Ons ‘point de départ’ is dit keer een ster: de
Étoile. Het plein is officieel herdoopt tot place Charles de Gaulle, maar
iedereen gaullist of anti-gaullist heeft het nog steeds over de (place de l)
’Étoile, de ster. Het vermaarde verkeersplein, dat vandaag de dag de naam
draagt van Charles (André Joseph Marie) de Gaulle, een Frans militair,
politicus, de 18e president van de Franse Republiek en de grondlegger van de
Vijfde Republiek, kwam reeds voor in de plannen die de architect Gabriel in de
18e eeuw ontwierp voor de aanleg van de afgelegen terreinen ten
westen van Parijs. Buiten de bebouwde kom lagen in die tijd slechts velden en
moerassen. In het midden van het plein moest, bij wijze van een monumentaal
oriëntatiepunt, een obelisk worden geplaatst. Nog stoutmoediger; een stenen
olifant. Uit zijn slurf zouden ze een waterstraal laten spuiten. Maar het idee
om er een triomfboog neer te zetten, sproot uit het brein van Napoleon.
Place de l'Étoile - foto Wikipedia
“Jullie zullen naar huis terugkeren door triomfbogen”,
beloofde Napoleon zijn mannen na zijn grootste overwinning, de Slag bij
Austerlitz in 1805. Tussen 1806 en 1808 krijgt als eerste de Arc de Triomphe du
Carrousel, aan de voorzijde van het in 1871 gesloopte château des Tuilleries,
gestalte. In die tijd, Napoleon had een voorliefde voor de Romeinse Oudheid,
werden drie Romeinse triomfbogen als ideaal beschouwd: die van Titus, Septimus
Severus en die van Constantijn. De mooie zuilen van roze marmer zijn een ode
aan de veldslagen van 1805. De paarden zijn inmiddels kopieën van het originele
vierspan dat Napoleon jatte van het San Marcoplein in Venetië. Overigens hadden
de Venetianen deze paarden weer gestolen in Istanbul. Het was Lodewijk de XVIII
die de paarden weer teruggaf aan de Venetianen, maar dat terzijde.
Arc de Triomphe du Carrousel
Op 18 februari 1806 verordent Napoleon I de bouw van weer
een triomfboog, ter ere van de militairen van het Grote Leger van de Revolutie
en het Keizerrijk. Dit monument moest Parijs domineren en de architecten
Chalgrin en Raymond volgen het voorbeeld van de Romeinse triomfboog van Titus:
één enkele boog met zuilen. Het uiterlijk en de bestemming van de Arc de
Triomphe, die geleidelijk tussen 1806 en 1836 gestalte kregen, worden niet
minder dan zes maal grondig gewijzigd. Allereerst zorgde de bouw van de 50 meter
hoge triomfboog voor de nodige problemen. Voor de stabilisatie van het 45 meter
brede gebouw in de weke grond waren funderingen nodig van meer dan 8 meter
diep. Het totaalgewicht van het monument, gebouwd uit steen uit de groeven van
Château Landon, is ongeveer 100.000 ton. Het definitieve plan van de architect
wordt pas in 1809 goedgekeurd. Op 15 december 1840 reed de katafalk met
Napoleons stoffelijke resten, die eindelijk uit Sint-Helena mochten worden
overgebracht, er onderdoor op weg naar de Invalides. Ondanks de bittere kou
stonden er honderdduizend belangstellenden langs de weg.
Het project van François Thérèse Chalgrin
Sindsdien hebben er zich heel wat ontroerende gebeurtenissen afgespeeld; in 1885 de begrafenis van Victor Hugo. Zijn dode lichaam lag twee dagen opgebaard onder de poort. In 1940 marcheerden Duitse troepen demonstratief onder de boog door de stad in. Op dezelfde plek werd vier jaar later de overwinning gevierd door de begroeting van generaal De Gaulle na de bevrijding van Parijs in 1944. De ceremonies die ieder jaar plaatsvinden op 11 november ter herdenking van de wapenstilstand in 1918, het militaire defilé op 14 juli, Quatorze Juillet, de viering van de nationale feestdag, en dagelijks, een emotioneel eerbetoon waarbij de ‘Vlam van de Natie boven het graf van de Onbekende Soldaat opnieuw wordt aangestoken. Deze ceremonie vindt elke avond om 18.30 uur plaats. En last but not least de jaarlijkse slotetappe van de Tour de France.
De place de l’Etoile werd in 1854 op de schop genomen door
Haussmann (wie anders?). Aan de reeds bestaande lanen voegde hij er nog zeven
toe, en gaf Hittorf opdracht de panden aan het plein op elkaar af te stemmen. De
place de l'Étoile werd officieel omgedoopt tot place Charles de Gaulle op 13
november 1970, slechts vier dagen na het overlijden van Charles de Gaulle in
zijn landhuis La Boisserie in Colombey les Deux Églises.
De Arc de Triomphe zoals wij hem kennen
Je bent niet in Parijs geweest als....
Het voorgaande is een inleiding tot waar ik het eigenlijk
over wilde hebben, namelijk de ‘slimme’ architectuur en de prachtige reliëfs
die de Arc de Triomphe sieren. Jean-François Chalgrin (1739 -1811), die voor
het ontwerp tekende, had de briljante ingeving de bogen aan de zijkanten te
herhalen. Daarmee hief hij de ‘aswerking’ van de boog op waardoor deze beter
paste bij het ronde plein. Pas in de jaren 1830 werden bij verschillende
kunstenaars in totaal vier monumentale beeldengroepen besteld.
La Marseillaise - Le départ des volontaires
De bekendste is waarschijnlijk La Marseillaise gemaakt door
François Rude tussen 1833 en 1836. Dit reliëf illustreert een essentiële
gebeurtenis in de revolutionaire geschiedenis: de dienstplicht van 1792,
waarbij bijna 200.000 mannen, in opdracht van de l'Assemblée législative (de Wetgevende
Vergadering), de verdediging van Frankrijk organiseerden tegen de buitenlandse
legers die zich tegen de revolutionairen hadden verenigd. De beeldhouwer gebruikte
geen historische kostuums of wapens uit de tijd van de Revolutie maar koos voor
een meer romantische stijl bedoeld om een universele dimensie te bereiken en de
strijd van elk volk, wie het ook moge zijn, te symboliseren om te verdedigen
wat hen toebehoort. Het hoog reliëf beeldt le génie de la Liberté (de geest van
de Vrijheid) uit als een gevleugelde vrouw die een noodkreet slaakt in het
aangezicht van de vijandelijke invasie. Ze roept het volk op tot de strijd en
zwaait met haar zwaard. Onder deze figuur leidt een bebaarde, gepantserde
krijger een naakte jongeman bij de schouder, terwijl hij met zijn helm zwaait
als teken om te vertrekken en zich te hergroeperen. Hij lijkt het advies van
een bebaarde oude man op de achtergrond te negeren.
Het reliëf is te zien aan de rechterzijde van de boog met
zicht op de Champs-Élysées.
Le Triomphe
De Triomf van Napoleon, gemaakt door Jean-Pierre Cortot. Dit
illustreert het jaar 1810, het jaar van de uitbreiding van het Napoleontische
Rijk door talloze veroveringen en gewonnen veldslagen, maar ook het jaar van
zijn huwelijk met Marie-Louise van Oostenrijk, waarmee zijn dynastie werd
veiliggesteld. Napoleon I wordt hier afgebeeld in klassieke kleding, met een
zwaard aan zijn zijde en gekroond met het symbool van Victoria. Op de
achtergrond, rechts, knielt een man met gebonden handen en brengt een gevangene
aan de voeten van zijn overwinnaar. Links knielt een allegorische stad eveneens
voor haar overwinnaar, die een beschermende hand uitstrekt. Achter haar
graveert de muze van de Geschiedenis de triomfen van de keizer op een tablet.
Een gevleugelde kijkt uit over het tafereel, blaast op een trompet en zwaait
met een banier tegen een achtergrond van palmbomen, een boom die doet denken
aan Napoleons expeditie naar Egypte.
Het reliëf is te zien aan de linkerzijde van de boog met
zicht op de Champs-Élysées.
La Résistance
Dit hoog reliëf van Antoine Etex symboliseert het verzet
van de natie in 1814 tegen de invasie van buitenlandse troepen die zich tegen
Napoleon hadden verenigd. Rusland en Oostenrijk waren het gebied binnengevallen
en bezet, tot aan Parijs toe. Verzet tegen een invasie is hét nationale thema
bij uitstek: tegenover de vijand moeten alle interne verdeeldheden binnen een
land worden uitgeroeid, zodat de natie haar eenheid kan herwinnen en de
integriteit van haar grondgebied kan behouden. Een naakte krijger, met in zijn
rechterhand een zwaard, maakt zich klaar om zijn vaderland te verdedigen.
Rechts van hem probeert een oude man hem tegen te houden. Links van hem
probeert zijn vrouw, met hun kind in haar armen, hem ook te overtuigen om niet
te gaan. De bebaarde, ongewapende ruiter valt van zijn paard, alsof hij door de
bliksem is getroffen. Hij symboliseert het offer van de patriot voor zijn land
. De Geest van de Toekomst, met uitgestrekte vleugels, dicteert de plicht van
verzet van de soldaat.
Het reliëf is te zien aan de linkerzijde van de boog met
zicht op de avenue de la Grande Armée.
La Paix
Dit werk is eveneens van de beeldhouwer Antoine Etex. Het
reliëf van de Vrede, vormt een logisch vervolg op de gebeeldhouwde groep van
het Verzet. Na het Verdrag van Parijs van 1815 keerde de vrede terug in
Frankrijk, ondanks Napoleons poging om tijdens de Honderd Dagen opnieuw de
macht te grijpen. De soldaat in het midden van de compositie steekt zijn zwaard
in de schede; de oorlog is voorbij. De ploeg, de stier en de boer symboliseren
de terugkeer naar een bloeiende landbouw. De moeder en het kind
vertegenwoordigen het gezin en de hernieuwde mogelijkheid tot onderwijs. Alle
fundamentele activiteiten van een welvarende natie zijn samengebracht. Minerva,
gehelmd en met een speer in de hand, domineert de groep als godin van de
overwinning en inspirator van de kunsten en vredeswerken.
Het reliëf is te zien aan de rechterrzijde van de boog met
zicht op de avenue de la Grande Armée.
De Arc de Triomphe is verder op alle gevels versierd met talloze bas-reliëfs die de veldslagen van de keizer uitbeelden. Verschillende beeldhouwers werden voor dit werk ingeschakeld.
· Naar het oosten: De begrafenis van Marceau door Henri Lemaire en de Slag bij Aboukir door Seurre de Oudere
· Naar het westen: de oversteek van de Arcole-brug door Jean-Jacques Feuchère en de verovering van Alexandrië door John-Étienne Chaponnière
· Naar het zuiden: de Slag bij Jemappes door Charles Marochetti
· In het noorden: de Slag bij Austerlitz door
Jean-François-Théodore Gechter
Het Graf van de Onbekende Soldaat
Sinds 28 januari 1921 herbergt de Arc de Triomphe het Graf van de Onbekende Soldaat. Op 26 november 1916 , terwijl de gevechten van de Eerste Wereldoorlog nog lang niet voorbij waren, opperde Francis Simon, voorzitter van het Franse Herdenkingscomité van Rennes het idee van een Frans eerbetoon aan de onbekende gesneuvelde soldaten. “Waarom zou Frankrijk de deuren van het Pantheon niet openen voor een van deze onbekende strijders die dapper voor het vaderland zijn gestorven? De begrafenis van een gewone soldaat onder deze koepel waar zoveel helden en genieën rusten, zou een symbool zijn, en bovendien een eerbetoon aan het hele Franse leger!". Echter het Pantheon werd door vele politici afgewezen. Aan dit argument werd ook de anonimiteit van de soldaat toegevoegd . “Het gaat hier niet om het eren van een groot man. De Onbekende Soldaat is geen groot schrijver, geen wetenschapper en zelfs geen politicus. Hij is veel groter en moet kunnen rusten op een uitzonderlijke plek die voor hem is gereserveerd, omdat het offer dat hij vertegenwoordigt ongeëvenaard is . Door hem zal de herinnering aan miljoenen mannen voortleven”, aldus de Kamer van Afgevaardigden. Op 8 november 1920 stemde de Kamer unaniem voor de begrafenis van de Onbekende Soldaat bij de Arc de Triomphe.
Op 9 november 1920 werden negen doodskisten opgegraven. Ze
kwamen van de negen locaties die het zwaarst getroffen waren door de conflicten
in de regio's Vlaanderen , Artois, de Somme, de Chemin des Dames, Champagne en
Verdun. Over de nationaliteit van een
van de lichamen bestond nog twijfels, daarom werd besloten deze te verwijderen.
De acht overgebleven kisten werden in de citadel van Verdun geplaatst. André
Maginot, een oorlogsveteraan en invalide, leidde de ceremonie voor de
verkiezing van de soldaat. Hij overhandigde Auguste Thin, een jonge korporaal,
een boeket bloemen. De jonge Auguste Thin zou de zesde soldaat kiezen. Daarna
werd het lichaam van de Onbekende Soldaat onmiddellijk per speciale trein naar
Parijs vervoerd
Het graf van de Onbekende Soldaat met de eeuwige vlam - foto Wikipedia
Op 11 november 1920 volgden honderdduizenden mensen de
begrafenisstoet in stilte en met tranen in hun ogen. Een fictieve familie liep
achter de kist, die bedekt was met de Franse driekleur. De processie maakt een
tussenstop bij het Pantheon alvorens verder te trekken naar de Arc de Triomphe.
Daar werd de kist onder het gewelf van het monument geplaatst. Omdat het graf
nog niet klaar was wordt de kist tijdelijk bijgezet in de Palmenhal in de Arc
de Triomphe. Zijn lichaam wordt dag en nacht bewaakt tot de uiteindelijke
begrafenis op 28 januari 1921. Bij deze gelegenheid was de voltallige regering aanwezig, evenals president
Alexandre Millerand en de Britse premier David Lloyd George en Louis Barthou de
minister van Oorlog die ook zijn enige zoon op het slagveld heeft verloren.
Terwijl de kist in de grafkelder wordt geplaatst, barst de minister in tranen
uit onder de woorden “Lang leve Frankrijk”!
De geboorte van de vlam
Twee jaar na de begrafenis van de Onbekende Soldaat
lanceerde de journalist en dichter Gabriel Boissy het idee van de Vlam van
Herinnering, dat onmiddellijk enthousiaste publieke bijval kreeg. Met de steun
van André Maginot, die minister van Oorlog was geworden, vorderde het project
snel. Voor de vormgeving riepen ze de hulp in van ijzerbewerker Edgar
Brandt en architect Henri Favier Zij vervaardigden een rond schild met in het
midden een kanonloop waaruit de vlam tevoorschijn komt. Vijfentwintig zwaarden
vormen een ster rond de vlam. De vlam werd voor het eerst aangestoken op 11
november 1923 door Maginot, omringd door een groot aantal veteranen. Dagelijks
wordt er eer betoond aan de ‘Grote Doden’. Elke avond om 18.30 uur wordt de
vlam opnieuw aangestoken door de vereniging ‘La Flamme sous l'Arc de Triomphe’,
die de honderden veteranenverenigingen in Frankrijk vertegenwoordigt.
Een panoramisch uitzicht
Na het beklimmen van 284 treden kun je genieten van een 360° uitzicht over Parijs. De historische trappen, gelegen tussen de pilaren van het monument, maken deel uit van jouw bezoek aan de top. De klim begint met een adembenemende wenteltrap met 240 treden. Deze trappen zijn in 2022 gerenoveerd. Bereik de tussenverdieping en loop vervolgens door de museumruimte waar je kunt uitrusten en de informatieschermen, het afgietsel van La Marseillaise en het model van het monument kunt bekijken. Het moeilijkste deel is achter de rug: je hoeft nog maar zo'n veertig treden te nemen om het panoramische terras te bereiken. Vanaf het terras, heb je uitzicht op de zinken daken van de Parijse straten, en een uniek panorama op de meest iconische monumenten van de hoofdstad. De Eiffeltoren, op slechts één straat afstand, is praktisch binnen handbereik! Je kunt ook de Sacré-Cœur-basiliek bewonderen bovenaan de iconische wijk Montmartre, de zakenwijk La Défense met zijn wolkenkrabbers, de gouden koepel van Les Invalides, de zuilenkoepel van het Panthéon, maar ook de torens van de Notre-Dame-kathedraal, in de verte de imposante Montparnasse-toren, het Centre Georges Pompidou, enzovoort. Hoogtevrees? Je kunt het uitzicht ook digitaal bekijken door hier te klikken.
Voor een bezoek aan deze prachtige triomfboog kun je gebruik maken van een ondergrondse voetgangerstunnel, de passage du Souvenir De ingang van die tunnel vind je op de hoek van de avenue des Champs-Élysées en avenue de Friedland & op de hoek avenue de la Grande Armee en de avenue Carnot. Je herkent de ingang aan een aflopende trap, die je naar een tunnel onder het verkeersplein leidt.
Ik wens je zoals de Fransen zeggen; “Une bonne visite”.
Bronnen: Centre des Monuments Nationaux, Kunst &
Architectuur Parijs; Martina Padberg, H.F. Ullmann, Wikipedia.
© Reproductions: Benjamin
Gavaudo / Centre des monuments nationaux
Geen opmerkingen:
Een reactie posten