 109 stuks werden voor het eerst tentoongesteld in Tokyo, april 2012. Daarop volgden New York; juni 2012. Taipei en Hongkong; juli 2012. Moskou en Sydney; oktober 2012. London en Parijs zijn aan de beurt in november. Op 10 november opent de tentoonstelling 'the little black jacket' (La Petite Veste Noir in het Frans) in het Grand Palais. Deze unieke reizende tentoonstelling blijft daar tot 25 november 2012. Daarna komen Berlijn (eind november) en Seoul (december) aan de beurt.

Gabrielle Bonheur, beter bekend als 'Coco' Chanel' (1883-1971), was een van de invloedrijkste Franse modeontwerpsters en tot op de dag van vandaag wordt zij gezien als een van de pioniers van de Franse mode. Geboren op 19 augustus 1883, in een armenhuis in Saumur, Frankrijk. Haar moeder, verlaten door haar vader, werkte in het armenhuis en stierf toen Gabrielle slechts zes jaar oud was. Chanel groeide op in een Frans weeshuis. De simplistische en grimmige jurken van de nonnen hadden later, ongewild, een grote invloed op de ontwerpen van Chanel. Haar ontspannen mode, korte rokjes en casual look waren in schril contrast met de heersende korsetmode, populair in de afgelopen decennia. Haar bijna jongensachtige ontwerpen zorgden in de jaren '20, tijdens de grote depressie, voor een echte doorbraak. Met financiële hulp van de puissant rijke  Arthur "Boy" Capel opende zij haar eerste en nu legendarische winkel, op rue Cambon 31.

In 1922 introduceerde Chanel een parfum: Chanel No. 5 dat tot op de dag van vandaag nog even populair is. Bovendien het meest winstgevende product van Chanel, misschien ook wel dankzij Pierre Wertheimer, haar partner in business in 1924 en misschien ook wel haar geheime minnaar. In 1931 wordt Chanel ingehuurd door film tycoon Samuel Goldwin om voor één miljoen dollar de sterren uit MGM- stal, met inbegrip van Katharine Hepburn, Grace Kelly, Elizabeth Taylor en Gloria Swanson, te kleden. Dit duurde maar een zeer korte tijd en Chanel keert terug naar Parijs. In 1939, kort na de 'val van Parijs', sluit ze haar boetieks en dient een korte tijd als verpleegster, waar ze een vluchtige liefdesrelatie heeft met een Duitse nazi-officier. Hierdoor verliest ze haar populariteit en vertrekt naar Zwitserland om in 1954 weer terug te keren naar Frankrijk, om vervolgens haar come-back te maken in de wereld van de Haute Couture. Chanel overleed in 1971 in haar permanente verblijf in het Ritz hotel aan de Place Vendome.  

Photo Coco Chanel 1920: Courtesy of Wikimedia

Chanels kijk op de mode wordt ook na haar overlijden doorgegeven middels haar mode-imperium Chanel, dankzij couturier Karl Lagerfeld. Vandaag de dag bevatten Lagerfeld's moderne ontwerpen nog steeds de gevestigde klassieke look van Chanel. Karl Lagerfeld is sinds 1983 hoofdontwerper van het Chanel 'fashion house'.

La Petite Veste Noir - The little black jacket; Grand Palais, avenue Winston Churchill, 8e arrondissement, van 10 tot 25 november. Metro: Franklin-D.-Roosevelt, Champs-Elysées-Clemenceau.

PARIS PARFUM

Zou het niet zo zijn dat Parijs met al zijn schoonheid, kracht en mysterie, de vrouwelijkste is van alle grote steden? Maar waaraan dankt Parijs zijn charme en zijn bekoring? Met wat voor listen wekt deze stad onze bekoring en met welke liefdesdrank betovert het onze zinnen en onze geest? Het zijn de eerste woorden van het boek 'wonen en leven in Parijs van José Alvarez. Hij schrijft het toe aan de gratie en stijl van de Parisienne, die beslist anders is dan die van een Milanese of van een New Yorkse. De Parisienne is zuiver in haar allure, zij is elegant met daarbij verfijning, een tikje nochalant en uiterst smaakvol. Ze is ongedwongen en heeft de gave ongemerkt een harmonieuze sfeer te scheppen. Vervolgens stelt hij dat Parijs de spiegel is van al dat vrouwelijke.

Het Franse topmodel in de jaren tachtig en negentig, Inès de la Fressange, heeft er zelfs een boek van 233 pagina's aangewijd; 'La Parisienne'. Zij kan het weten, want zij was jarenlang de muze van Karl Lagerfeld en het eerste model dat exclusief verbonden was aan het modehuis Chanel. Het parfum Chanel No. 5 is nog steeds één van de best verkochte parfums ter wereld. Eerder schreef zij het boek 'Parisian Chic', haar eigen stijlgids. Volgens haar staat Parijs voor elegantie en is parfum hier een van de symbolen van. 

En dat brengt mij weer bij een andere Nederlandse namelijk Roos Lubbers. Zij heeft al 10 jaar een eigen onderneming, waar alles draait om geurbeleving. Roos maakt mensen op een inspirerende en bevlogen wijze bewust van het effect van geuren. Zij doet dit door het geven van workshops voor bedrijven, door persoonlijke parfumconsulten en sinds kort met haar eigen 'Perfume Travel'. 

Zij neemt u mee naar Parijs, waar zij u kennis laat maken met 'het neusje van de zalm' aan parfums. U bent dan persoonlijk te gast bij de mooiste parfumhuizen die Parijs rijk is. Drie dagen lang gaat u ruiken, leren en genieten van de meest fantastische parfums onder andere Frederic Malle, Shiseido, Guerlain, L’Artisan Parfumeur, Maison Francis Kurkdjian en The Different Company.

Het Huis Frédéric Malle; alle parfums in deze schitterende, gedistingeerde boetiek zijn gecreëerd door professionele parfumeurs, die onder hun eigen naam werken voor dit uitgevershuis 'Éditions de Parfums Frédéric Malle'.

Les Salons de Shiseido. Verscholen onder de stenen bogen van het Palais Royal. Ook wel de mooiste parfumerie van Parijs genoemd. Deze magische ruimte is het ontwerp van Serge Lutens, die als artistiek directeur van Shiseido, in de jaren tachtig het luxe Japanse bedrijf met zijn geuren en seizoensgebonden make-up lijnen ontwikkelde. Deze boetiek wordt ook wel de Apple store onder de parfums genoemd.

Het merk Guerlain staat al meer dan 180 jaar synoniem voor parfum. Vijf generaties Guerlain hebben bij elkaar meer dan 600 parfums gemaakt, waaronder beroemde geuren als 'Chamade, Samsara en Shalimar'.

Photo Guerlain Paris: Courtesy of Roos Lubbers - Perfume Travel

L'Artisan Parfumeur heeft sinds 1976 prachtige parfums gecreëerd. Dit Franse parfumhuis heeft de bijzondere Franse traditie van parfums creëren weer tot leven gebracht. Elke nieuwe creatie is spannend en vernieuwend met mooie namen als Les Icônes, Les Jardins Secrets, Les Voyages Exotiques en Les Insolites.

Maison Francis Kurkdjian. Hier wordt u onthaald in een wereld van verfijning en sensualiteit. Dit huis bezit een unieke geurverzameling, ontstaan uit de permanente zoektocht naar elegantie en verfijning. U zult versteld staan van hun authentieke know-how en de verzameling van de zuiverste en zeldzaamste etherische oliën.

Een bezoek aan The Different Company is niet in een hokje te stoppen. Zij breken met de traditionele geuren die ons omringen en openen een wereld zonder compromissen. Hier worden zeldzame, kostbare en krachtig geurende grondstoffen in de puurste vorm gebruikt zodat zij hun schoonheid openbaren. Jean-Claude Ellena (huisparfumeur van Hermès) en zijn dochter Celine Ellena zijn verantwoordelijk voor de meeste parfums van The Different Company.

Photo: Courtesy of Roos Lubbers - Perfume Travel

Dinsdag t/m donderdag, 12, 13 en 14 maart 2013 vertrekt zij weer voor drie dagen naar Parijs. Deze reis wordt weer een streling voor de zintuigen. De prijs voor deze driedaagse Parijs Parfumtrip bedraagt € 545 per persoon en is natuurlijk het ideale Sint- of Kerstcadeau. Bij de prijs inbegrepen is een retour Amsterdam Parijs per Thalys, twee overnachtingen in een sfeervol hotel, gelegen in hartje Parijs (inclusief ontbijt). Metrokaart voor drie dagen, alle lunches, exclusieve ontvangst bij zes parfumeriehuizen, een uitgebreide handout en (reis) begeleiding door Roos Lubbers
zelf. Niet bij de prijs inbegrepen zijn twee diners (deze zijn inmiddels wel gereserveerd bij bijzondere Parijse restaurants. Toeslag voor een eenpersoonskamer is eenmalig € 95. Het maximum is elf deelnemers. 

Wilt u meer weten over Roos en haar Perfume Travel kijk dan eens op haar website. U kunt ook mailen naar roos@parfumconsult.nl of bellen naar: 06-10.08.38.62.

SHAKESPEARE & COMPANY

De titel brengt mij terug naar het Parijs van de jaren twintig, prachtig verfilmd in de film van Woody Allen; 'Midnight in Paris'. De film, een prachtige ansichtkaartenode aan de toch al magische stad Parijs, vertelt het verhaal over Gil, een aspirant schrijver, die met zijn verloofde Inez en haar ouders, een bezoek brengt aan de stad van de liefde. Hij werkt al jarenlang aan een boek over nostalgie, maar durft het niemand te laten lezen. Tijdens een nachtelijke wandeling wordt Gil op een wel heel bijzondere wijze meegevoerd in de bruisende geschiedenis van Parijs in de jaren twintig. De tijd van het modernisme, het surrealisme en de opkomst van de jazz. Tijdens een van zijn nachtelijke wandelingen verdwaalt Gil in het vijfde arrondissement. Als de klok middernacht slaat, komt een prachtige ouderwetse auto de hoek om en neemt Gil mee naar het Parijs van de jaren twintig, de tijd die Gil zelf graag meegemaakt zou hebben. Daar ontmoet hij veel bekende namen die hij allen even inspirerend vindt, waaronder; Hemingway, Fitzgerald, Picasso, Dalí en uiteraard Gertrude Stein.

 

Shakespeare & Company aan rue de la Bûcherie 37

 

In het echte leven was Ernest Hemingway een geregelde bezoeker van de boekenwinkel van Sylvia Beach in het vijfde arrondissement. Zij was bevriend met tal van arme Amerikaanse en Britse schrijvers zoals Ezra Pound, T.S. Eliot en Scott Fitzgerald. Sinds de zomer van 1921 bevindt 'Shakespeare & Company', de naam van de boekhandel en uitleenbibliotheek, zich in de rue l'Odéon 12. De rue l'Odéon die naar het gelijknamige theater leidt, was een van de eerste straten in Parijs die voorzien was van trottoirs en verlichting op gas. Hemmingway kocht en leende geregeld boeken bij Sylvia Beach die als eerste in 1922 de complete versie van James Joyce's Ulysses in het Engels durfde uit te geven. Dit 'obscene' werk werd de literaire sensatie van het decennium. Hemmingway en Gertrude Stein waren een van de eerste leden van Beach' uitleenbibliotheek, die met name gespecialiseerd was in Engelstalige journalistiek. Sylvia Beach runde haar boekwinkel tot 1949.

 

Wanneer de zon schijnt is het buiten heerlijk toeven voor het lezen van een boek op het bankje voor de boekhandel, of onder de boom bij de Wallace fontein

 

De huidige Shakespeare & Company van de Amerikaan George Whitman, is sinds 1951 gevestigd aan de rue de la Bûcherie 37, niet ver van het wonderschone square Viviani, dat weer grenst aan het kleine kerkje, tegenover de Notre Dame, de Église Saint Julien le Pauvre. Velen reisgidsen van Parijs doen je geloven dat deze boekwinkel de oorspronkelijke versie is van Sylvia Beach' boekwinkel. De enige overeenkomst is dat de huidige Shakespeare & Company, zich voornamelijk richt op Engelstalige boeken en is vernoemd naar de beroemde boekwinkel in de rue l'Odéon. De winkel wordt gerund door jonge would-be Hemingways die boven slapen, gratis boeken lenen en hun huur betalen door achter de kassa te staan. Een bijzondere plek met oude vloertegels, een fonteintje vol muntjes en planken vol met nieuwe en tweedehands boeken en een kleine bibliotheek. Op de website omschrijven ze zich zelf als een instituut, maar dat is schromelijk overdreven. Het is wel een absolute 'must see' in Parijs. Wanneer de zon schijnt is het buiten heerlijk toeven voor het lezen van een boek op het bankje voor de boekhandel, of onder de boom bij de Wallace fontein.

 

De typische 'Facebook kiekjes' op square Viviani

 

In zijn boek 'Paris est une fête', denkt Hemmingway terug aan zijn tochten door Parijs. Hij brengt op prachtige wijze hulde aan de stad. Hij heeft het over de gerechten, het drinken, de wijn, de oesters en zijn nachtelijke uitspattingen. Een Parijs vol met sensatie en sfeer. "If you are lucky enough to have lived in Paris as a young man, then wherever you go for the rest of your life it stays with you, for Paris is a moveable feast". Vertaald: "Als je zo gelukkig bent om als jongeman in Parijs gewoond te hebben, dan blijft je dat bij, waar je in je leven ook naar toe gaat, want Parijs is een doorlopend feest".

 

Shakespeare & Company, rue de la Bûcherie 37, 5e arrondissement, metro Odéon.

LE BALZAR

Waarschijnlijk zou u er zo voorbij lopen, brasserie Balzar in de rue des Écoles, naast een van de statige gebouwen van de Sorbonne, het College van Frankrijk en de Parijse faculteit der Geneeskunde. Binnen, grote, hel verlichte lampen. Weer een reden om verder te lopen. Kijkend naar de prijzen op de menukaart en u besluit zeker om door te lopen. En dat is nou jammer, want eten bij Balzar is een beleving. Eenmaal binnen, u moet natuurlijk wel gereserveerd hebben, en nadat u uw autosleutels heeft afgegeven aan de voiturier, begint een heerlijke echte Parijse avond. Oh ja, mocht u niet bekend zijn met de naam voiturier, hij is de man die u buiten het restaurant de sleutels van uw auto geeft en u in een klap verlost van het probleem van het zoeken naar een geschikte parkeerplaats in de buurt.

 

Brasserie Balzar in de rue des Écoles

In Parijs staat Balzar bekend als 'Petit Lipp'. Waar het bij Lipp nu barst van de toeristen, treft u bij Balzar bijna allemaal Frans sprekende gasten aan, die genieten van de intieme sfeer van dit restaurant. En dan hoor ik u zeggen: 'En die hel verlichte lampen dan"? Gek genoeg passen die in het sfeertje van leren banken, spiegels en nog eens spiegels.

In Parijs staat Balzar bekend als 'Petit Lipp'

Eind vorige eeuw vertrok Amédée Balzar uit zijn geboortestreek Picardië, om aan de slag te gaan bij zijn broer, die eigenaar was van een taveerne in de rue Soufflot in Parijs. Het duurde niet lang voordat hij in 1890 zijn eigen zaak begon aan de rue des Écoles. Door de desastreuze periode na de Eerste Wereldoorlog kwam de zaak in handen van MarcellinCazes, de eigenaar van brasserie Lipp, aan de boulevard Saint Germain. Hij besloot tot een rigoureuze opknapbeurt, waar geen enkele concessie werd gedaan aan de heersende mode van de Art Déco. De architect Louis Madeline introduceerde hier voor het eerst een ingenieuze vinding, namelijk schuin geplaatste spiegels aan de muur. Zo kon de genietende gast het gehele restaurant overzien, waar hij ook plaatsnam in het restaurant. In november 1931 opende Le Balzar, onder leiding van Clémence Cazes, de broer van Marcellin, opnieuw haar deuren. Door de familieband en het interieur werd het al snel de tweede Lipp genoemd. Het werd de 'place to be' voor de hoogleraren van de Sorbonne universiteit. Ze waanden zich bij Lipp die al een reputatie had verworven als een literaire salon voor schrijvers en professoren van politiek, wetenschap, geneeskunde, literatuur, geschiedenis en recht.

'Millefeuille pâtissier traditionnel'

In 1961 deden de gebroeders Cazes, le Balzar weer van de hand. De zaak werd opnieuw verbouwd door Claude Marolleau, die in 1979 spiegels schuin tegen het plafond liet zetten om zo de prachtige lampen met witte bollen oneindig te laten reflecteren. Balzar, nu in handen van de Groupe Flo, is nog steeds het juweel van het vijfde arrondissement. De obers, nog steeds in onberispelijk zwart en met lange witte voorschoten. Lange tafels met wit damast en op de kaart nog altijd de welbekende gerechten waaronder: 'Soupe gratinée à l’oignon, Escargots de Bourgogne marinés au Chablis, Côte de cochon "Grand-Mère" rôtie au sautoir, fricassée de légumes de saison, la fameuse andouillette de Troyes AAAAA, pommes frites en Chateaubriand grillé, sauce béarnaise et pommes frites'. Maar overheerlijk is de pâtisserie uit eigen keuken: 'Millefeuille pâtissier traditionnel, Moelleux au chocolat avec glace à la vanille Bourbon' en altijd de 'Tarte du jour'.

Overheerlijke patisserie uit eigen keuken

Door de tijd hebben de vaste klanten bij brasserie Lipp, die het vleugje extra bij Lipp begonnen te missen, plaatsgemaakt voor de horde toeristen. De oude clientèle heeft nu zijn plek gevonden bij Le Balzar. En zo is Lipp een tweede Balzar geworden in plaats van andersom, wat ooit de bedoeling was.

Brasserie Balzar, rue des Écoles 49, 5e arrondissement, metro Cluny La Sorbonne.

Tip: Met de Esprit Brasseriekaart, die u gratis kunt aanvragen via mijn weblog, ontvangt u 10% korting op uw gehele rekening.

DE CATACOMBEN VAN PARIJS

Onder Parijs gaat een bijzondere onderaardse wereld schuil, net als in andere grote steden. Maar die van Parijs is diverser, vreemder. En dan doel ik niet alleen op de honderden kilometers lange tunnels, die samen een van de fijnst vertakte metronetwerken en riolen ter wereld vormen. Er is daar beneden nog veel meer te vinden: kanalen, waterreservoirs, crypten, bankkluizen en oude wijnkelders die illegaal dienstdoen als nachtclub of galerie. Maar het opmerkelijkst zijn de steengroeven: de meer dan 300 kilometer lange gangenstelsels die onder veel wijken te vinden zijn, met name in het zuidelijke deel van de stad.  Alle bouwmaterialen waaruit Parijs is opgebouwd komen namelijk uit eigen bodem. De bodem heeft vanaf de tijd van de Romeinen, tot vroeg in de negentiende eeuw, de materialen geleverd voor de huizen, kerken, paleizen en kloosters.

 

De bijzondere onderaardse wereld; de catacomben - Photo courtesy of HeatherBlog

 

In de loop van 2000 jaar is de bodem onder de stad voor ongeveer een tiende van het huidige stadoppervlak uitgehold. Uit talloze steengroeven in de stad haalden de Parijzenaars niet alleen de kalksteen voor hun gebouwen, maar ook leem, kalk en zand. Pas in 1813 werd de exploitatie van de laatste 18 steengroeven binnen de stad verboden, omdat zich in de bodem steeds meer verzakkingen voordeden. Vanaf 1893 is men systematisch begonnen de onderaardse gangen weer op te vullen. Maar nog steeds vinden er in wijken, waaronder Montmartre, verzakkingen plaats. Ironisch genoeg heeft dit de Butte, zoals Montmartre heet in de volksmond, behoed voor desastreuze modernisering.

De gangenstelsels waren tijdens de Tweede Wereldoorlog de schuilplaatsen voor het Franse verzet, maar tegenwoordig oefenen die tunnels een aantrekkingskracht uit op een heel andere clandestiene groep, een gemeenschap van vrijgevochten types die soms dagen- en nachtenlang ondergronds blijven: de 'Cathaphiles'. Ook wel 'Urban Explorers' genoemd. Afdalen in de catacomben van Parijs is illegaal en niet zonder levensgevaar. Zuurstofgebrek, gevaarlijke rioolgassen, gevaar voor instortingen of verdwalen en zelfs kans op verdrinking. Via mangaten en ontelbare ladders dalen ze af naar het binnenste van Parijs. Getooid met lampen touwen en veiligheidshelmen, met als doel het verkennen van de duistere tunnels om er te feesten, te schilderen, of te fotograferen. Een goede gids is onmisbaar en vanwege de vele gevaren is het afdalen zonder gids, sinds 2 november 1955, zelfs strafbaar.

STOP!  Hier begint het dodenrijk

Maar er is ook goed nieuws. Een klein deel van het onderaards gangenstelsel van Parijs kunt u legaal bezoeken. Diverse stadsgidsen geven rondleidingen op minder bekende plekken in de stad zoals bijvoorbeeld onder de 'Julizuil' op de Place de la Bastille waar slachtoffers van de revolutie van 1830 en 1848 zijn begraven, of onder de kerk Saint Sulpice. U kunt ook de riolen van Parijs bezoeken, die in 1852 zijn aangelegd door Eugène Belgrand, de rechterhand van Baron Haussmann. Maar de mooiste legale attractie van Parijs is een onderaards gangenstelsel vol met knoken en schedels, een soort museum van de dood. Les Catacombes aan de place Denfert Rochereau behoort tot een van de meest bezochte ondergrondse bezienswaardigheden van de stad. Meer dan vijf tot zes miljoen menselijke skeletten liggen hier begraven, het grootste beenderendepot ter wereld in een ondergronds netwerk van 165 kilometer aan tunnels.

Welkom in het grootste beenderendepot van de wereld

Tot in de zeventiende eeuw werden de doden letterlijk gedumpt op braakliggende terreinen in de stad, vrijwel altijd naast of in de buurt van een kerk. De massagraven bleven open tot ze verzadigd waren en werden daarna bedekt met een laagje aarde om de stank tegen te gaan. Het waren hoogtijdagen voor de ratten, dieven en lijkenpikkers wanneer er vrijwel dagelijks aanvoer was vanuit de diverse ziekenhuizen in de stad. In de dertiende eeuw kende Parijs vijf van zulke publieke 'begraafplaatsen'. Saint Innocents, Saint Benoit, Saint Honoré, Saint Landry en Saint Nicolas des Champs. In de zestiende eeuw waren er 65 kerken en kapellen met een naastliggend kerkhof. Het cimetière des Saint Innocents, naast de voedselhallen, was eeuwenlang, met 18 lagen, de grootste dodenakker van Parijs. De opgezwollen en gistende lijken lagen tegen de muren van de huizen opgestapeld. Op 9 november 1780 besluit het stadsbestuur dat het zo niet langer kan en sluit het kerkhof, om vervolgens opdracht te geven om alle restanten te verhuizen naar de grootste ondergrondse necropolis van de stad: De Tombe Issoire onder de place d'Enfert, het Helleplein. Op 7 april 1786 vind de inzegening plaats en vanaf dat moment trekken de karren 's nachts door de stad, afgedekt met een zwarte doek en vergezeld door fakkeldragers en een priester, zingend het Libera me Domine. Requiem æternam dona eis Domine (Heer, geef hun eeuwige rust). Nog 16 andere Parijse begraafplaatsen worden geëlimineerd. Dit gaat zo door tot 1860. Alleen al uit het cimetière des Saint Innocents kwamen 2 miljoen overblijfselen.

 

Tunnel na Tunnel, kilometers lang, liggen de beenderen netjes soort per soort opgestapeld, links en rechts gelardeerd met een schedel. De ondergrondse gangen dragen de namen die overeenkomen met de straatnamen bovengronds. Twee macabere kilometers kunt u elke dag, behalve op maandag, bezoeken. U gaat ondergronds op de Place Denfert Rochereau. Na een benauwd gangenstelsel te hebben doorlopen komt u bij een poort met het opschrift: Arrête! C’est ici l’Empire de la Mort (Stop! Hier begint het dodenrijk). Een stukje verder een plakkaat met de veelzeggende tekst: “Pensez le matin que vous n’irez peut-être pas jusques au soir, et au soir que vous n’irez peut-être pas jusques au matin". Ofwel "houd er elke morgen rekening mee dat u misschien de avond niet haalt en houd er elke avond rekening mee dat u misschien de morgen niet haalt". Opbeurend toch? Neem in ieder geval een warme trui en een zaklantaarn mee en hou er rekening mee dat u honderden traptreden moet beklimmen. 131 treden naar beneden en weer 83 treden naar boven. Het mooie is dat u op een heel andere plek boven de grond komt als waar u naar beneden bent gegaan. Ik garandeer u een bijzondere maar vooral boeiende wandeling.

Vijf tot zes miljoen skeletten liggen begraven in de catacomben van Parijs

Les Catacombes, avenue Colonel Henry Rol Tanguy 1, 14e arrondissement, metro Denfert Rochereau. Geopend dinsdag tot en met zondag van 10.00 uur tot 16.00 uur (laatste toegang)

De Colonne de Juillet, Place de la Bastille, 4e arrondissement, metro Bastille

Église Saint Sulpice, place Saint Sulpice, 6e arrondissement, metro Saint Sulpice

MUSÉE ZADKINE

Maar weinig grote steden hebben zo'n nauwe band met de beeldende kunst als Parijs. In het tweede Keizerijk (1852-1870) en de Derde Republiek (1870-1940/'46) werd Parijs gaandeweg een openluchtmuseum vol met beelden van onder andere Carpeaux (de prachtige Fontaine de l'Observatoire) Rude (de Marseillaise op de Arc de Triomphe). Rodin, Maillol, Zadkine en Bourdelle. Montmartre en Montparnasse werden hèt bloeiend centrum voor kunst en literatuur. Schilders en beeldhouwers, schrijvers en dichters werden aangetrokken door deze buurten. De ateliers, de levendigheid en bohemienachtige manier van leven en werken werkten als een magneet op vele getalenteerde kunstenaars. Kunstenaars als Moreau, Delacroix, Bourdelle, Maillol, Rodin, Zadkine en schrijvers waaronder Balzac en Hugo hebben een schat aan ateliers nagelaten aan de stad Parijs. Gelukkig zijn veel van deze ateliers musea geworden in eigendom van de stad Parijs en daardoor (nog) gratis te bezichtigen.

 

Musée Zadkine: Dialogue avec la création contemporaine 

Op loopafstand van het Musée Bourdelle vlakbij de Jardin Luxembourg ligt, verborgen tussen de muren van de hoge aanpalende gebouwen, het woonhuis en atelier van de in Rusland geboren beeldhouwer Ossip Zadkine (1890-1967). In de rustige en besloten tuin, omgeven door met klimop begroeide ateliers, lijken zijn bronzen beelden slechts met moeite licht op te vangen. Het museum, in februari 2012 weer opengegaan voor het publiek na een grondige renovatie, toont een prachtig overzicht van zijn werken van kubisme tot abstracte kunst. Binnen vindt je een collectie van houten torso's en kleinere werken van brons en steen.

Tête d'Homme (1922)

Buiten, fascinerende beelden waaronder Orphée, verschillende studies van 'La Ville détruite',  de verwoeste stad, zijn belangrijkste creatie. Een treinrit door het verwoeste Rotterdam inspireerde Zadkine tot dit beeld, waaruit het hart is weggerukt en waarbij de armen en handen de hemel als het ware om hulp roepen, terwijl een schreeuw uit de bronzen mond ontsnapt. Het beeld, dat te vinden is aan de Leuvehaven in Rotterdam, was een schenking van de directie van het warenhuis de Bijenkorf aan de stad. Vlakbij de uitgang van de tuin, verborgen in een kleine nis, staat het monument ter ere van de gebroeders van Gogh, gemaakt in 1964, een van zijn laatste werken.

'La Ville détruite'; de verwoeste stad

Zadkine kwam op twintigjarige leeftijd in Parijs terecht, gelokt door zijn mede landgenoot en kunstschilder Marc Chagall, Hij was aanvankelijk een leerling en vriend van Rodin. Tijdens de eerste wereldoorlog werkt hij als verpleger en tolk in het Franse leger, waar hij de Joodse schilderes Valentine Prax ontmoet, waarmee hij in 1918 trouwt. In 1928 vestigde hij zich in het huis, zijn 'folie d'Assas' aan de rue d'Assas 100 bis. In 1937 besluit hij, na een tentoonstelling in New York, om niet terug te gaan naar Parijs vanwege de toen al opkomende antisemitische sentimenten. Valentine blijft in Parijs en duikt onder. Pas na de tweede wereldoorlog vinden ze elkaar terug in de rue d'Assas. Hij bleef er tot aan zijn dood in 1967. Ossip Zadkine is begraven tussen zijn illustere tijdgenoten, waaronder Constantin Brancusi en Auguste Bartholdi, op het nabij gelegen cimetière Montparnasse. Valentine Prax schonk meer dan 400 beeldhouwwerken en 300 tekeningen aan de stad Parijs, samen met zijn persoonlijk archief en foto's. Het museum opende voor het eerst zijn deuren voor het publiek in 1982. Een echte aanrader.

 

Musée Zadkine, rue d'Assas 110 bis, 6e arrondissement, Metro Vavin, Notre Dame des Champs. Geopend dinsdag tot en met zondag van 10.00 uur tot 18.00 uur. Toegang gratis tot september 2013.