DE MAKERS zijn Nederlanders die wonen, werken en succesvol zijn in Parijs. Onderdeel van het netwerk van het Atelier Néerlandais, de cultuurhub van de Nederlandse ambassade in Frankrijk. Tijdens de vele netwerkbijeenkomsten heb ik steeds de kans om bijzondere Nederlanders te ontmoeten die ik voor het gemak DE MAKERS heb genoemd. Zij zijn de creatieven, de mensen met ideeën, kunstenaars, dromers, en de durfals met verbeelding, energie, ambitie en intuïtie om iets te creëren vanuit het niets. Ze brengen Parijs tot leven. Want wat zijn steden anders dan menselijke ecosystemen – netwerken – van mensen die gebouwen, monumenten, tuinen en straten tot leven brengen?
In deze blog breng ik weer een deel van het creatieve DNA
van Parijs in kaart en beschrijf ik een stukje van deze dynamische keten. Je
maakt kennis met een van hen en ontmoet hem als het ware backstage, om zo
getuige te zijn van zijn werkzame leven. Het mooiste van alles is dat het geen
geheim genootschap is. Deze mensen zijn de motoren van enkele van de meest
opwindende plaatsen van de stad. Geen cynische imitaties of het resultaat van
berekende carrière moves, geen Instagram influencers of concepten uitgevonden
door algoritmes; dit zijn mensen van vlees en bloed die een verlengstuk zijn van hun passie en
persoonlijkheid.
Dit keer maken jullie kennis met een kunstenaar met een
missie: Jos Verheugen, kunstschilder in Parijs. Een tijdje geleden ontving ik
van hem het volgende bericht: “Hallo Ferry, leuk dat je langskomt, maart is
prima. Neem tegen die tijd nog even contact op om een precieze afspraak te
maken. Hier alvast de routebeschrijving: rue Barrault No 22 – ‘La Petite Russie’
in het 13e arrondissement. Je stapt uit bij metrostation Corvisart,
lijn 6. Nummer 22 is toegankelijk via de glazen deur tussen hotel IBIS en het bedrijf
‘Une Pièce en Plus’. Toets om de glazen
straatdeur te openen op het paneeltje aan de zijkant van de deur de volgende
code in (sorry lezers maar de code is geheim). Ga de tweede glazen deur door en
klim de betonnen trap op. Bovenop het dak/terras aangekomen woon en werk ik
onder het derde puntdakje ('nr 71b'). Tot dan, Jos”.
'La Petite Russie'; 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond
Een perfect beschermde plek
‘La Petite Russie’ is maar op twee manieren te ontdekken, maar voor beide keren heb je wel een beetje geluk en de hulp van een bewoner nodig. Dat geluk had ik. Voor degenen die dat geluk niet hebben is het wachten op ‘jaarlijkse open dagen van kunstenaarsateliers’ die worden georganiseerd door de vereniging ‘Lézarts de la Bièvre’. ‘La petite Russie’ is vanuit de straatkant niet te zien want het ligt verscholen achter gebouwen op de Butte-aux-Cailles en is zonder twijfel de best verborgen en meest bevoorrechte microbuurt van de hele hoofdstad. We tellen Villa Montmorency niet mee (ook wel het getto van de elites genoemd, Sarkozy woont er met zijn Carla Bruni en ook de Nederlands-Franse zanger Dave) want die ligt buiten de gebaande paden in het 16e arrondissement.
Volgens Jos Verheugen doen er twee verschillende verhalen
de ronde over dit wooncomplex. Het zou zijn naam te danken hebben aan zijn
eerste bewoners. Het werd gebouwd om de werknemers van een taxibedrijf te
huisvesten, van wie de overgrote meerderheid Russische immigranten waren.
Daarom lijken de huisjes meer op traditionele Russische izba's, ondanks dat ze
niet van hout zijn.
Het echte verhaal is echter dat ene Pierre Peyrabout in 1925 een van de initiatiefnemers was van een bouwproject. De eerste aanvraag voor een bouwvergunning, gedateerd 3 december 1925, werd op 16 december 1925 afgewezen op grond dat de wet de ombouw van een bestaand woonpand naar industriële en commerciële panden verbood. Echter tegen die tijd waren de gebouwen op de binnenplaats al gesloopt. Om deze sloop te compenseren stelde Peyrabout voor om 19 paviljoens op de daken van de garage te bouwen, een zeer ongebruikelijke oplossing, maar werd door de autoriteiten geaccepteerd. Een voor die tijd modern pand werd op 29 mei 1927 ingehuldigd met aan de straat een gemeubileerd hotel met 110 kamers, en aan de achterkant van het perceel een vijf verdiepingen tellende garage en als curiositeit van de plek, bovenop de garage 19 paviljoens. 18 rijtjeshuizen, staan, met de ruggen tegen elkaar, in een rechte lijn op een dakterras, zo’n 15 meter boven de grond, waarvan de uniformiteit alleen wordt onderbroken door hier en daar aangebrachte versieringen door de bewoners zelf. De garage zelf was bedoeld voor een taxiverhuurbedrijf maar op 4 mei 1928 verhuurde Mr. Peyrabout de garage aan het bedrijf Citroën.
Volgens de volkstelling van 1931 woonden er 93 huishoudens
op rue Barrault 20-22. Van deze 93 huishoudens bestonden er negen uit Russische
burgers waarvan slechts twee Russische taxichauffeurs. Voor de rest waren het gezinnen van een journalist,
een arts, een Estse schilder (Pierre Linzbach), één ingenieur, een kok /
restauranthouder en twee Joodse kunstschilders: Bram van Velde (1895-1981) en
Alice Hohermann (1902-1943), die in konvooi 57 naar Auschwitz werden
gedeporteerd en op 21 juli 1943 werden vermoord. Ook een aantal agenten van de
Franse post.
Het schildersatelier van Jos Verheugen waar hij woont en werkt bevind zich onder het derde puntdakje, nummer 71bis.
Jos Verheugen kunstschilder met een missie
Het was een prachtige zonnige dag in maart toen ik hijgend na een 15 meter hoge klim over een ongemakkelijke betonnen trap mij meldde bij Jos Verheugen. Het eerste wat mij opviel was het prachtige uitzicht over de westelijke helling van de Butte-aux-Cailles met als kers op de taart uitzicht over nog een Parijs juweeltje; ‘Petite Alsace’, een ander wooncomplex dat lager in het zuiden ligt. Rond een uitgestrekte binnenplaats die een tuin vormt liggen een veertigtal arbeidershuisjes met een werkplaats voor het hoofd van het gezin.
In het Parijs van
arbeidersklasse en arbeiders richtte Jean Viollet (1875-1956), een katholieke
priester, Le Moulin-Vert op, een liefdadigheidsinstelling, met als doel de
leefomstandigheden van het arbeidersgezin te verbeteren, door de bouw en het
beheer van huizen, de distributie van kleding, de oprichting van kleuterscholen
of verzorgingshuizen, zoals te lezen is in het geïllustreerde foldertje. Het vastgoedbedrijf
Moulin-Vert is nog steeds eigenaar van het terrein. ‘Petite Elsace’ werd
geopend op 27 juli 1913.
Ik meld mij op nummer 71b. De openstaande luiken geven
meteen een inkijkje in het schildersatelier van de kunstenaar. In de
deuropening zijn ‘rijzige ’gestalte’. “Welkom klinkt het.
Jos was eigenlijk wetenschapper toen hij in 1994 in Parijs
belande. Gedurende vier en een half jaar werkte hij als postdoctoraal
onderzoeker op het terrein van de elektrofysiologie aan het prestigieuze Institut
Pasteur, in 1887 opgericht door Louis Pasteur. Het schilderen, dat zijn
voornaamste passie was geworden, werd verbannen naar de avonden en de
weekenden. Maar zijn hart lag er niet. Op de universiteit, waar hij promoveerde
in de elektrofysiologie, had hij meer vrienden op de kunstafdeling dan binnen zijn
eigen studierichting, en dus, tijdens zijn werk bij het Institut Pasteur,
besloot hij zijn passie te volgen en zich fulltime aan de kunst te wijden en
daar heeft hij tot de dag van vandaag nog geen spijt van.
Jos aan het werk aan zijn serie 'vrij naar Mondriaan'
Verheugen is autodidact en laat zich inspireren door Nederlandse schilders waaronder Rembrandt, Kees van Dongen en Charley Toorop die allemaal zijn portretten hebben beïnvloed. Elk jaar bijvoorbeeld, als vaste traditie schildert hij zijn zelfportret en In december, rond de verjaardag van zijn dochter Ella schildert hij haar portret. Zelf noemt hij zijn project een weerslag van het voortschrijden van leven, zijn gemoedstoestand, schildertechniek en artistieke benadering.
In zijn atelier zie je schilderijen
van robuuste vrouwelijke lijven, allemaal sterke trotse vrouwen, bijna
sculpturaal, waarmee hij het haast anorexische schoonheidsideaal, dat verwijst
naar een maatschappelijke norm waarin extreem slank zijn – vaak tot op het bot
– wordt gezien als het ultieme schoonheidsideaal aan de kaak stelt, door juist
de aantrekkelijke en weelderige vrouwelijke rondingen in zijn schilderijen te
accentueren.
Zijn andere inspiratiebron is Mondriaan. Piet Mondriaan woonde en werkte in Parijs in een atelier aan de Rue de Coulmiers 26 in het 14e arrondissement. Zijn atelier in de rue du Départ was beroemd en werd door hem ingericht als een totaalkunstwerk, een weerspiegeling van zijn theorieën. In de serie - ‘Vrij-naar-Mondriaan’ - transformeert Verheugen de abstracte composities van zijn vermaarde voorganger door er figuratieve elementen, met name dieren, aan toe te voegen. Dit creëert een derde dimensie, ruimtelijkheid in Mondriaans schilderij, dat plat is, zonder volume.
Verheugen ontdekte dat je voor elke compositie van Mondriaan
diersoorten kunt vinden die zich er perfect in thuis voelen, door de symbiose
met hun vacht of verenkleed, of met hun natuurlijk gedrag, bijvoorbeeld.
Bovendien suggereren de dieren een interpretatie van Mondriaans schilderij:
slangen leiden de blik van de toeschouwer door het lijnenspel van Mondriaan en
een groepje pimpelmeesjes legt bijvoorbeeld een diagonaal bloot binnen de
rechthoeken van Mondriaan.
Middels zijn schilderijen strijdt Verheugen ook tegen de uitwassen van de jacht in Frankrijk, met name de jacht op ‘onze’ in hun voortbestaan bedreigde weidevogels.
Verheugen schildert met olieverf op natuurlijk linnen en
gebruikt slechts drie kleuren – dezelfde drie kleuren die Mondriaan gebruikte –
cadmiumrood, ultramarijn blauw en Napelsgeel – plus wit, waarmee hij vrijwel
elke kleur kan creëren. Uiteindelijk maakte hij vele honderden schilderijen in
de serie ‘Vrij-naar-Mondriaan’.
Naast vogels schildert hij ook vlinders, kikkers, slangen, schapen, zebra's, stieren, en mensen in dergelijke schilderijen. Zijn werk is te koop in diverse galerieën en onlangs nog op de ‘Salon Art Capital’ 2026 in het Grand Palais te Parijs. Zijn atelier is op afspraak te bezoeken.
Jos Verheugen, 22 rue Barrault, 75013
Paris - +33 6 26 51 47 70
jos.verheugen@josverheugen.com
Geen opmerkingen:
Een reactie posten