ONGEKEND PARIJS

In mijn eerste boek ‘Ongewoon Parijs’ nam ik je al mee naar plekken waar je als toerist nauwelijks komt, maar waar je wel de polsslag van de Franse hoofdstad voelt. Mijn nieuwe reisgids ‘Ongekend Parijs’ is dan ook een logisch vervolg en brengt je opnieuw naar de verborgen werelden in en om Parijs. Midden in de nacht dwalen door de buik van Parijs, wandelen over de Voie Triomphale en het Parijs van de toekomst. Op ontdekkingstocht langs de randen van deze boeiende metropool; Vincennes, Saint-Cloud en Billancourt. Je ervaart wederom unieke belevenissen, waaronder kunst kijken in de diverse wijken en creatieve broedplekken. Struinen over bijzondere voedselmarkten, ‘wining & dining’, waar ik op zoek ga naar de mooiste wijnbars en brasserieën. Cathelijne van Vliet, hoofdredacteur van de Nederlandse glossy ‘Leven in Frankrijk’, schreef het voorwoord.

‘Ongekend Parijs’ is vanaf nu leverbaar en verkrijgbaar bij de betere boekhandel en online bij onder andere Libris, Bol, Edicola Publishers, Bookspot, Scheltema, Boekhandel, Boekhandel Smit, Managementboek, Hebban, Jongbloed, Veltman uitgevers,  Bruna, De Drvkkery, (ja zo wordt het geschreven), Donner en Boekenroute. (De hyperlinks brengen je direct naar de bestelpagina)

Paperback met vele kleurenfoto’s van Parijs, 160 pagina’s, ISBN: 978-94-93160-14-9, prijs € 22,50

Dit is wat je zoal kunt verwachten

DEEL 1: Découvertes parisiennes

Parijse ontdekkingen

Op bezoek bij Alberto Giacometti

De werkplaats van licht

De laatste rustplaats van Les Misérables

Palais de la Porte Dorée

Street art 13

À pied Clignancourt Batignolles

Rusland in Parijs

DEEL 2: Dégustation - Joie de Vivre

Wandelen in de buik van Parijs

De vijf mooiste voedselmarkten van Parijs

Paris à vins

Esprit Brasserie

DEEL 3: Dwalen rond de stad

Het Manhattan van Parijs

Cimetière des Chiens

Maisons-Laffitte - Het groene paradijs aan de Seine

Ïle Seguin

Keramiek met de Franse slag

Het park van Saint-Cloud

Van Aznavour tot Ravel

Het kasteel van Vincennes

Deel 4: Handige websites die je verblijf in Parijs nog aangenamer maken.

Een boek vol met ongekende plekken

Diverse reacties:

Een boek vol met insidertips en dit alles op een vertellende manier, met veel achtergrondinformatie en rijk geïllustreerd met veel foto’s van de fotograaf zelf. Een absolute leidraad voor een avontuurlijk weekend of midweek in de Franse hoofdstad.

Edicola Publishers

Waarom zou je alleen een ontdekkingsreiziger in een ver land kunnen zijn? Ferry van der Vliet is een ontdekkingsreiziger door alle buurten van Parijs en een goede ook! Hij neemt wèl de tijd om te wandelen, te observeren, te praten met Parijzenaars en te verdwalen. Geniet van deze gids bestemd voor avonturiers en voor èchte Parijsliefhebbers.

Cathelijne van Vliet, hoofdredacteur Leven in Frankrijk.

Parijs roept al heimwee op vóór je haar verlaten hebt’, schreef Henry Miller treffend, en hij is niet de enige. Sinds 1968 bezoekt Ferry van der Vliet deze stad meerdere malen per jaar en in al die jaren is hij een ware kenner en liefhebber bij uitstek geworden. In ‘Ongekend Parijs’ leidt hij je weer persoonlijk rond en beperkt hij zich niet alleen tot het Parijs binnen de périphérique maar ook daar buiten. Of het nou gaat om het leven op straat, een aangename markt of brasserie, het oude en het nieuwe Parijs, of delen waar de gewone bezoeker meestal geen voet zet, maar ook het Parijs dat de Parijzenaar zelf allang vergeten is. Deze gids zal je al snel het gevoel geven in een andere wereld rond te dolen.

Diverse online boekenwebsites

Gesigneerde versies kun je rechtstreeks bij mij bestellen. Stuur een email naar fvdvliet@upcmail.nl

€ 22,50 plus portokosten voor Nederland € 4,35 – voor Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, België zijn de officiële Post.nl portokosten € 9,80

HET ANDERE PARIJS DE VERANDERENDE STAD

‘De vorm van een stad verandert sneller helaas dan het hart van een sterveling’

Baudelaire

De Seine binnen de rondweg kent vandaag de dag nog maar drie eilanden: Île de la Cité, Île Saint-Louis en Île aux Cygnes.  Dat was echter niet altijd het geval. Browsen op het internet en onderzoek in oude documenten leert ons dat er eertijds een tiental eilanden de loop van de Seine in de hoofdstaf afbakenden. Een voor een werden ze opgeslokt door het vasteland. Natuurlijk was de bedrijvigheid op de rivier in vroeger tijd veel drukker dan nu en dat bleef zo tot de aanvang van de twintigste eeuw.

Het île Maquerelle ook wel île des Cygnes genoemd (Niet te verwarren met het Île aux Cygnes in het 15e arrondissement) was een eiland in de Seine. Het lag in het noordwestelijke deel van het 7e arrondissement , tussen de rue de l'Université en de Seine, de Invalides en de Champ de Mars. Het werd gevormd door de samenvoeging van de eilandjes bekend als île des Treilles, île aux Vaches (en nee, dit is niet het eiland dat later het Île Saint-Louis vormde), île de Grenelles, île de Jérusalem en île de Longchamp. 

Het île Maquerelle - bron Wikimedia

Aangezien ze bij elke hoogwaterstand onderliepen werden ze, aan het einde van de 18^e eeuw samengevoegd en verbonden met de rive gauche. Het huidige Musée du quai Branly bevindt zich erop. Niet ver daar vandaan lag tot voor de Eerste Wereldoorlog de port Saint-Nicolas, van waaruit de stoomboten vertrokken, vol beladen met goederen bestemd voor Le Havre.

Île de la Cité voor de bouw van de Pont Neuf - bron Wikimedia

Even verderop het huidige Île de la Cité dat bestond uit meerdere eilandjes. De bouw van de Pont Neuf door Henry IV , van 1577 tot 1607, leidde tot de hereniging van de drie eilanden: Île de la Gourdaine, îlot du Passeur-aux-Vaches en île aux Juifs. Hier bevinden zich het  huidige square Vert-Galant en  het wonderschone place Dauphine.

Ten Oosten van La Cité scheidde een kanaal de omwalling van Filips-august, het Île de Notre-Dame en het Île aux Vaches. Op het eerste eiland hingen de Parisiens hun was te drogen, op het andere lieten de boeren hun koeien grazen. Deze twee eilanden vormen nu het huidige Île Saint-Louis.

Ter hoogte van de boulevard Morland lag het Île Louviers evenwijdig met de quai Henri IV. Een stukje onafhankelijk land dat tot zijn verdwijning de naam droeg van Nicolas de Louviers, provoost van de Parijse kooplieden en eigenaar van het eiland in de vijftiende eeuw. Nu onderdeel van het vierde arrondissement. Hier bevindt zich onder andere het Cité Internationale des Arts. De Cité internationale des arts is een erkende stichting die jaarlijks buitenlandse en Franse professionele kunstenaars verwelkomt in Parijs. Elk jaar verblijven hier zo’n 1.000 kunstenaars uit meer dan 55 landen en nemen deel aan een van de 325 workshops.

Île Saint-Louis (l) en Île Louviers (r) - bron Wikimedia

Last but not least; de Allée des Cygnes, ook wel bekend als Île aux Cygnes. Dit is letterlijk een eiland midden in de Seine, gelegen in het meest westelijke deel van Parijs op de grens van het 15e en 16e arrondissement. Het eiland werd in 1827 aangelegd en is vooral in de warme zomermaanden een prettige plek voor een wandeling, die loopt van de pont Bir Harkeim naar de pont de Grenelle. Het heeft een lang wandelpad met banken en is omzoomd door bomen. Het is er koel en rustig.  Hier onderga je de rust van de Seine met zijn boten. Ze gaan gestaag hun weg naar gene zijde van de stad. Hier blijft het drukke leven ver weg. Dat is de rust van de rivier, die je ook zo heerlijk kunt beleven langs de vele kades van de Seine. De pont Bir Harkeim is opgenomen in het register van historische monumenten. Deze metalen voetbrug, met daarop een weg en een treinspoor, werd gebouwd in 1878 voor de Wereldtentoonstelling op elke kant van het Île aux Cygnes. Toen de Passy voetbrug genoemd. Vanaf het eiland en de brug heb je een prachtig vergezicht op de Eiffeltoren.

De Allée des Cygnes een oase van rust midden in de Seine

De kop van het eiland wordt bewaakt door een replica van het beeld dat dit jaar 134 jaar bestaat: Het Vrijheidsbeeld dat in de haven van New York staat. Dit beeld werd onthuld in 1885, een jaar eerder dan in New York. Omdat toen het bronzen beeld nog niet klaar was, werd een gipsen kopie gebruikt. Het definitieve beeld werd in 1889 geplaatst. Het originele ontwerp is van Eugene-Emmanuel Viollet-le-Duc en Alexandre-Gustave Eiffel. De Franse beeldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi heeft het project uitgevoerd en Bartholdi's moeder, Marie, heeft er voor geposeerd. Er was 15 jaar nodig, van 1870 tot 1885, om het Vrijheidsbeeld te bouwen in het atelier van Bartholdi  aan de rue de Chazelles, vlakbij het Parc Monceau in Parijs. Het beeld was een cadeau van Frankrijk aan Amerika, voor de viering van de 100ste  verjaardag van de Amerikaanse onafhankelijkheid. 

De kopie van het Amerikaanse Vrijheidsbeeld bij de Pont de Grenelle

De bouw werd door het Franse volk zelf bekostigd. De verschillende onderdelen werden in 214 kratten, op een schip, over de Atlantische Oceaan, naar Amerika vervoerd. Eenmaal in Amerika aangekomen ontstond er een vertraging van 15 maanden omdat de sokkel nog niet klaar was. Uiteindelijk werd het beeld onthuld op 28 oktober 1886. Het gigantische beeld stelt een vrouw voor die een gebroken ketting van zich afschudt. In haar rechterhand houdt ze de fakkel van vrijheid vast. In Parijs kun je niet één Vrijheidsbeeld bewonderen, maar drie! De grootste (11,5 meter) staat aan de kop van de Allée des Cygnes, iets minder groot (11,2 meter) vind je in het Musée des Arts et Métiers en de kleinste (4,5 meter) in de Jardin du Luxembourg.

De Parijse replica heeft een boek in de hand houdt dat zowel de datum van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring toont, als de datum van de Franse Revolutie

Het beeld heette oorspronkelijk; la Liberté éclairant le Monde (Vrijheid verlicht de Wereld). Hoewel Bartholdi het in de richting van haar zusterbeeld in het westen (Jardin du Luxembourg) wilde laten kijken, werd het beeld aanvankelijk naar de Eiffeltoren gericht om te voorkomen dat het met de rug naar het Élysée, het presidentiële paleis, zou komen te staan. Bij de Wereldtentoonstelling van 1889 is het beeld uiteindelijk omgedraaid en gericht op New York. Afgezien van het verschil in grootte, is het verschil met het beeld in New York, dat de Parijse replica een boek in de hand houdt dat zowel de datum van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring toont (4 juli 1776), als de datum van de Franse Revolutie (14 juli 1789).

Front de Seine met de futuristische Tour Totem en het voormalige hotel Nikko

Aan de overzijde de wijk Javel. In deze wijk werden vroeger het beroemde bleekwater, ‘Eau de Javel’ en daarna auto’s van het merk Citroën aan de lopende band gefabriceerd. De torens aan de overzijde vormen de Front de Seine, de eerste hoogbouw van de stad Parijs gebouwd tussen 1967 en 1985. De wijk wordt ook wel het Beaugrenelle-district genoemd. Uniek in zijn tijd. 20 wolkenkrabbers, elk bijna 100 meter hoog, met elkaar verbonden door een kunstmatige voetgangersvloer met groene zones die zich op twee niveaus boven het natuurlijk straatniveau bevond. Hotels, woningen, kantoren, openbare voorzieningen en winkels mengen zich harmonieus. Het meest herkenbaar zijn de Tour Totem en de rode Tour Nikko. Tour Totem werd gebouwd tussen 1976 en 1979 en voorzien van een unieke glasstructuur heel futuristisch voor die tijd. Nikko werd in 1976 gebouwd onder de naam Hotel Nikko, speciaal ontworpen voor de bemanningen en klanten van Japan Airlines. Het interieur werd ontworpen door de Franse binnenhuisarchitect Pierre Paulin. In 2001 werd de toren overgenomen door de Franse Accorgroep en is nu een Novotel. Met 764 viersterrenkamers een van de grootste Parijse hotels qua capaciteit.

Het Île aux Cygnes biedt fraaie vergezichten

Maar aan het einde van de 20^e eeuw slaat verval en verloedering toe. In 2002 worden plannen gemaakt voor een ambitieus renovatieproject, een van de grootste stadsvernieuwingsoperaties van de Franse hoofdstad. De Front de Seine moet weer een futuristische uitstraling krijgen gezien zijn bevoorrechte positie, uitzicht op de kades van de Seine, ligging op een bevoorrechte as tussen de Champs de Mars en het Parc André Citroën. Goed bereikbaar dankzij de metrolijn 10 en de RER-C.  De voetgangersgebieden worden voorzien van een nieuwe verlichting, groen en panoramaliften vanaf straatniveau. Negen ondergrondse parkeergarages worden gerenoveerd. In 2010 wordt de renovatie van de Tour Christal gerealiseerd. In 2013, na vier jaren van renovatie opent een geheel vernieuwd winkelcentrum, de Nouveau Beaugrenelle, met een oppervlakte van 45.000 m² zijn deuren. 

 Het atrium van het Nouveau Beaugrenelle

Gebouwd rond een groot ovaal atrium en daardoor transparant, open en licht. 110 Winkels waaronder een warenhuis, diverse restaurants en een bioscoop. Het gebouw heeft het grootste groendak van Parijs met bijenkorven om de biodiversiteit te bevorderen en een mooie oogst van stadshoning mogelijk te maken. In 2016 volgen de Mercure II toren, een complex met 106 hotelkamers en het nieuwe hoofdkantoor van de prestigieuze koksschool Le Cordon Bleu, eveneens voorzien van een 800 m² grootte daktuin naar een ontwerp van Régis Guinard . Het maakt deel uit van het educatieve programma bedoeld om studenten kennis te laten maken hoe fruit, groenten en kruiden worden geteeld in een stedelijke omgeving. Verder herbergt het dak ook nog eens vier bijenkorven en een insectenhotel.

Een prachtig uitzicht heb je op het 'Zwaneneiland' vanaf het dak van Le Cordon Bleu

Als je straks weer plaatsneemt op een bankje bedenk dan dat elk tijdperk zijn eigen stempel drukt op Parijs en de stad geen specifieke stijl heeft. Stijlen worden bedacht door generaties architecten en staatshoofden en bepaald door de gebouwen, die soms bij toeval, de tijd  en de dreiging van de sloophamer weten te weerstaan. Parijs is en zal altijd een stad blijven van tegenstrijdige gevoelens die verrassende samenlopen weerspiegelt. Front de Seine: “You hate it or you love it!”

De 800 m² grootte daktuin van Le Cordon Bleu met zicht op de Tour Christal

ART DE VIVRE CONFORM LE CORDON BLEU

In juni ontvang ik een telefoontje van Cathelijne van Vliet, neen, geen familie, of ik een fotoreportage wil maken voor het septembernummer van de glossy Leven in Frankrijk. Het gaat om een reportage over de l’Ecole de Cuisine et de Pâtisserie Le Cordon Bleu Paris, beter bekend als Le Cordon Bleu. Dit samen met Tom Kellerhuis, sinds 2014 hoofdredacteur van HP/De Tijd. Maar Tom is meer, eigenlijk een schrijvende chef. In 2008 verliet hij de journalistiek voor zijn andere grotere passie; koken. Van 2008 tot 2011 volgde hij de koksopleiding aan het ROC te Amsterdam om vervolgens als leerling-kok te gaan werken bij diverse sterren restaurants in Nederland en het buitenland. Zijn belevenissen en ervaringen als keukenslaaf publiceerde hij in een boek ‘Het roer om’. Inmiddels is hij bekend als culinair journalist, smulpaap, schrijvende kok en jurylid van ‘Het fijnste Franse restaurant van Nederland’, georganiseerd door Leven in Frankrijk.

Het hypermoderne gebouw van de l’Ecole de Cuisine et de Pâtisserie Le Cordon Bleu Paris

De kennismaking vindt plaats op donderdag 25 juli in een snikheet Parijs, 42 graden, in de prachtige brasserie Balzar in het 5^e arrondissement aan de rue des Ecoles 49. In Parijs staat Balzar bekend als 'Petit Lipp'. Het was Marcellin Cazes, de eigenaar van Brasserie Lipp, die na de Eerste Wereldoorlog het gezicht bepaalde van Balzar. Lederen banken, spiegelwanden, tafels met wit damast en grote Hittorf lampen met de bekende witte bollen. De obers, nog steeds in onberispelijk zwart en met lange witte voorschoten. Pas in 1979 werd het restaurant voorzien van de unieke schuin geplaatste spiegels tegen het plafond waardoor, waar je ook zit, kunt zien wat er zich in het restaurant afspeelt. 

De obers van Le Balzer, nog steeds in onberispelijk zwart en met lange witte voorschoten

Le Balzar opende in 1931 en op de kaart staan nog altijd de welbekende gerechten uit die tijd: poireaux vinaigrette, raie au beurre fondu, of gigot d'agneau roti. Onweerstaanbaar is het gebak uit eigen keuken; baba au rhum, tarte mixte en les mille-feuilles. De vraag die de vaste stamgasten nog altijd  bezighoudt: Is Balzar nou een tweede Lipp of is Lipp een tweede Balzar? In ieder geval een mooie ambiance om gedegen kennis te maken met Tom Kellerhuis.

Culinair journalist Tom Kellerhuis en jullie Parijsblogger op de daktuin van Le Cordon Bleu

De volgende dag moeten we ons om 8.00 uur melden aan de quai André Citroën 13-15 in het nieuwe hoofdkantoor van de prestigieuze kookschool ‘Le Cordon Bleu geopend in 2016. Een prachtig modern gebouw van glas en aluminium, ontworpen door het architectenbureau Didier Primard. Het gebouw beschikt over acht ‘state of the art’ keukens waarvan een speciaal voor workshops voor culinaire ‘amateurs, drie demonstratieruimtes, een wijnkelder voor de opleiding van sommeliers, zes modulaire klaslokalen’, een culinaire winkel en een grand café dat ook voor buitenstaanders vrij te bezoeken is.

Het instituut ligt naast het winkelcentrum Beaugrenelle in de buurt van de Eiffeltoren met uitzicht op de Seine en het Vrijheidsbeeld op de kop van Île aux Cygnes. Dit spectaculaire gebouw met vier verdiepingen wordt jaarlijks bezocht door meer dan 1.000 studenten uit meer dan 110 landen. De 800 m² grootte daktuin van het gebouw, een ontwerp van Régis Guinard, maakt deel uit van het educatieve programma en is bedoeld om de studenten kennis te laten maken hoe fruit, groenten en kruiden worden geteeld in een stedelijke omgeving. Verder herbergt het dak vier bijenkorven en een insectenhotel.

De 800 m² grootte daktuin van het gebouw, een ontwerp van Régis Guinard

Le Cordon Bleu opgericht in 1895, behoort tot de top 10 van de beste gastronomische opleidingen ter wereld. Inmiddels gevestigd in 20 landen met 20.000 ‘graduates’ per jaar uit 130 nationaliteiten. De meesterchefs van Le Cordon Bleu zijn voornamelijk afkomstig uit Michelin-sterrenrestaurants en winnaars van prestigieuze kookcompetities en titels zoals de ‘Meilleur Ouvrier de France’ en ‘Medaille de Grand Vermeil’ – de hoogste onderscheiding van de stad Parijs. Sinds 1984 is ze eigendom van André Cointreau. Er zijn niet veel culinaire experts die kunnen opscheppen dat eten en drinken al eeuwenlang onderdeel vormen van het erfgoed van hun familie, maar André Cointreau president van deze onvolprezen kookschool in Frankrijk, kan dit gemakkelijk doen. Hij is een directe afstammeling van de stichters van de Cointreau-likeur en Rémy Martin cognac.

Het logo van Le Cordon Bleu verbeeld de Orde van de Heilige Geest

De vestiging in Parijs wordt geleid door chef Eric Briffard; Executive Chef en Director Culinary Arts. Hij wordt bijgestaan door chef Philippe Groult en chef Fabrice Danniel. Briffard verdiende zijn sporen door zijn eigen stijl van koken in onder andere het met een Michelin-ster bekroonde Château de Fère-en-Tardenois. De leiding over de keuken van het vijf-sterren Plaza Athéné en later het prestigieuze George V en het Four Season hotel. In januari 2016 werd hij verantwoordelijk voor Le Cordon Bleu Paris. Zijn culinaire carrière begon al op 15-jarige leeftijd bij Michel Moret, in het Relais Saint-Fiacre te Appoigny.

Le Cordon Bleu is vernoemd naar de leden van de Orde van de Heilige Geest. Deze ridders behoorden in de 17^e en 18^e eeuw tot de allerhoogste adel rond de koning en droegen hun ridderkruis aan een blauw lint dat over de schouder hing. Tijdens hun bijeenkomsten lieten ze zich door de Parijse topkoks de meest verfijnde gerechten voorschotelen. Maar het was de journalist Martha Distel die in 1895 met het kookschrift ‘La Cuisinière Cordon Bleu’ in het republikeinse Frankrijk het culinaire eten in brede kring wist te verspreiden. 

De crème pâtissière

Voila le résultat !

De eerste echte cursussen werden gegeven in 1896 door topkok Charles Driessens in de keukens van het voormalig koninklijk paleis het Palais Royal, met toen al een ongekende noviteit, namelijk het koken op een elektrisch fornuis. (Het eerste elektrische fornuis werd tentoongesteld op de Chicago World's Fair in 1893) Bij haar overlijden eind jaren ‘30 laat Marthe Distel de school na aan een weeshuis die er eigenlijk niet goed raad mee weet. De school raakt in versukkeling maar wordt na de Duitse bezetting weer voortvarend opgepakt door Elizabeth Brassart, die het in 1984 doorverkoopt aan André Cointreau.

Chef Patrick Caals (r) tijdens de workshop La Visite & Cuisine du Marché

Twee dagen lang worden we gedrild en volgen we culinaire workshops waar Tom Kellerhuis jullie alles over zal vertellen in het nieuwe septembernummer van de glossy ‘Leven in Frankrijk. Onder andere over de ‘l’Atelier des Tartes’ o.l.v. Chef Emanuele Martelli voorheen 'Pastry sous-chef' in het drie sterren Michelin restaurant Georges Blanc*** en 'Pastry chef' Waterside Inn*** van Chef Alain Roux. De tweede dag, ‘La visite & Cuisine du Marché’ o.l.v. Chef Patrick Caals - Chef Institut Paul Bocuse en Chef instructie Le Cordon Bleu Paris.

Twee dagen lang zijn we gedrild en volgen we culinaire workshops waar Tom Kellerhuis jullie alles over zal vertellen in het nieuwe septembernummer van de glossy ‘Leven in Frankrijk.

Word abonnee op Leven in Frankrijk. Kijk op www.leveninfrankrijk.nl of bel 088 2266634

PARIJS; DE BEZETTE STAD

Adolf Hitler bracht in 1940 een bezoek aan Parijs. De reis werd uitgebreid gefilmd en gefotografeerd. Na afloop van deze korte stedentrip schijnt Hitler het volgende gezegd te hebben: “Het was de droom van mijn leven om Parijs te zien. Ik kan niet zeggen hoe blij ik ben dat ik deze droom eindelijk in vervulling heb zien gaan.”

Een ontmoeting met een Parijse straatfotograaf bracht mij naar het balkon waar ‘Der Führer’ ook heeft gestaan. Dat hij er heeft gestaan was niet zo belangrijk maar wel het uitzicht. Maar daarover straks meer.

23 juni 1940: Hitler brengt een bezoek aan Parijs - Foto: Wikimedia / Bundesarchiv

In 1938 had Parijs meer dan 3 miljoen inwoners. De Parijzenaars dansten de charleston, maar stonden op de rand van de vulkaan die in 1939 zou uitbarsten. De stad verdronk in de ‘Drôle de Guerre’. De Schemeroorlog of Spookoorlog, ook wel bekend als Sitzkrieg ('zittende oorlog'), drôle de guerre ('vreemde oorlog') of phoney war ('nepoorlog'). Zo werd de periode uit de Tweede Wereldoorlog genoemd waarin nauwelijks een militaire actie aan het westelijk front werd ondernomen. Het was een begrip dat werd geïntroduceerd door Amerikaanse verslaggevers om de politieke en militaire situatie in West-Europa tussen 6 oktober 1939 en 8 april 1940 te beschrijven In de tussentijd werden karrenvrachten kunst uit het Louvre overgebracht naar Chambord, werden de glas-in-loodramen van de Sainte-Chapelle verwijderd en gasmaskers gedistribueerd.

De kunstwerken van het Louvre worden in veiligheid gesteld en vervoerd naar Chambord Foto: Archives du Louvre

Maar in mei 1940, toen de Duitsers de Franse grens overstaken, werd de hoofdstad wakker. Met de Eerste Wereldoorlog nog vers in het geheugen reageerde het Franse leger in paniek. Duizenden vluchtten via Duinkerken naar Engeland, anderen werden gevangen genomen. Op 14 juni viel Parijs ongeschonden in Duitse handen. Toen de Duitse tanks Parijs binnenrolden, troffen ze een verlaten stad aan. Driekwart van de bevolking was inmiddels de stad ontvlucht. De bejaarde Maarschalk Pétain, op 16 juni Eerste Minister geworden, vroeg om een wapenstilstand die op 22 juni werd getekend. De Duitsers kregen toestemming om Parijs te gebruiken als tijdelijk militair hoofdkwartier van het bezette gebied. Het ‘vrije Frankrijk’ behield 40% van het land met Vichy als residentie.

Parijs 1940: Swastika’s wapperen op daken van openbare gebouwen en monumenten

Foto: Wikimedia

In Parijs werden inmiddels de klokken aangepast  aan de Duitse tijd, de luxe hotels en openbare gebouwen werden gevorderd, swastika’s wapperden op hun daken en elke dag om 12.30 uur was op de Champs Élysées de paradepas te horen. Vierhonderd miljoen Frank werden dagelijks opgelegd als ‘bezettingskosten’.

Naar het schijnt hadden de Duitsers zich drie jaar lang voorbereid, vertrouwend op de plannen van het kadaster, welke gebouwen het beste konden worden gevorderd volgens twee kriteria: luxe & comfort en een dubbele uitgang, in het geval van een aanval.

De Platzkommandantur, werd gevestigd op de kop van de place de l’Opéra

Foto: Wikimedia

De zetel van de Kommandantur, officieel genoemd Platzkommandantur, werd gevestigd op de kop van de place de l’Opéra, tussen de avenue de l’Opéra en de rue du 4 Septembre, recht tegenover de Opéra Garnier. Het vijf-sterren hotel Meurice, aan de rue de Rivoli tegenover de Tuileries, werd gevorderd als het Duitse hoofdkwartier. Het hotel Crillon aan de place de la Concorde, werd de zetel van de militaire gouverneur van Parijs. Hôtel de Beauharnais, aan de rue de Lille 78, de Duitse ambassade met Otto Abetz als ambassadeur. Overigens niet zo vreemd want dit gebouw was al sinds 1814 in Duitse handen. Het Ritz hotel werd uitsluitend gebruikt voor de ontvangst van hoge Duitse gasten. Het ministerie van propaganda kreeg een plek aan de Champs Élysées 52 en de gevreesde Gestapo hield huis aan de rue de la Pompe 180. Hier werden,  onder leiding van Friedrich Berger, meer dan 300 verzetsstrijders, gemarteld. De meerderheid van hen om informatie af te persen, 163 mannen en vrouwen onder hen werden gedeporteerd, doodgemarteld of neergeschoten. Drie ziekenhuizen werden gevorderd voor het verplegen van Duitse militairen: Hôpital Lariboisière, Hôpital Saint-Louis, speciaal voor geslachtsziektes en het  Hôpital de la Pitié.

Het vijf-sterren hotel Meurice, aan de rue de Rivoli tegenover de Tuileries, werd gevorderd als het Duitse hoofdkwartier - Foto: Wikimedia / Bundesarchiv

Vier jaar lang maakte de stad de ontberingen en de vernedering mee. Voor de gemiddelde Parijzenaar werd de rantsoenering onderdeel van het dagelijks leven. Criminele benden verdienden enorme fortuinen op de zwarte markt, benzine was niet meer te krijgen en Parijs viel stil. De stad doorstond de schaamte van ‘La Grande Rafle, de vervolging van de joden opgesloten in het Vélodrome d’Hiver, klaar voor deportatie. Dit alles werd geleid vanuit een pand aan de avenue Foch 31, een speciaal door de Gestapo opgericht ‘Institut zur Erforschung der Judenfrage’.

De ondergrondse organiseerde zich ondanks arrestaties, martelingen en executies. Parijs werd verscheurd, bespot en de mond gesnoerd. Maar mensen floten en mompelden stilletjes de ‘Marseillaise’ en andere patriottistische liederen wanneer Gestapo-officieren voorbij liepen.  Het georganiseerde verzet, de Résistance’, ondernam duizenden anonieme acties om de joden te beschermen tegen de deportaties naar Auschwitz. Desondanks werd een derde van de Franse joden gedeporteerd en gedood. 

Een van de vele boeken over het Parijs tijdens de Duitse bezetting

In het kokette Parijs liepen jonge vrouwen met potloodstrepen op hun benen over straat, zodat het leek alsof ze kousen droegen. Bleven modeontwerpers Jacques Fath en Christian Dior gewoon doorwerken, Chanel zag zich gedwongen de luiken van haar couturehuis te sluiten, na een kwart eeuw van ononderbroken succes. 

Zij zat de Tweede Wereldoorlog uit, in hotel Ritz om precies te zijn, waar ze in luxe leefde, terwijl veel Fransen uit hun huizen werden gegooid of erger. Ze deelde het hotel met nazi-agenten, spionnen en algemene officieren, waaronder Joseph Goebbels en Hermann Goering. Het was een publiek geheim dat ze een relatie had met een Duitse nazi-officier Gunther von Dincklage. 

Volgens sommige documenten van het Franse ministerie en nazi-archieven was Chanel een nazi-spion, code genaamd ‘Westminster’ en kreeg ze als onderdeel van de Abwehr zelfs een agentnummer: F-7124. Naar verluidt was haar spionnennaam een verwijzing naar haar eerdere relatie met de hertog van Westminster, de rijkste man in die tijd in Engeland, van wie Chanel een minnares was in de jaren 1920. Na de oorlog werd Coco Chanel ondervraagd, maar nooit vervolgd voor haar nazi-betrokkenheid. Een theorie zou zijn dat dit te wijten was aan de interventie van Churchill of die van andere Britse aristocraten. Vermoedelijk zou Chanels getuigenis onaangename geheimen hebben onthuld die het daglicht niet zouden velen. Nadat de Duitsers de oorlog verloren, bracht Chanel zeven jaar door in Zwitserland met haar geliefde, Gunther von Dincklage.

Coco Chanel - Foto: Wikimedia

Het opstandige Parijs publiceerde stiekem de werken van Sartre, de Beauvoir en Camus. In september 1944, vlak na de bevrijding, schrijft Jean-Paul Sartre dat hij zich nooit zo vrij had gevoeld als tijdens de bezetting. Hij bedoelde dat hij in staat was om na te denken en vrijelijk zijn positie koos om zich tegen de nazi's te verzetten. Tijdens de  Duitse dwingelandij werd er in Parijs ook veel plezier gemaakt en sloten de cabarets niet, maar bloeiden, aangemoedigd door de veelal Duitse troepen die zichzelf wilde amuseren. Het Alcazar bood zelfs een show aan exclusief gereserveerd voor Duitse militairen, terwijl de garderobe van Le Shéhérazade aan de rue de Liege 3 gevuld was met petten en Duitse officiersjassen. ‘Le Chabanais’, in de rue Chabanais 12, een maison close of te wel een bordeel was exclusief gereserveerd voor Duitse officieren en expliciet voor de SS. Zo ook ‘Le One Two Two’ in de rue de Provence 122 (One-Two-Two). Edith Piaf zong hier voor het eerst La Vie en Rose. Verder traden Yves Montand en Maurice Chevalier hier regelmatig op. Voor Duitse officiersfeesten en -partijen hadden de Nazi’s Brasserie La Coupole gevorderd en Brasserie Wepler aan de place de Clichy 12 was uitsluitend gereserveerd voor Duitse militairen.

Tijdens de Duitse dwingelandij werd er in Parijs ook veel plezier gemaakt en sloten de cabarets niet. Foto: Archiv Bundeswehr

De filmindustrie was het meest productief met onder andere; Les Enfants du Paradis, Les Visiteurs du Soir. Theaters trokken volle zalen voor stukken van Sacha Guitry, Marcel Achard, Jean Cocteau, Jean Anouilh, Henry de Montherlant en  Paul Claudel. Maar ook muziekzalen;  Maurice Chevallier, Tino Rossi, Charles Trenet, Yves Montand.

De belangrijkste jeugdbeweging was Zazous. Decadente dandy's, kortgerokte vrouwen, swinging jazz en rebelse danswedstrijden: deze subcultuur gaf het Vichyregime lik op stuk. Langharig werkschuw tuig avant la lettre. De zazous vonden nog een andere manier om revolutionair uit de hoek te komen. Toen joden gedwongen werden om een gele ster te dragen, om hen op straat te herkennen, naaiden de zazous ook gele sterren op met de woorden 'Zazou', 'Goy' of 'Swing'. De jongeren waren de punkers van hun generatie, met patches die zo duidelijk afkeer tegenover het heersende regime toonden, dat ze veracht werden door datzelfde regime.

Juni 1940: Adolf Hitler met zijn begeleiding - vlnr: SS-Gruppenführer Wolff, architect Hermann Giesler, daar achter Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel, SA-Gruppenführer Wilhelm Brückner, Reichsminister Albert Speer, Adolf Hitler, daarachter Reichsminister Martin Bormann, beeldhouwer Arno Breker, Reichspressechef Staatssekretär Otto Dietrich - Foto: Wikimedia - Archiv Bundeswehr

Zelfs Hitler bezocht de stad en dacht de Parijzenaars blij te maken door het stoffelijk overschot van de zoon van Napoleon vanuit Wenen naar les Invalides te brengen. Maar de meeste Parijzenaars zagen het als een oneerlijke ruil. De Duitsers haalden Franse kolen weg en gaven er as voor terug. Op de vroege ochtend van zondag 23 juni 1940 kwam der Führer, in gezelschap van zijn favoriete architecten Albert Speer en Hermann Giesler en beeldhouwer Arno Breker aan op het vliegveld van Le Bourget. Allereerst werd een bezoek gebracht aan de Kommandantur om vanaf het balkon op de vierde etage een blik te werpen op de neobarokke architectuur van de Opéra Garnier aan de place de l’Opéra. Volgens Speer hèt favoriete gebouw van Adolf Hitler. Hitler nam zijn architecten en beeldhouwer mee naar Parijs zodat zij inspiratie op konden doen voor een nieuw ontwerp voor Berlijn, dat Parijs ruimschoots moest overtreffen. Volgens aantekeningen van Speer zei Hitler: “Als we klaar zijn in Berlijn, zal Parijs slechts een schaduw zijn”.

De Kommandantur, officieel genoemd Platzkommandantur anno 2019 nu bekend als het Berlitz gebouw

Hitlers uitzicht vanaf het tweede balkon - Foto anno 2019

Jullie Parijsblogger op het zelfde balkon onder toezicht van Maximilian Delphinius Berlitz  Foto Christopher Nisperos

Na een bezoek aan de Opéra zette de zeswielige Mercedes Cabriolet de tocht voort via de boulevard de la Madeleine, de rue de Royale, place de la Concorde, richting de Arc de Triomphe. Via de avenue Foch naar het Trocadéro. Hitler wilde Parijs bekijken vanaf de Eiffeltoren maar het verzet had de kabels van de liften in de toren doorgesneden. Vanwege de grondstoffen schaarste was er geen materiaal aanwezig om de liften te repareren. De trap nemen bleek geen optie dus Hitler besloot aan de grond te blijven en de Eiffeltoren te bewonderen vanaf het plein voor het Palais de Chaillot tegenwoordig de Parvis des droits de l'homme. Daarom werd gefluisterd dat Hitler heel Frankrijk veroverde behalve de Eiffeltoren.

Filmclip uit 'Le Silence de la Mer'(1949) van Pierre Melville, voorstellende het kantoor van de Kommandantur aan de place de l'Opéra met op de achtergrond de Opéra Garnier

Op 3 november volgde een bezoek van Hermann Göring voor een bezoek aan het Jeu de Paume. Toen het centrum voor opslag en sorteercentrum van Joodse roofkunst. Hij was op zoek naar kunst voor het Führermuseum-project en voor zijn eigen privécollectie. Tussen 1941 en 1942 werden meer dan een miljoen kunstopjecten uit Frankrijk geroofd. Een deel van de gestolen werken worden gered dankzij het werk van Rose Valland. Rose Antonia Maria Valland (1898 - 1980) was een Franse kunsthistorica , lid van het Franse verzet , kapitein in het Franse leger, opziener van het Jeu-de-Paume museum en een van de meest gedecoreerde vrouwen in de Franse geschiedenis. Ze registreerde in het geheim details van de nazi-plundering van nationale Franse en particuliere joodse kunst uit Frankrijk, en in samenwerking met het Franse verzet redde ze zo duizenden kunstwerken. Anderen werden meegenomen door de Duitsers, vernietigd of geroofd door de Sovjets na de bevrijding van Berlijn. Na de bevrijding van Parijs door de geallieerden werkte Rose Valland als lid van de "Commission for the Recovery of Works of Art" (Commission de Récupération Artistique). De procedures voor teruggave zijn heden ten dage nog steeds in volle gang.

Veiling van geconfisqueerde joodse kunst geregisseerd door Galerie Charpentier, Parijs juni 1944. Photo: LAPI/Roger-Viollet / Memorial de Shoah

Note: De kunstmarkt tijdens de bezetting - Le marché de l’art sous l’Occupation 1940-1944 is nog te zien tot en met 3 november 2019 in het Mémorial de la Shoah, rue Geoffroy-l’Asnier 17 

Overigens zat achter het confisqueren van joodse bezittingen een hele administratie; Der Einsatzstab, opgericht door Hermann Göring, Alfred Rosenberg en Kurt von Behr. Het Hôtel Drouot, inderdaad het huidige Parijse veilinghuis, diende voor de verkoop van vastgoed geconfisqueerd van joodse families, terwijl aan de rue Lecourbe 308 weer een speciaal verhuisbedrijf was gevestigd voor joodse bezittingen. Inbeslaggenomen goederen van gedeporteerde joden werden opgeslagen in magazijnen aan de rue du Faubourg-Saint-Martin 85-87 (hier lagen de bezittingen van alle gedeporteerden naar Drancy) en in de entrepôts aan de quai d’Austerlitz.

Op 25 augustus trok Charles de Gaulle, leider van de vrije Franse strijdkrachten, de stad binnen en nam zijn intrek in het ministerie van Oorlog in de Rue Saint-Dominique. Hier hield hij een speech voor de Parijse bevolking. “Paris ! Paris outragée ! Paris brisée ! Paris martyrisée ! Mais Paris libérée ! “Parijs, gekrenkt, Parijs gebroken, Parijs gemarteld, maar Parijs bevrijd”!

Op 25 augustus trok Charles de Gaulle, leider van de vrije Franse strijdkrachten, de stad binnen - Foto: Wikimedia

Op vrijdag 26 juli kreeg ook ik de kans te genieten van het geweldige uitzicht dat Hitler moet hebben gehad van af de vierde etage van wat nu het Berlitz gebouw is in Parijs, de vroegere Kommandantur. Met dank aan mijn vriend en Parijse straatfotograaf Christopher Nisperos met de mooie artiesten naam Quoci Mopolis. Op 27 januari 2019 schreef ik al een uitgebreide blog over zijn werk als fotograaf.

Druk aan het werk op de vierde etage van wat nu het Berlitz gebouw is - Foto: Christopher Nisperos

De Amerikaanse straatfotograaf Christopher Nisperos aan wie ik dit avontuur te danken heb.