ALLERZIELEN EN PARIJSE DODENAKKERS

'De la Toussaint à l'Avent,

jamais trop de pluie ou de vent'

'Van Allerheiligen tot adventstijd,

zijn we wind en regen kwijt'

'Geef Allerzielen zonneschijn,

dan zal het spoedig winter zijn'

'Na helder weer, nu sombere mist,

heeft zeker ook nog vorst in de kist'

Parijs is in de ban van Halloween, Allerheiligen en Allerzielen. De maand november, wanneer de stad in de greep is van de herfst. Duizenden bomen kleuren roodbruin en goudgeel. Moedig houden de bladeren stand en ruisen op het ritme van de wind. De grond bezaaid met eikels, kastanjes en eerder gevallen blad. De eeuwige mythe in een alledaagse verschijningsvorm; de melancholiek stemmende bruinrode herfsttinten van het dichte kastanjeloof en verliefde stellen op bankjes, in het openbaar groen. Links en rechts smeedijzeren stoelen met bladderende verf. In de lucht hangt iets ondefinieerbaars dat wel iets weg heeft van de geur die in een theater tussen de coulissen hangt. Het is een bedwelmend parfum van de harmonie om je heen.

Halloween een verbastering van 'Hallows Eve' oftewel Allerheiligenavond

Photo courtesy of Alex Timmermans

Het klinkt misschien gek maar aan het begin van november breng ik het liefst mijn tijd door op een van de vele begraafplaatsen binnen de ringweg van Parijs, want vroeg of laat krijgt iedereen te maken met het mysterie van de dood. De vaak indrukwekkende en vervallen graftombes passen zo mooi bij het decor dat hoort bij Halloween, Allerheiligen en Allerzielen. Nou denkt iedereen dat Halloween is overgewaaid uit de Verenigde Staten. Maar niets in minder waar, wel de commercie er om heen. Het is van oorsprong een Keltische viering. De Kelten vierden oudjaar op 31 oktober. Ze geloofden dat slechte geesten op die dag verdreven moesten worden. Halloween is dan ook een verbastering van 'Hallows Eve' oftewel Allerheiligenavond.

Allerzielen werd voor het eerst gevierd in een Franse Benedictijnenabdij in 998 gelegen bij de plaats Cluny, ongeveer 90 kilometer ten noorden van Lyon. De abdij werd in 909 of 910 gesticht door Willem I van Aquitanië, hertog van Aquitanië en graaf van Mâcon, bijgenaamd Willem de Vrome. Volgens de overlevering was het Odilo van Cluny, abt van Cluny, die in 998 besloot dat de overleden gelovigen herdacht moesten worden. Hij was daarmee de grondlegger van het kerkelijke feest van Allerzielen, dat echter pas in de 14e eeuw in de gehele Latijnse Kerk werd ingevoerd. Allerheiligen en Allerzielen staan aan het begin van de maand november omdat dan ook de natuur afsterft. Men zag het als een soort 'liturgische herfst' die samenviel met de oogsttijd. Allerheiligen wordt in het Frans La Toussaint genoemd en voor Allerzielen kent met meerdere vertalingen zoals la fête des Trépassés, le Jour des Morts, of commémoration des fidèles défunts. Vaak plaatsen de nabestaanden bloemen op het graf. In veel parochies is het gebruikelijk dat, als er een parochiaan uit de kerk wordt begraven, er een kruisje wordt opgehangen met daarop de naam van de overledene. Op de eerstvolgende Allerzielen komt de familie van de overledene naar de mis om het kruisje in ontvangst te nemen. Allerzielen is volgens de katholieken dan ook een dag om speciaal te bidden voor alle zielen die nog niet in de hemel zijn, maar in het vagevuur. Maar vaak dient het ook om het gedachtegoed en de betekenis van de overledenen levend te houden. De doden niet verzwijgen maar vieren om wie ze waren en wat ze te vertellen hebben.

Ode aan Jim Morrison door een anonieme fan

En waar komt dat mooier tot zijn recht als op de dodenakkers van Parijs, verstild en tijdloos. Waarbij schoonheid en verval, grafkunst en grafkitsch hand in hand lijken te gaan. Parijs kent 15 kerkhoven binnen de périphérique, oases van rust en schoonheid. Eindeloze rijen van grafkapellen met prachtige bronzen deuren en glas in lood. Bemoste granieten grafzerken, afgewisseld met glanzend marmeren grafstenen, waar het verdriet nog voelbaar is. Grafkelders, bewaakt door de mooiste beelden, vaak van wenende vrouwen, uitgevoerd in marmer of brons of gewoon uitgehouwen in steen. Boven aan de deur van deze 'minikerkjes' staat de naam van de familie gegraveerd. Soms staat de deur gewoon op een kier of kun je door de kleine raampjes naar binnen gluren. Een stoffig interieur met een klein altaar, altijd voorzien van een kruisbeeld, omgevallen kandelaars en twee vergane bidstoeltjes. In een vaas een verwelkt boeket of plastic rozen.

Marmeren grafkelders bewaakt door beelden van wenende vrouwen

De dodenakkers van Parijs kennen een macabere geschiedenis. Ik neem u even terug in de tijd, toen onder het bewind van Filips II in het jaar 1183, de eerste markthallen van Parijs werden gebouwd, aan de rand van het Cimetière des Innocents. Tweeëntwintig parochies borgen er hun doden. Het had de bijnaam van 'mange-chair', vleeseter, omdat de lichamen, zo ging het verhaal, er in een mum van tijd tot ontbinding overgingen. In een gat van tientallen meters diep, ingesloten tussen hoge muren, werden de lijken op elkaar gestapeld met een dun laagje zand erover, gewoon in de open lucht. Vijf eeuwen lang hing hier een lijkenlucht, afgewisseld met de geuren van kruiden en verse groenten.

Rond 1780, toen de lijken twee meter boven straatniveau lagen opgestapeld, werd besloten om de beenderen en overblijfselen te vervoeren naar de catacomben van Denfert-Rochereau. Voor het 'vervoer' van de bijna twintigduizend karretjes gevuld met beenderen had men drie jaar nodig. Dag en nacht trok een bonte stoet door de straten van Parijs over de Seine naar de steengroeven van Tombe Issoire, nu het 14e arrondissement. Op 21 februari 1801 besluit het Parijse stadsbestuur dat geen enkele stadsbegraafplaats meer mag worden gebruikt. De regenten laten drie nieuwe begraafplaatsen openen, allen buiten de stadsmuren. Een in het noorden op de Mont Martis, een in het zuiden op de Mont Parnasse en een in het oosten op het oude domein van Mont Louis.  In 1804 worden de eerste doden begraven in het oosten van Parijs op Père Lachaise. Op 25 juli 1824 volgde de eerste teraardebestelling in het zuiden op het kerkhof van Montparnasse en 1 januari 1825 opende het Cimetière de Montmartre officieel Cimetière du Nord. Andere gebruikte namen voor dit kerkhof waren Cimetière des Grandes-Carrières en Cimetière de la Barrière-Blanche. Maar de stadsplanologen bleken niet gezegend te zijn met een vooruitziende blik. Parijs breidt zich uit en een eeuw later liggen de drie kerkhoven opnieuw in de stad om nooit meer weg te gaan; 'de levenden halen zo de doden weer in'.

"Wees welkom, gij stervelingen. Heden ik, morgen gij"

Een luguber verhaal dat past bij de huidige sferen van Halloween is, dat aan het begin van de negentiende eeuw de lijken nog steeds zonder kisten in de grond werden gestopt en de grond op de begraafplaats was, vooral in de herfst, tè vochtig. De vers gegraven kuilen waren regelmatig gevuld met grondwater zodat het lijk in een plas water belandde waardoor schuimig ontbindingswater aan de oppervlakte kwam. Daardoor leek het of de doden door de drassige grond uit kun graven kwamen gisten. De problemen van de lugubere woekeringen werden pas definitief opgelost toen in de tweede helft van de negentiende eeuw àlle doden in een kist begraven werden en de graven voor de teraardebestelling werden leeggepompt.

Verstild en tijdloos

Wandelen over de Parijse dodenakkers is meer dan een ontdekkingstocht van versteend verdriet. Alle graven hebben zo hun eigen verhaal. De een leeft voort door zijn schilderkunst, films, boeken en muziek. De ander blijft in herinnering, bekend of onbekend. De bloemen en kleine gedenksteentjes geven aan dat zij in ieder geval niet onopgemerkt zijn gebleven. Bovendien krijgt het nog een extra dimensie voor diegene die gevoelig is voor grafsymboliek.  Op de eerste plaats is er natuurlijk het kruis symbool van dood en verlossing. Een engel wordt vaak gezien als de aanzegger van de dood of van wederopstanding. Een opengeslagen boek verwijst naar de bijbel, maar een boekenlegger in het boek geeft aan dat de overledene voortijdig uit het leven is weggenomen. De schelp als teken van vruchtbaarheid en liefde, een anker van standvastigheid en trouw en een fakkel is het symbool van vrijzinnigheid. Wenende vrouwen wijzen op het verdriet van geliefden en bewonderaars en een geknakte zuil is vaak een aanduiding van een plots afgebroken leven. Een boven het graf geplaatste lege sarcofaag onderstreept de rijkdom en het maatschappelijk belang van de dode.  Behalve christelijke symbolen zijn er ook veel joodse graven te vinden elk met hun eigen beeldtaal.  De kleine steentjes,  ten teken dat men er is geweest en de doden heeft herdacht, vind je op vele joodse graven. Het is een gebruik uit de woestijn. Nomaden accentueren hun graven met een hoopje stenen. In Bijbelse tijden werden geen grafstenen gebruikt; graven werden gemarkeerd met hopen stenen, dus door deze te plaatsen (of te vervangen), verzekerde men het voortbestaan van de begraafplaats. Briefjes tussen de stenen bevatten vaak vrome wensen.

Verlaten maar niet vergeten, een anonieme groet

De vijftien begraafplaatsen liggen allemaal in de buitenste arrondissementen respectievelijk in het 12e, 14e, 15e, 16e, 17e, 18e, 19e en het 20e.

In het 18e arrondissement, Butte-Montmartre, liggen zelfs drie begraafplaatsen die de moeite van een bezoek waard zijn. Het cimetière Montmartre, deze begraafplaats ten westen van de Butte Montmartre, vond een natuurlijk onderkomen in een oude gipsgroeve, waardoor ze iets lager ligt dan het straatniveau. Juist door haar ligging diende deze plek vooral om artiesten te begraven die actief waren op en rond de ‘butte’. Meest bekende graven zijn die van de componist en schrijver Berlioz (1803-1869), zangeres Dalida (1933-1987), kunstschilder Degas (1834-1917), wetenschapper Foucault (1819-1868), danser Vaslav Nijinsky (1889-1950) en schrijver Alexandre Dumas junior (1824-1895). Oorspronkelijk lag ook schrijver Emile Zola hier begraven, vóór dat zijn stoffelijke resten in 1908 werden verplaatst naar het Panthéon. Émile Zola stierf, onverwacht, in Parijs op 29 september 1902 in zijn woning aan de Rue de Bruxelles door koolmonoxidevergiftiging. Zijn lege graf is nog altijd te bezichtigen in divisie 19. In een van de schilderachtigste straatjes van la Butte, de rue Vincent ligt de pittoreske begraafplaats cimetière Saint-Vincent, waar onder andere de kunstschilder Maurice Utrillo (1883-1955) is begraven.

Het Calvaire kerkhof, aan de noordzijde van de kerk van Saint-Pierre de Montmartre, is helaas voor het publiek gesloten. Geopend op slechts één dag in het jaar, 1 november Allerheiligen, kun je de nog 87 aanwezige graven bekijken. Met een oppervlakte van ongeveer 600 m², is dit de kleinste van de Parijse begraafplaatsen. In 1831 werd het definitief gesloten in verband met de oprichting van de begraafplaats Saint-Vincent door de gemeente Montmartre. Belangrijke namen die hier begraven liggen zijn: Le Duc de Crillon, naamgever van het beroemde vijfsterren hotel, l'Hôtel de Crillon aan de place de la Concorde. Felix Desportes, de eerste burgemeester van Montmartre, en de familie Debray, eigenaars van 10 molens op Montmartre. Het graf is dan ook zeer herkenbaar door de plaatsing van een een windmolen.

Eens de sterren van het witte doek

De bekendste kerkhoven van Parijs zijn natuurlijk die van Père Lachaise in het 20e arrondissement en cimetière du Montparnasse in het 14e. Maar een jaartje of zo geleden ontdekte ik in de schaduw van de Eifeltoren een voor mij onbekende dodenakker. Verscholen achter hoge muren, verheven boven place du Trocadéro ligt de kleine begraafplaats van Passy; de cimetière de Passy. Bekende personen die hier begraven liggen zijn o.a. Bảo-Dại (1913-1997), laatste keizer van Vietnam, Claude Debussy (1862-1918), componist, Édouard Manet (1832-1883), kunstschilder, Fernandel (1903-1971) de Franse komiek en Leila Pahlavi (1970-2001), die in 2001 een einde maakte aan haar leven, in een Londense hotelkamer. Zij was de dochter van de Sjah van Iran en ligt begraven in de buurt van haar grootmoeder Farideh Diba. Dit kerkhof werd geopend in 1820 en werd al snel de necropool van de aristocratie.

Voor Leila Pahlavi is het altijd Allerzielen. Haar graf bedolven onder bloemen

Als afsluiting neem ik u nog even mee naar een buitenwijk van Parijs, namelijk naar Asnières sur Seine. Aan de noordwestkant van Parijs, langs de Seine, ligt het oudste dierenkerkhof ter wereld. Ik moet u eerlijk bekennen, zelfs ik kende deze plek niet maar dit bijzondere dierenkerkhof bestaat sinds 1899. Het was dan ook letterlijk en figuurlijk hondenweer toen ik  een bezoek bracht aan het 'Cimetière Animalier' beter bekend als het 'Cimetière des Chiens'. Het hele weekend regende het al pijpenstelen en ik besloot het kerkhof te bezoeken op mijn terugweg naar huis.

Politiehonden Dora en Papillon, omgekomen bij het uitvoeren van hun plicht

U kunt het beste metrolijn 13 nemen naar het metrostation Gabriel Péri-Asnières-Gennevilliers. De dierenbegraafplaats ligt op loopafstand van het metrostation, onder de Pont de Clichy op een langgerekte strook direct aan de Seine. Dit kerkhof, kwam er op initiatief van de Parijse journaliste en dierenliefhebster Marguerite Durand. In het begin was dit het dierenkerkhof voor de Parijse elite, niet alleen voor huisdieren, waaronder honden en katten, maar ook voor konijnen, paarden en ezels. In 1958 werd hier het veertigduizendste kadaver ten grave gedragen.

Barry, de Sint Bernardshond, die zelf tragisch om het leven bij het redden van 40 mensenlevens

Onder het merendeel van de grafstenen liggen echter honden begraven, waaronder de bekendste TV-hond (na Lassie) Rin Tin Tin. Een plaquette herdenkt Barry, de Sint Bernardshond, die zelf tragisch om het leven kwam tijdens een reddingsoperatie waarbij hij 40 mensenlevens redde. Een andere getuige van de relatie tussen mens en dier is het monument, opgericht in 1912, ter nagedachtenis aan alle politie reddingshonden, waaronder Dora en Papillon, omgekomen bij het uitvoeren van hun plicht. Vertederend is het graf van de kat Kroumir, van de beroemde Franse journalist en politicus Henri De Rochefort, waarvan verteld wordt dat ze uit verdriet vier dagen na haar meester stierf.

Bij elk afscheid wordt een herinnering geboren

Cimetière Montmartre, avenue Rachel 20, 18e arrondissement, métro: Blanche or Place de Clichy.

Cimetière Saint-Vincent, rue Lucien Gaulard 6, 18e arrondissement, métro Lamarck Caulaincourt

Cimetière de Passy, rue du Commandant Schlœsing 2, 16e arrondissement, métro Trocadero.

Cimetière des Chiens et Autres Animeaux Domestiques, Pont de Clichy 4, Asnières sur Seine, métro Gabriel Péri - Asnières Gennevilliers. Openingstijden 10.00 uur tot 16.30 uur (zomers tot 18.00 uur) Entree € 3,50 inclusief plattegrond. Gesloten op maandag en feestdagen.

WORLD CHOCOLATE MASTERS - SALON DU CHOCOLAT PARIS

Er bestaat een Frans gezegde dat vrij vertaald zoiets betekent als; 'negen van de tien mensen bekennen dat ze gek zijn op chocolade, de tiende liegt'.

Elk jaar wordt in Parijs de 'Salon du Chocolat' georganiseerd. 's Werelds grootste evenement omtrent chocolade, een echte trendsetter, gewijd aan alles wat te maken heeft met dit vakgebied en een niet-te-missen evenement voor alle liefhebbers van chocolade. De alweer 21e  editie wordt gehouden in Porte de Versailles (Pavilion 5) van woensdag 28 oktober tot en met zondag 1 november 2015. Ruim 500 deelnemers verzameld op 20.000 M² en uitsluitend gewijd aan chocolade. Dé chocoladebeurs van Parijs roept alle chocoladeverslaafden ter wereld op om zich te verenigen op dit geweldige evenement. Gedurende 5 dagen brengen zij hulde aan de cacao in al zijn vormen. 130.000 bezoekers worden gedurende 5 dagen verwacht. 

Hoewel de Paris Fashion Week het modespektakel van het jaar 2015 is, is er nog een modeshow in de Franse hoofdstad waar mijn hart sneller van gaat kloppen. Namelijk; 'le défilé de robes en chocolat'. Tijdens de chocoladebeurs wordt altijd een modeshow georganiseerd die natuurlijk in het teken van chocolade staat. Modellen, ontwerpers en chocolatiers van over de hele wereld komen naar dit event om de meest mooie en bijzondere creaties te tonen. De modellen zijn, u gelooft het niet, gekleed in jurken van chocolade. Letterlijk en figuurlijk om van te watertanden.

Eens in de twee jaar worden ook nog eens de 'World Chocolate Masters' georganiseerd. Dit jaar voor de zesde keer en de finale is altijd in Parijs. Tijdens diverse internationale voorrondes, die plaatsvinden in het jaar ervoor, strijden de beste chocolatiers en patissiers wereldwijd voor een plaats in de finale voor de felbegeerde titel World Chocolat Master. Deze prestigieuze wedstrijd wordt georganiseerd door Cacao Barry®. Gedurende drie dagen, van 28 oktober tot en met 30 oktober 2015, strijden 20 toptalenten afkomstig uit België, Brazilië, Canada, China, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, Zuid Korea, Mexico, Nederland, Polen, Rusland, Spanje, Zwitserland, Taiwan, Groot Brittannië en de Verenigde Staten, voor de titel van 's werelds best chocolatier.

World Chocolate Master 2011 de Nederlander Frank Haasnoot en Ramon Huigsloot die ons land dit jaar vertegenwoordigt

Wat u zeer waarschijnlijk niet weet is dat Nederland al sinds 2011 meespeelt op het allerhoogste niveau. In 2011 werd de World Chocolate Masters zelfs gewonnen door de Nederlander Frank Haasnoot en in 2013 eindigde Nederland zeer verdienstelijk op de tweede plaats met Marike van Beurden. Marike moest voor het onderdeel 'The Architecture of Taste' een showpiece maken van 1.72 meter hoog. Het stuk helemaal van chocolade woog ruim dertig kilo. De top-chocolatier koos voor het thema bijen. Dit leverde haar de tweede plaats op als World Chocolate Master. Helaas ging Davide Comaschi uit Italië er met de winst vandoor. Marike behoort nu met haar 33 jaar tot de absolute patisserietop van de wereld! Ze zwaait de scepter over het patisserieteam van driesterrenrestaurant Caprice, onderdeel van het Four Seasons hotel te Hong Kong. Dit jaar wordt Nederland vertegenwoordigd door Ramon Huigsloot. 30 Jaar oud en werkzaam als adviseur patisserie bij de Zeelandia groep. Ramon leerde zijn vak bij Huize van Wely, de Librije*** (Jonnie en Therèse Boer), Oud Sluis*** (Sergio Herman) en het Kurhaus te Scheveningen.

Neerlands trots; Marike van Beurden, 2e bij de World Chocolate Masters 2013

Een vakkundige jury en het toeschouwende publiek krijgen te zien hoe Ramon het thema van dit jaar, 'Inspiration from Nature', vertaalt naar vier prachtige creaties: Een groot chocolade showsierstuk, een gemouleerde praline, een taart van de dag ('My Or Noir Story') en een 'chocolate To Go concept. Aan Ramon dus de uitdaging om de druk van de zeer beperkte tijd te doorstaan en producten van topkwaliteit te ontwikkelen. Alle creaties worden door een jury van chocolade-experts beoordeeld op smaak, visuele aspecten, creativiteit en technische vaardigheden. Ik wens Ramon dan ook heel veel succes.

Hoofdsponsor Barry Callebaut is 's werelds grootste chocolade fabrikant. Het bedrijf werd opgericht in 1996 door de samenvoeging van de Belgische chocoladeproducent Callebaut en het Franse bedrijf Cacao Barry. Cacao Barry werd opgericht door Charles Barry in Parijs in 1842. Callebaut was een Belgisch bedrijf en in 1850 opgericht door Eugenius Callebaut als een brouwerij in het Belgische Wieze. De brouwerij begon met de productie van chocoladerepen in 1911 en al snel daarna werd er volledig overgeschakeld naar de productie van uitsluitend chocolade.

Tot op de dag van vandaag hullen cacao en chocolade zich nog steeds in de mystiek van luxe en genot. Wist u dat een van de duurste chocoladesoorten van Nōka komt. Nōka chocolade heeft een van de beste en meest verfijnde donkere chocolade van over de hele wereld. De zalige substantie wordt gemaakt met behulp van met de hand geselecteerde cacaobonen uit Venezuela en Ecuador (een aantal bekende landen die cacao produceren). Je moet er wel even voor sparen, deze pure verwennerij kost namelijk 1440 euro per kilo. De subtitel van de chocolade is 'encore' dat in het Nederlands vertaald kan worden als 'meer' of 'nog meer'. Je wilt er graag meer van eten door de uitstekende smaak, maar natuurlijk moet je wel je bankrekening in de gaten houden.

Geschiedenis

Maar eerst een beetje geschiedenis over chocolade en hoe het uiteindelijk in Parijs terecht kwam. Chocolade is bij wijze van toeval ontdekt door een Tolteek. De Tolteken waren een beschaving die van de tiende tot de twaalfde eeuw een groot deel van Centraal-Mexico domineerde. Historici zijn het oneens hoe lang geleden deze ontdekking gedaan is door de Tolteken, maar het is minstens 2000 jaar geleden. Op een dag gooide een Tolteek de bittere cacaobonen in het vuur. De brandende cacaobonen verspreidden echter zo’n heerlijke geur, dat de man begon te watertanden. Toen hij de bonen uit het vuur haalde, plette hij ze tussen de stenen tot een gladde massa. Het resultaat was om te smullen en zie daar: chocolade was geboren!

De koningen en koninginnen van Frankrijk genoten van de warme drank die al een rage bleek te zijn aan het Hof van Versailles.

Pas in 1615 werd de chocoladedrank ingevoerd in Frankrijk en wel bij het ​​huwelijk van Lodewijk XIII met de 14- jarige Habsburgse prinses Anna van Oostenrijk. De Prinses zou later beroemd worden als de centrale figuur in 'de drie Musketiers'. Pas daarna werd de chocoladedrank gedronken bij officiële audiënties en recepties van de Franse koning, totdat het gebruik door bezuinigingen weer werd afgeschaft. In de 17e eeuw was chocolade een luxeproduct dat vooral gebruikt werd door de adel. De koningen en koninginnen van Frankrijk, van Lodewijk XIII tot aan Marie-Antoinette, genoten van de warme drank die al een rage bleek te zijn aan het Hof van Versailles.

Volgens de legende werd chocolade gezien als een krachtige liefdesdrank. Er zijn veel voorbeelden van mensen die chocolade als een afrodisiacum beschouwden en gebruikten om de seksuele bevrediging van zichzelf en hun seksuele partner te verhogen. Casanova, de grootste minnaar aller tijden en een echte liefhebber van vrouwen, dronk dagelijks champagne met chocolade  om zo zijn amoureuze energie te verhogen, net zoals de Parijse Marquis de Sade die tijdens zijn orgies met zijn bediende 'Latour' en vele prostituees chocoladebonbons uitdeelde met Spaanse vlieg (ook verondersteld om lust te wekken). Hij gebruikte chocolade om vergif te verhullen. De maîtresses van de Franse koning Lodewijk XV; Madame de Pompadour en Madame du Barry gebruikten het in hun slaapkamers: de eerste om er opgewonden van te raken en de tweede om te zorgen dat haar minnaars gelijke tred met haar konden houden.

Chocoladedrank als afrodisiacum: Madame du Barry - Marie Antoinette - Madame de Pompadour

Lodewijk XV werd beschouwd als de grootste liefhebber van de op cacao gebaseerde godendrank. Af en toe zou de koning zelf zijn eigen drank bereiden in de keuken van zijn privé-appartement. Tot die tijd werd chocolade voornamelijk geconsumeerd als drank. In 1770, toen Marie-Antoinette trouwde met Lodewijk XVI, kwam ze bij het ​​Hof van Versailles met haar eigen bakker en chocolatier. Zij introduceerde in de 17e eeuw de croissant met chocola; de 'pain au chocolat'. Koningin Marie Antoinette had een sterke hekel aan de smaak van haar medicijnen. Dus, om dit probleem op te lossen en omdat chocolade werd beschouwd als hèt gezonde item op dat moment, creëerde de Koninklijke familie-chemicus, Sulpice Debauve, de 'Pistole de Marie Antoinette'. Een chocoladepastille van 99% cacao die op smaak werd gebracht met amandelolie, bittere koffie, vanille, orgeat crème of oranjebloesem om zo de smaak van medicijnen te maskeren.

Deze bijzondere pastilles, gemaakt volgens het aloude recept zijn nog steeds te koop bij het chique Debauve en Gallais, aan de rue des Saints-Pères 30, maar velen van ons zijn waarschijnlijk niet bereid het bijpassende prijskaartje van € 170 te betalen. Deze mythische winkel voor chocolade liefhebbers is gevestigd in een tweehonderd jaar oud monumentaal pand en herbergt de oudste chocolaterie in Parijs. In 1800 opende Sulpice Debauve, apotheker van koning Lodewijk XVI en Marie Antoinette samen met zijn neef, Antoine Gallais, een chocoladewinkel vlakbij de abdij van Saint-Germain-des-Pres. Door zijn reputatie was hij dé officiële leverancier van koningen waaronder Lodewijk XVIII en Karel X en Louis-Philippe.

Le Salon du Chocolat, Viparis - Porte de Versailles - Pavilion 5. place de la Porte de Versailles 1, 15e arrondissement, metro Porte de Versailles, Balard.

Entree vanaf 10,50 tot € 14 - U kunt ook kaarten bestellen via de online ticket service.

Open elke dag van 10.00 uur tot 19.00 uur

Adressen voor 'Chocolate Addicts':

Debauve en Gallais, rue des Saints-Pères 30, 7e arrondissement, métro: rue du Bac, Saint-Germain-des-Prés.

Angelina, rue de Rivoli 226, 1e arrondissement, métro: Tuileries, Palais Royal Musée du Louvre.

Musée du Chocolat, boulevard Bonne Nouvelle 28, 2e arrondissement, métro: Strasbourg-Saint-Denis, Bonne-Nouvelle

Les Marquis de Ladurée, Rue de Castiglione 14, 1e arrondissement, métro Tuileries

Alain Ducasse 'La Manufacture de Chocolat’, rue de la Roquette 40, 11e arrondissement, metro: Bastille.

Patrick Roger, place de la Madeleine 3, 8e arrondissement, métro: Madeleine

Patrick Roger, boulevard Saint-Germain 108, 6e arrondissement, métro; Saint-Germain- des-Prés.

Patrick Roger, avenue Victor Hugo 45, 16e arrondissement, métro: Victor Hugo, Charles de Gaulle Étoilles

Patrick Roger, rue de Rennes 91, 6e arrondissement, métro: Saint Sulpice, Rennes

Tip van Parijskenner David Lebovitz:

A l’Etoile d’Or, rue Pierre Fontaine 30, 9e arrondissement, métro: Blanche or Pigalle

HET NIEUWE PARIJS: PARK MARTIN LUTHER KING

"Sneller dan het hart van een sterfelijke verandert de stad, het oude Parijs is verdwenen"; Aldus treurde Baudelaire in de 19e eeuw - en zo horen we nostalgische mensen tot op de dag van vandaag klagen. Echter in de loop der eeuwen stapelden de gebouwen zich in Parijs op als een gigantische puzzel. Elke wijk, elk bouwwerk draagt de sporen van voorbije tijden en levert een bijdrage aan de toekomst. De Franse hoofdstad is absoluut geen museumstad. De nieuwe architectuur van de stad getuigt van respect voor het verleden én van bruisende creativiteit. Prachtige voorbeelden zijn de revival en de verbouwing van het in 2005 gesloten warenhuis La Samaritaine, een project van het Japanse bureau Sanaa. De herinrichting van het Forum des Halles, de nieuwe Philharmonie de Paris van Jean Nouvel en de Fondation Louis Vuitton, een schepping van Frank Gehry, aan de rand van het Bois de Boulogne. Jawel, Parijs laat mensen nog altijd dromen!

Tussen nu en 2018 moeten verschillende torens verrijzen. La Tour Triangle ontworpen door het Zwitserse architectenduo Herzog & de Meuron komt in het hart van het Parc des Expositions (15e arrondissement) te staan.  De Tour Duo van de hand van Jean Nouvel bekent onder de projectnaam BA/3 (13e arrondissement).  En dan is er nog het 160 meter hoge Cité Judiciaire, dat onderdak gaat bieden aan een groot aantal rechtbanken in de wijk Clichy Batignolles (17e). Het verleden heeft voor goede fundamenten gezorgd en Parijs blijft groeien maar nu ook in de hoogte.

Een nieuw stukje Parijs in het 17e arrondissement; Parc Martin Luther King

Als bewijs neem ik u mee naar een nieuw stukje Parijs dat al sinds 2002 in ontwikkeling is en waar u hoogstwaarschijnlijk nog niets van heeft gehoord: Het Parc Clichy Batignolles Martin-Luther-King, vernoemd naar de Amerikaanse dominee en activist voor burgerrechten. In Parijs is dit mega project beter bekend als het Clichy-Batignolles project. Het totale project omvat een gebied van 54 hectare (de grootste bouwplaats in Parijs) met een grote centrale groene ruimte van 10 hectare. De eerste tranches zijn reeds afgerond, omgeven door 3400 woningen voor 6500 inwoners, 140.000 m² kantoren, 120.000 m² voor het nieuw Paleis van Justitie en 31.000 m² ten behoeve van cultuur en recreatie. 12.700 arbeiders werken aan dit project.

Inmiddels het grootste bouwproject van de stad Parijs

Wij begeven ons naar de noodwestkant van Parijs, het 17e arrondissement en stappen uit bij het metrostation Porte de Clichy (lijn 13) aan de drukke boulevard Berthier. Het project wordt ontwikkeld op een gedeelte van een enorm spooremplacement van de SNCF dat in directe verbinding staat met het station Saint Lazare. Dit deel vormde vroeger een onderdeel van de 'Petite Ceinture'. Zo rond 1850 werd besloten om een spoorbaan aan te leggen langs de toenmalige stadsgrenzen van Parijs. De 'Chemin de fer de Petite-Ceinture', voorloper van de metro, maar dan grotendeels bovengronds. Meer dan 160 jaar later bestaat het grootste deel van het traject nog steeds. Vroeger stond hier het station Batignolles, geopend op 2 mei 1854, als onderdeel van de Auteuil-lijn. Het vormde een directe verbinding met Versailles. Niet lang daarna werd het weer afgebroken om plaats te maken voor een houten gebouw, om later weer herbouwd te worden op de hoek van de boulevard Pereire met een brug naar de rue Cardinet. Het  station opende op 15 mei 1922 en kreeg de naam Pont Cardinet. In 1996 wordt de Auteuil-lijn opgeheven en vervangen door een busdienst. Een deel van de gebouwen op het emplacement; La Forge, werd gerehabiliteerd en opgenomen in het 10 hectare grootte park.

Het park is een creatie van landschapsarchitect Jacqueline Osty

Het nieuwe park kent verschillende ingangen:

Rue Cardinet 151 en 147, zuid

Rue Bernard Buffet 9, noordoosten

Rue Gilbert Cesbron 36 , noorden - nog ongeopend

Boulevard Berthier, noordwesten

De eerste ideeën van de hand van landschapsarchitect Jacqueline Osty, omtrent dit duurzame park, zagen het daglicht zo rond 2002. In 2004 is men begonnen met de bouw. Doelstelling: Een park dat energie neutraal is en nauwelijks uitstoot heeft van CO2. De publieke gebouwen La Forge zijn voorzien van een zonne-energiecentrale die het water verwarmt van de sanitaire voorzieningen en het complete park van licht voorziet. De eerste fase van het park, 4,3 hectare groot, werd geopend in 2007. Op 18 april 2014 werd het park uitgebreid met nog eens 2,2 hectare. De totale kosten worden geraamd op 22 miljoen euro. In 2017 moet het gehele park klaar zijn en is dan met zijn 10 hectare het achtste grootse park in Parijs.

Moderne architectuur weerspiegelt het park

Wij nemen de ingang aan de rue Bernard Buffet een zijstraat van de Avenue Clichy (de 2e zijstraat rechts nadat u onder de spoorbrug door bent gegaan). Let op, na de spoorbrug heeft u al meteen de 1e zijstraat. Eenmaal in de rue Bernard Buffet valt u onmiddellijk de bijzondere architectuur op van de omliggende gebouwen. Een stedelijke ontwikkeling bedoeld als atletendorp voor de Olympische Spelen van 2012, die uiteindelijk niet naar Frankrijk gingen, maar naar Groot Brittannië.

Rust en ruimte in het achtste grootste park van Parijs

U komt meteen in een prachtig en modern aangelegd park, met 624 bomen, 5600 struiken, planten en 47.000 bloembollen. Verdeeld in drie thema's: Water, sport en recreatie. In de lente en zomer bloeien hier de magnolia's, kersen- en appelbloesem. Kornoelje en Judasbomen zorgen voor een heerlijke geur. De eikenbomen geven de herfst kleur als een soort van 'Indian Summer'. Ook water speelt een belangrijke rol in het park. Grote waterpartijen waarvan een bassin groter dan 2900 m² voor de opvang van regenwater dat weer gebruikt wordt voor irrigatie van het gehele park. Er is genoeg ruimte voor recreatie; een grote kinderspeelplaats, skatebanen en een basketbalveld. Beschutte laantjes, overal banken en houten ligstoelen voor de zonaanbidders. Tussen de grassen een indrukwekkende glazen plaquette als herinnering aan de 11.000 Joodse kinderen, gedeporteerd uit Frankrijk tussen 1942 en 1944. Weggevoerd naar Auschwitz en nooit meer teruggekeerd. Velen van hen kwamen uit het 17e en 16e arrondissement. Stilstaan bij deze plek is nog beklemmender door het geluid op de achtergrond van alle spelende kinderen.

Een glazen plaquette ter herinnering aan de 11.000 Joodse kinderen, gedeporteerd uit Frankrijk tussen 1942 en 1944

Aan het einde van de waterpartij, majestueuze trappen die leiden naar een groot terras, van waaruit u weer een prachtig uitzicht heeft over het gehele park, de overblijfselen van de Petite Ceinture en het in aanbouw zijnde nieuwe Tribunal de Grande Instance de Paris, TGI (zie ook mijn blog van 14 augustus 2015). De vormgeving van deze nieuwe rechtbank van Parijs is toevertrouwd aan de Italiaanse architect Renzo Piano, die wij eerder kennen van het iconische ontwerp van het Centre Pompidou. Ook een omstreden gebouw. Een speelse vorm van vier in terrasvorm gestapelde glazen blokken, ieder ter hoogte van een traditioneel parijs gebouw. De terrassen moeten kleine bossen worden. Door gebruik van nieuwe technieken kunnen we licht glas gebruiken, waardoor het gebouw 'transparant' wordt. Door deze hoogbouw winnen we ruimte voor groen, voor parken en pleinen; aldus de architect.

Aan het einde van de waterpartij, majestueuze trappen die leiden naar een groot terras

Loop vooral door naar de uitgang van het park aan de noodwestzijde aan de boulevard Berthier. Rechts ziet u kleine volkstuintjes, een van de speerpunten van de huidige burgemeester van Parijs; Anne Hidalgo, om de vergroening van de stad te bevorderen. Een mooi contrast tussen de hypermoderne hoogbouw. Overal in het beton ingegoten spoorrailsen die herinneren aan de vroegere functie van het park. Vlakbij de uitgang naar de boulevard Berthier een indrukwekkend kunstwerk van de Engelse kunstenares Diane Maclean; 'Open Book'. Dit kunstwerk is een geschenk van Hare Majesteit Koningin Elizabeth II, Koningin van Groot Brittannië aan de stad Parijs als teken van vriendschap. Gemaakt van roestvrij staal met daarin rood spiegelend glas. Aan de zijkant een plaquette met de woorden "Un livre ouvert que nous ecrivons ensemble" - Een open boek door ons gezamenlijk geschreven. Het monument werd, weliswaar op een andere plek; de place Lepine op het Ile de la Cite, onthuld door de Koningin zelf op 7 juni 2014 in het bijzijn van President Hollande. Pas dit jaar heeft het een vaste plek gekregen in het parc Martin-Luther-King.

'Open Book', dit kunstwerk is een geschenk van Hare Majesteit Koningin Elizabeth II, Koningin van Groot Brittannië aan de stad Parijs

Wanneer de gehele fase is afgerond, verwachting einde 2016 begin 2017, dan krijgt dit project ook nog een aansluiting op metrolijn 14 met een nieuw metrostation Cardinet.

Architectuurliefhebbers moeten absoluut een bezoek brengen aan het Pavillon de l'Arsenal. Hier ontdekt u foto's plattegronden, kaarten, maquettes en schetsen van het vroegere, huidige en toekomstige Parijs. Deze permanente tentoonstelling is chronologisch opgezet en laat u de geschiedenis van Parijs ontdekken. Indrukwekkend is de digitale maquette 'Paris Metropole 2020'. Ze toont in 2D en 3D de grote wijken en zones aan die aan het veranderen zijn, de nieuwe transportmiddelen en de architectonische symbolen van de toekomst. De maquette wordt regelmatig aangevuld en geactualiseerd en biedt een goed beeld van de levendigheid en dynamiek van een stad als Parijs. De toegang is altijd gratis. U vindt het Pavillon de l'Arsenal in het 4e arrondissement aan de boulevard morland 21.

Artist impression met op de achtergrond het TGI naar een ontwerp van Renzo Piano

Rest mij u een fijne wandeling toe te wensen in dit nieuwe stukje Parijs. 

CHARONNE EEN PARIJSE VERRASSING IN HET 20E ARRONDISSEMENT

Deze tip heb ik te danken aan mijn collega Parijsblogger Frank Renout. Sinds 2004 is Frank woonachtig in Frankrijk en werkt als correspondent voor diverse kranten en omroepen in Nederland en België. Voor Nederland schrijft hij onder andere voor het Algemeen Dagblad, Vrij Nederland en levert diverse bijdragen aan programma's van de NOS en de Wereldomroep. In België schrijft hij voor De Standaard en de VRT. Tevens is hij de auteur van het boek 'Super Sarko' over de vorige Franse President Nicolas Sarkozy.

Hij vertelde mij dat hij (misschien) wel het meest lieflijke steegje van Parijs had gevonden, ergens in het 20e arrondissement. Nou ken ik het 20e erg goed, sterker nog het is een van de arrondissementen waar ik vaak rondhang. Een Parijzenaar zei eens tegen mij over het 20e: "De meeste inwoners zijn dood". En daar had hij een punt. Het 20e herbergt namelijk een van de grootste begraafplaatsen van Parijs, Père Lachaise waar meer dan een miljoen Parijzenaars liggen. Het is zeer waarschijnlijk de drukst bezochte en misschien wel de beroemdste begraafplaats ter wereld. Daarnaast heeft het 20e, een van de grootste arrondissementen van Parijs, zo'n 200.000 inwoners die nog wel in leven zijn.

De impasse Poule aangelegd in 1870; hèt mooiste steegje van Parijs volgens Frank Renout

Dit arrondissement, aan de oostkant, bestaat uit drie oude dorpjes: Charonne, Belleville en Ménilmontand. Het zijn kosmopolitische wijken waar veel immigranten wonen, maar de laatste tijd steeds populairder onder de voornamelijk jonge Parijzenaars. Dat is ook de reden dat dit arrondissement steeds meer opduikt in reisgidsen en trendy modebladen. Naast het oude volkse Parijs, waar eens Edith Piaf werd geboren, is het ook het thuis van een exotische gemeenschap van Arabieren, Chinezen en Vietnamezen, maar ook van kunstenaars en studenten, die de dure universiteitsbuurten zijn ontvlucht, en goedkope antiquairs. Het zijn ontegenzeggelijk de wijken die het meest in beweging zijn. Hier kunnen we nog de ruwe kant van Parijs aanschouwen. Geef dit arrondissement nog eens 10 jaar de tijd en dan is het net zo in trek als de Marais.

De rue des Vignoles vol met kleine minuscule doodlopende steegjes zoals de impasse Rolleboise

Veel van het dorpse karakter van de dorpjes Belleville, Charonne en Ménilmontant is bewaard gebleven. Zij dragen nog steeds de sporen van hun landelijk verleden, van de arbeiders die werkten in de gipsgroeven en de wijngaarden van de Parijse kloosters. Hier kwamen de arbeiders hun zuur verdiende Francs verdrinken in de guinguettes, de cafés en 'bals musettes'. Hier debuteerden Maurice Chevalier, Yves Montand en Edith Piaf op straat en in de verschillende café-chantants. Vele straatnamen herinneren nog aan de grote hoeveelheid waterbronnen en aan het rijke wijnbouwverleden: Rue des Cascades (waterval), rue de la Duée (kleine bron), rue des Rigoles (slootjes) en rue des Vignoles (wijngaard).

Overal bijzondere details

Natuurlijk vind je er ook de lelijke betonnen hoogbouw uit de jaren zeventig maar ook kronkelende steegjes met winkeltjes, ateliers en kleine lokale eethuisjes. Steile hellingen, duizelingwekkend hoge trappen met aan het eind weer een prachtig doorkijkje. Passages, villa's, impasses (staat in Parijs voor een doodlopend straatje) en verstilde tuinen achter sierlijke poorten. Hier vindt je de charme van het ongewone met het ouderwetse. Een mengeling van exotische gemeenschappen samen met de arbeidersbevolking, die in de 18e eeuw als gevolg van de herstructureringen van Hausmann, uit de binnenstad werd verdreven. De bevolking in de wijk, is een van de meest gevarieerde en kosmopolitische in Parijs.

De wandelingen hier zijn vaak doorspekt met kleine verrassingen en onverwachte ontdekkingen; sfeer, kleur en gezelligheid. Zo ook de tip, die ik nog niet kende, en kreeg van Frank Renout. "Ken jij de Impasse Poule?" Helaas ik moest het antwoord schuldig blijven. "Het is het mooiste steegje van Parijs!".

Onbeschaamd bliek ik tussen het groen en kijk mijn ogen uit in de hippe binnentuintjes

Dus vertrok ik op een mooie zonnige zondag richting het 20e arrondissement. Mijn favoriete metrolijn 2, veel van de stations zijn bovengronds, brengt mij naar het metrostation Avron. Bovenaan de trappen 180 graden draaien en de boulevard de Charonne een stukje aflopen tot u de eerste zijstraat aan uw rechterkant tegenkomt: De rue des Vignoles. U kruist de rue Panchat en u komt als het ware terecht in een klein plattelandsdorpje in Parijs met links en rechts kleine huisjes. Het gedeelte tussen de rue Panchat en de rue Buzenval kent wel 7 impasses. Kleine minuscule doodlopende steegjes, vaak maar twee of drie meter breed, met betaalbare arbeidershuisjes, aangelegd zo rond 1870. Sommige met veel groen, originele lantaarnpalen en nog de oude kasseien met prachtige namen zoals de impasse Rolleboise, impasse Poule of impasse de la Confiance. Je komt ogen te kort. Onbeschaamd bliek ik tussen het groen en kijk mijn ogen uit in de hippe binnentuintjes. In de impasse Rolleboise valt mij het bordje op 'Hippies use side door' op. Het is met recht een hip buurtje. Aan de overkant van de impasse Rolleboise, de impasse Casteggio en de impasse des Crins, met bijzondere huizen met houten trappen die er prachtig uit zien, alsof de bewoners in boomhutten wonen.

 'Les Mondes des Bohèmes' in de rue des Vignoles, met een heerlijk overdekt buitenterras

U passeert verschillende restaurantjes waaronder; 'le petite Fabrique' gespecialiseerd in biologisch eten, een stukje verder 'le Comptoir Américain gespecialiseerd in bagels en salades, maar mijn voorkeur ging uit naar een café restaurant 'Les Mondes des Bohèmes', met een heerlijk overdekt buitenterras en een menukaart vol met gerechten om van te smullen. Ik laat mij verleiden door de 'suggestion du moment'; de 'carpaccio de bœuf au basilic et fromage, mesclun et frites maison' en als désert, 'creme brûlée selon l'humeur du chef. Tevreden, heel tevreden, vervolg ik mijn route langs de rue des Vignoles.

De menukaart vol met dagverse huisgemaakte gerechten

Op huisnummer 33, is getuige de plaquette aan de muur, een oude maar nog steeds in gebruik zijnde verzetshaard gevestigd, ooit opgericht door Mexicaanse opstandelingen van het Zapatistisch Nationaal Bevrijdingsleger.

"En 1995, le 33 rue des Vignoles à été officiellement déclaré Aquacalientes (zone zaptiste) par Amado Avendaňo Figeroa, gouverneur en rébellion de l'État du Chiapas. Encore longtemps en ce lieu la solidarité internationale vivra!"

Wat zoveel betekent dat in 1995 dit woonhuis officieel is benoemd tot 'zone zapatiste' van de Staat Chiapas, door Amado Avendaňo Figeroa. De Chiapas was officieel een soeverein grondgebied tijdens het eerste Mexicaanse Rijk van 21 juli 1822 tot 19 maart 1823, met een eigen grondwet.

De impasse Saint-Pierre

We steken de rue de Buzeval over en vervolgen onze route. Links weer zo'n klein doodlopend straatje de impasse Saint-Pierre. De straat wordt nu wat minder interessant, maar ik breng u nog even naar een ander juweeltje. Links de de rue de la Réunion in naar de place de la Réunion. Daar vindt elke donderdag en zondag van 07.00 uur tot 15.00 uur, de Marché Réunion plaats. Lokaler kan het niet. Parijzenaars doen het liefst hun inkopen op lokale markten en ze zijn daarbij heel kieskeurig. Alles moet vers zijn. De kopers die uit alle werelddelen lijken te komen verdringen zich langs de viskramen vol met scholen op ijs gelegde vissen en rond de groentekramen waar je je kunt verbazen aan de kunstig opgebouwde piramides van tomaten, kleine knapperige courgettes en glanzende paarse aubergines. De kraam met druiven voor slechts € 1 doet goede zaken. Ik strijk nog even neer op het plaatselijke terras van het café op het plein om het allemaal gade te slaan. De luid babbelende vrouwen, de mannen die druk zijn met afdingen en de geur van vers fruit en groenten brengen je wel heel dicht bij de buik van Parijs. 

De marché Réunion lokaler kan het niet

Met dank aan Frank Renout voor deze gouden tip.

Frank is met zijn weblog 'Out in Paris' genomineerd voor de Golden Blog Award. Met mijn weblog is dit drie keer gebeurd; in 2012, 2013 en 2014 maar nog nooit heeft een Nederlandse blogger gewonnen. Het zou leuk zijn als dat in 2015 wel zou gebeuren en daarom vraag ik u om op mijn collega Parijsblogger te stemmen door dagelijks naar zijn weblog te gaan en te klikken aan de rechterkant op de button 'Je Vote'. U mag elke dag stemmen tot en met 26 oktober, daarna neemt de jury het over.

De impasse Casteggio alsof de bewoners in boomhutten wonen.